اقىن پسيحولوگياسى

1529

بۇكىل دۇنيەنى ۇمىتىپ ولەڭمەن عانا قاۋىشۋ، ولەڭنىڭ عانا كۇڭى بولۋ، ولەڭگە عانا مويىنسۇنۋ اقىن بىتكەننىڭ اششى ازابى ءارى ءتاتتى ەرتەگىسى. قوشەمەتكە بولەنۋ، وقىرماننىڭ ىستىق ءىلتيپاتى، حالىقتىڭ جىلى كوزقاراسى، قولداۋى، بيىككە كوتەرمەلەۋى، جازۋدان كەيىنگى نوستالگيا اقىن ءۇشىن بالداي ەكەنى راس. الايدا بالىنان بۇرىن اۋزىڭا ءدامى كەلەتىن ۋ-دى، ەتىڭنەن ءوتىپ، سۇيەگىڭە قادالاتىن ولەڭ جولدارىن تاتىپ كورۋ دە وڭايعا سوقپاسى انىق. اسىرەسە اقىندىق - ايەل زاتىنىڭ تاڭدايىنا بىتسە تىپتەن اۋىر. سەبەبى ولەڭنىڭ شارتى بويىنشا جاقسى جىرلار جۇرەكتەن تۋى ءۇشىن اۋىر عۇمىر ءسۇرۋىڭ كەرەك. ال اۋىر عۇمىردى ايەلدىڭ گۇلدەن دە نازىك جانى، كۇننىڭ ارىندەي ءتانى، جارالانۋعا بەيىم تۇرعان جۇرەگى قايدان كوتەرسىن؟!

الايدا وسى ءبىر اقىندىق دەگەن اۋىر جولدا «فاريزالارداي» ءوز-ءوزىڭ وتقا تاستاي سالماي ورنىمەن، مايەگىمەن، قازاق ايەلىنە ءتان بولمىسىمەن ادەبيەتتە ويىپ تۇرىپ ورىن العان ءبىر اقىن بار. ول - كۇلاش احمەتوۆا. بالكىم كەيىنگى ۇرپاق بىلەتىن اقىن ايەلدەردىڭ ىشىندەگى جالعىز باقىتتىسى وسى شىعار... نەگە دەسەڭىز، اقىن – ول اقىن. اقىن ءبىر ولەڭدى جازۋ ءۇشىن ىشتەگى تاس بوپ قاتىپ قالعان كەۋىرتپەكتى تالاي كۇن بويى ءجىبىتىپ، ول ابدەن قالىپقا تۇسكەنشە ماڭدايدان تەرى، كوزدەن جاسى اعىپ، ءوز تانىنە ءوزى سىيماي تولعاتىپ، مازاسىن العان ادام مەن بار تىرشىلىكتى قاراداي جاۋ كورىپ، ابدەن يت ازاپقا تۇسەدى. وندايدا اقىن ايەل ءوزىنىڭ ايەل ەكەنىن دە، ونىڭ ءتاڭىر مىندەتتەپ قويعان پارىزدارىن دا ءاپ ساتتە ۇمىتىپ، ولەڭمەن عانا باقىتتى جانداي كۇن كەشەدى. پسيحوەموتسيونالدىق كۇيى بۇزىلىپ، وزگە تۇرماق ءوزىڭ دە ەستەن شىعارىپ، جانىڭداعىلارعا جارىتىپ ءتىل قاتپاي، ءوز-وزىنەن تۇگەسىلىپ، سارقىلىپ، نە ءولى ەمەس، نە ءتىرى ەمەس بەيمالىم الەمدە ءومىر سۇرەدى. بۇنداي ادامدارعا اعىلشىن پسيحولوگى كونداۆە شەۆەرز «التسگەيمەر» اۋرۋىنا شالدىققان دەپ دياگنوز دا قويىپ تاستاعان. ال قازاق پسيحولوگى نۋرحوجاەۆا ايگۇل: «اقىندار – ناعىز ارمانشىل كەيدە شەتتەن تىس قيالشىل ادامدار دەپ باعا بەرەمىن. سەبەبى ولار كەز كەلگەن جەردەن مۇمكىندىكتەردى بايقاپ، وزدەرىنىڭ شىعارماشىلىق قىرىن ۇنەمى جەتىلدىرىپ وتىرادى. ءار جەردەن شىعارماشىلىق شابىت ىزدەيتىنى سونشا، ولار ءومىرىنىڭ ءار ءساتىن ولەڭ ەتۋگە دايىن تۇرادى. سويتە تۇرا ولار باسقا ادامداردى سىرتتاي باقىلاپ، ومىرلىك ماڭىزدى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەيدى. پسيحولوگيالىق تۇرعىدان اقىنداردى سيپاتتاۋ قيىن. وسى باعىتتا كوپتەگەن جىلدار زەرتتەۋ جۇرگىزگەن نيۋ - يورك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پسيحولوگى سكوتت بارري كاۋفمان "شىندىعىندا ونەر ادامدارىنا ءوز-وزدەرىن ءتۇسىنۋ قيىن. سەبەبى، بۇل تۇلعالار جاي ادامداردان كۇردەلىرەك كىسىلەر" دەگەن تۇجىرىمعا كەلگەن» دەپ اقىندارعا وزگەشە سيپاتتاما بەرەدى. قىزىق، ءا؟! اقىننىڭ وسىنداي كۇيدە جۇرگەندە نە ويلايتىنى، جۇرەگىندە قانداي ءان اۋەلەپ، الپىس ەكى تامىرىندا قانداي ولەڭ جولدارى جۇگىرىپ وتكەنىن ءبىلۋ ءار ادامعا قىزىق شىعار. ەندەشە اقىن كۇلاش احمەتوۆانىڭ جاۋھار جىرلارىنا ءبىر ءسات ۇڭىلەيىك.

