Sharyn shatqalynda Qytaılar zaýyt salady: Volfram óndirisine taǵy kimderdiń qatysy bar?

5665

Qaraǵandy oblysyndaǵy ken oryndarynan keıingi eń iri volfram óńdeý zaýyty Almaty oblysynda salynbaqshy

«Jetisý Volframy» JShS  Qytaı kompanııalarynyń birimen seriktestik ornatqan. Aımaqtaǵy «Sharyn» shatqalynyń aýmaǵynda 2020 jyly iri zaýyttyq irgetesy qalanady. Bul týraly Azattyq Rýhy aqparat agentigi tilshisine «Kazakh Invest» kompanııasynyń ókili aıtyp berdi.

Elge ınvestıııa tartý jónindegi ulttyq kompanııanyń Almaty oblysy boıynsha ókili Darıa Ovsıannıkovanyń aıtýynsha, jaqynda jobalaý jumystary aıaqtalady. Eki jylǵa jýyq júrgizilgen kelissózder nátıjesinde Qytaıdyń Jiaxin International Resources Investment Ltd kompanııasy óndiriske seriktes retinde qatysady.

«Jetisý Volfram» JShS zaýyttyń jobalaý jumystaryn jyl sońyna deıin tolyqtaı aıaqtaýy tıis.  Jobaǵa «Samuryq Qazyna» qory da qatysady.  Kelesi jyly irgetasy qalanady dep josparlanǵan. Ol tolyqtaı  2025 jyly jumys isteı bastaıdy degen boljam bar.  Árıne ol jerdegi ekologııalyq aspektiler esepke alynady. Sebebi qandaıda bir sýǵa, topyraqqa nemese jergilikti halyqqa keri áser etetin jaǵdaılar bolsa, saraptamadan ótpeıdi. Sondyqtan qorshaǵan ortaǵa qatysty suraqtar basty nazarda»,- deıdi  «Kazakh Invest» ókili.

Buǵyty ken oryny Almatydan soltústik-shyǵysqa qaraı 205 shaqyrym jerde ornalasqan. Eńbekshiqazaq aýdany men Kegen aýdanynyń ortasyndaǵy aımaqtan tabylǵan volfram rýdasyn zerttep, ony óńdeıtin zaýyt qurylysyna  94,5 mlrd ($246 mln) teńge jumsalady. «Jetisý» Áleýmettik Kásipkerlik Korporaııasynyń saıtynda kórsetilgen aqparatqa qaraǵanda jobaǵa «Aral-Kegen» dep atalatyn jaýapkershiligi shekteýli seriktestik te qatysady. Al  «Jetisý» ÁKK jobanyń 3%-na ıelik etedi.

Almaty oblysyndaǵy ken ornynan jylyna 3,3 myń tonna rýda alynyp, volfram trıoksıdi óndirilmek. Baǵaly mıneral Eýropa, Qytaı jáne TMD elderine eksporttalady.  Bul aımaqta basty óndiristik mıneral sheelıtten (volfram rýdasy) tys molıbden, vısmýt, berıllıı qory saqtaýly.

Volfram, W – elementterdiń perıodtyq júıesiniń VI tobyndaǵy hımııalyq element. Volfram (latynsha Wolframium) tabıǵatta az taraǵan, jer qyrtysynyń 1Ch10-4 %-yn quraıdy. Bos kúıinde kezdespeıdi, onyń mıneraldary – volframattar, azdap oksıdter jáne sýlfıdter kúıinde kezdesedi. Volframdy 1781 jyly shved hımıgi Karl Sheele tapqan, 1783 jyly aǵaıyndy d’Elýıar volfram angıdrıdin kómirtekpen totyqsyzdandyrý arqyly alǵash ret metall volfram alǵan. Volfram ashyq sur tústi, baıaý balqıtyn metall. Volfram elektr shamynyń qyly, elektr peshterinde qyzdyrǵyshtar, rentgen tútikterde, katodtar, taǵyda basqa elektrlik quraldarda elektrodtar retinde qoldanylady.(wikipedia.org)

Volframdy óńdeý kezinde bólinetin shań adam ómiri úshin qaýipti. Ol qorshaǵan ortaǵa da keri áserin tıgizedi. Ózge de metalldardyń hımııalyq qaýpi sııaqty volframnan shyǵatyn shań da ókpe-tynys joldaryn bitep, adam aǵzasyna zııanyn keltirýi múmkin.

Qazir Qazaqstanda «Taý-Ken Samuryq» UTK» AQ ıelik etetin negizgi eki iri ken orny bar. Olar Qaraǵandy oblysynyń aýmaǵyndaǵy  Joǵarǵy Qaıraqty jáne  Soltústik  Qatpar ken oryndary. Qazir bul eki joba boıynsha geologııalyq-ekologııalyq zertteýler júrgizilip, jobanyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi jasalyp jatyr. «Samuryq Qazyna» qoryna qaraıtyn enshiles kásiporynnyń saıtynda kórsetilgen aqparatqa qaraǵanda, Ortalyq Qazaqstandaǵy volfram kenin ıgerýge Qytaı kásiporyndary qatysyp jatyr. Xiamen Tungsten Co., Ltd. kompanııasy jobalardyń birine ınvestor retinde tartylypty.

Qazaqstan sırek jáne óte qajetti metall volframnyń mol qoryna ıe. Keńes odaǵy kezinde respýblıka aýmaǵynda 12 ken orny zerttelgen. Elimizdegi onyń jalpy qory 2 mln tonnadan asady. Eger joǵarydaǵy úsh joba júzege assa, Qazaqstan sırek kezdesetin bul metaldy óndirý boıynsha álemdegi ekinshi memleketke aınalmaq.

Rıshat Asqarbekuly, Almaty oblysy

Azattyq Rýhy 

Pikirler