اقتوبە قالاسىنا 150 جىل تولدى

355

اقتوبە قالاسىنىڭ تاريحى 1869 جىلدىڭ 28 مامىرىندا باستالعان. بۇل كۇنى «اق توبە» دەپ اتالعان اسكەري بەكىنىسىنىڭ نەگىزى قالانعان. 1999 جىلدىڭ ناۋرىزىندا ءوزىنىڭ «اقتوبە» دەگەن تاريحي اتاۋىنا يە بولعان قالا سوۆەتتىك كەزەڭدە اكتيۋبينسك دەپ اتالدى.  1869 جىلدىڭ مامىرىندا حوبدا مەن ەلەك وزەندەرىنىڭ ارالىعىنا فليگەل-اديۋتانت، گراف فون بوگ باسقارعان جاساق جىبەرىلگەن. وسىلاي، لەۆ بالليۋزەك اتىنداعى ولكەنىڭ اسكەري گۋبەرناتورى ەلەك پەن قارعالى وزەندەرىنىڭ قوسىلىسقان جەرىندە اق توبە بەكىنىسىن سالۋدى تاپسىرعان. وسى كۇنى قالانىڭ تاريحى باستالعان.

1874 جىلى اقتوبە قالاسىنىڭ اۋماعىندا قۇرىلىس سالۋ باس جوسپارى العاش رەت ازىرلەنگەن. بۇل قۇجات بويىنشا اكتيۋبينسك بىرنەشە اۋداندارعا بولىنگەن: وتورۆانوۆكا، تاتار سلوبوداسى، قۇرمىش اۋدانى. سونىمەن بىرگە، قالادا بەس تۇڭعىش كوشە پايدا بولعان: گەورگيەۆسكي، يلەتسكي، ورەنبۋرگسكي، كرەپوستنوي، گارنيزوننىي.  اكتيۋبينسك قالاسى باياۋ دامىدى. سونىمەن بىرگە، 1891-1892 جىلدارىندا حالقىنىڭ ۇلكەن بولىگى قالادان كوشىپ كەتكەن ەدى. ال 1893 جىلدان باستاپ قالا تۇرعىندارىنىڭ سانى قايتادان كوبەيە باستادى. 1895 جىلى ولكەدە 2263 ادام قونىستاندى.  قالانىڭ تاريحىندا تاشكەنت تەمىر جولىنىڭ سالىنۋى ەرەكشە ورىن العان. ول 1902 جىلى سالىنىپ، تاشكەنت – ورىنبور باعىتىندا قاتىناعان. تاشكەنت تەمىر جولى اكتيۋبينسك قالاسىنىڭ ەكونوميكاسىنا وڭ وزگەرىستەر اكەلگەن.  اسىرەسە، سوعىس كەزىندە قالانىڭ ماڭىزى ارتا ءتۇستى. 101-ۇلتتىق اتقىشتار بريگاداسى، 312-اتقىشتار ديۆيزياسى، 29-مينومەت پولكى جانە باسقا دا اسكەري بولىمدەر، بولىمشىلەر وسىندا جاساقتالعان.
1940-1960 جىلدارى ءىرى ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار بوي كوتەردى: حروم قوسىندىلارى زاۋىتتارى، اۋىلشارۋاشىلىق ماشينا جاساۋ سالاسى، رەنتگەن اپپاراتۋراسىن شىعارۋ سالاسى، ءسۇت جانە ەت كومبيناتتارى، تىگىن فابريكالارى جانە باسقالار.  سسرو كەزىندە اكتيۋبينسك قالاسى يندۋستريالدى قالاعا اينالدى. سونىمەن قوسا، ونەركاسىپتىك جانە مادەني ورتالىق رەتىندە دە بەلگىلى بولعان.

1946 جىلدان كەيىن دە اقتوبە تەز دامىپ، ونەركاسىپ جانە مادەني ورتالىققا اينالدى. اقتوبەدە 400 مىڭنان استام ادام تۇرادى.

اقتوبە قالاسى – باتىس  ايماقتا بولىپ جاتقان وزگەرىستەردى تەز قابىلداپ، رەسەي يمپەرياسىنداعى جاڭالىقتارعا دەن قويعان. قالانىڭ بەينەسى تاريح تەگەۋرىنىندە كوپ وزگەرىستەرگە ۇشىراپ، بۇگىندە شىرايلى شاھارعا اينالعان. بۇگىنگى اقتوبە – ونەركاسىبى، كاسىپكەرلىك جانە قارجىلىق قۇرىلىمدارى، قۇرىلىسى، ونىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى دامىعان، سونداي-اق قولايلى كوممۋنيكاتسيالارى بار قازىرگى زامانعا ساي قالا.

                                                                                                                                            Qazaqstan tarihy پورتالى

پىكىرلەر
رەداكتسيا تاڭداۋى