«ىنتىق بوپ نەم بار ەدى وسى ولەڭگە،

قالمايدى دەگبىر - ولەڭ دەسە، مەندە.

قالايشا كۇيمەي قالعام،

جاپ-جالاڭاش

قولىممەن قىزىل شوعىن كوسەگەندە؟»- دەسەدى اقىن. بۇل جەردەگى اقىننىڭ «قىزىل شوعى»-ولەڭى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. دەمەك اقىن عازالدارىن الپاۋىت ورتكە، قىپ-قىزىل ءتىلسىز جاۋعا تەلىپ تۇر. دەسە دە سوعان اقىننىڭ كۇيمەي قالۋى – «وزگە اقىندار سەكىلدى ازاپتانىپ، اقىندىقتىڭ اۋىلىنا جەتكىلىكتى دارەجەدە بارا المادىم» دەگەن وكىنىشتىڭ ءبىر سىڭايى سەكىلدى كورىنەدى.

ەندىگى جىر دەستەسىن جالعىزدىقتا جانى ۇگىلىپ ءجۇرىپ جازعان بولسا كەرەك، وزگەشە تولعايدى.

«وزىمە-ءوزىم سۇيەنەم، و، راسىندا،

وزىمە-ءوزىم

جول سالدىم بوراسىندا.

وزىمە-ءوزىم جەتە الماي وتىرامىن

ءىدىستار مەن دىبىستار اراسىندا» دەيدى. بۇل جەردەگى «ىدىستار» دەپ وتىرعانى ءوزىنىڭ قازان يەسى، قازانشى ەكەنىن العا تارتىپ تۇر. ەر ادام ءۇيدىڭ سىرتقى ساياساتىن جۇرگىزسە، ايەل ىشكى ساياساتىنا جاۋاپتى. الايدا ەڭ قاۋىپتىسى دە، ەڭ داۋلىسى دا سول – ىشكى ساياسات. ونى ساۋاتتى الىپ ءجۇرۋ ءۇشىن سابىرلىلىق پەن دانالىق قاجەت. بۇنى اقىن كىرشىكسىز ءتۇسىنىپ، ءارى ايەل بوپ تۋىلعانى سورى دا، باعى دا ەكەنىن تولىقتاي ۇعىنىپ وتىر. الايدا ءوزىنىڭ ايەلدىگى «وزىنە» جەتۋ جولىنداعى كەدەرگى سەكىلدى كورىنەتىنىن دە ولەڭ جولدارىندا اڭعارتىپ قويعانداي. ال ءوزى دەپ وتىرعانىمىز – ولەڭى. داۋىل وتىندەگى اقىننىڭ كىرشىكسىز جانى سونىسىمەن ۇتىمدى، سونىسىمەن جانعا جاعىمدى.

ال ەندىگى ءبىر ولەڭ جولدارىندا «كەزدەرىڭدە قۇلدىراعان، قۇلاعان،

كەزدەرىڭدە قياناتتان جىلاعان،

جۇرت ايايدى،

بىراق سەنىڭ جانىڭدا

قالمايدى ەشكىم: قالاتىنى ءبىر ادام»- دەيدى. اقىننىڭ «ءبىر ادامى» - جولداسى ەكەنى داۋسىز. ولەڭنىڭ تۇتاس بولمىسىندا ءوز ازاماتىنىڭ ءىس-ارەكەتىن، قولداۋىن، جاناشىرلىعىن، كەشىرىمدىلىگىن بوياماسىز بەينەلەپ، بار قازاق قىزىنا «سونداي جاردى جولىقتىرىڭدار» دەپ ونەگە ايتقانداي. وسى ورايدا كۇلاش احمەتوۆانىڭ جارى اقىن ەكەنىن دە ەسكە سالىپ كەتكەن ءجون شىعار. اقىن مەن اقىننىڭ بىرگە ءومىر ءسۇرۋى، سويتە تۇرا ءبىر-بىرىنە ولەڭ ارناۋى سيرەك كەزدەسەتىن فەنومەن.

«وتتى ساقتا!

زامان بۇل "وت - تەگىن"دەر...

ءبىر-بىرىڭە قارىزسىز وت بەرىڭدەر!

ءاربىر كۇندى ارپالىس، مايدان ەمەس،

مەيرام سياقتى وتكەرىڭدەر!»- دەيدى. بۇنى وزىمىزشە توپشىلاساق، ءوز تاعدىرىنان ولەڭدى بيىك قويىپ، ءار كۇن سايىن سول ءۇشىن قىپ-قىزىل مايدانعا ءتۇسۋ – قىز بالا ءۇشىن اۋرەشىلىك ەكەنىن ايتقىسى كەلگەندەي اسەر قالدىرادى. كەلەشەك ۇرپاققا ايتار اقىلى دەپ قابىلداسىن دەگەن شىعار.

اقىن وسىلايشا ومىردەگى ءتاتتى كەزدەرىڭ دە، اششى كەزدەرىڭ دە تەرەڭ جان تولقىنىسىمەن تەبىرەنتە دارىپتەيدى. ولەڭ جازىپ تا، (بالكىم اقىندىعى ءسال كەشەۋىلدەپ قالار) باقىتتى ايەل بولۋعا بولاتىنىن ايقايلاپ ايتقىسى كەلەدى. ايەل ءۇشىن اقىندىق اتاقتان گورى باقىتتى بولعانى الدەقايدا بيىك ەكەنىن العا تارتادى. ولەڭ ءۇشىن ءوز-ءوزىن قۇرباندىققا قيۋدىڭ تۇككە تۇرعىسىز ەكەنىن سەزدىرەدى. سويتە تۇرا ولەڭدى بارىنەن بيىك قويادى.

 

اقگۇل ايداربەكوۆا،

"ادىرنا" ۇلتتىق پورتالى

پىكىرلەر
رەداكتسيا تاڭداۋى