Әдебиет тарихында есімі жекелеген шығармалармен ғана емес, тұтас бір бағыттың қалыптасуымен байланысты қаламгерлер бар. Қазақ әдебиеті үшін сондай тұлғалардың бірі — отандық детектив және шытырман оқиғалы прозаның қалыптасуына елеулі үлес қосқан жазушы Кемел Тоқаев.
Оның шығармашылығына белгілі қазақ жазушысы Әзілхан Нұршайықов ерекше баға берген. Ол Кемел Тоқаевты «қазақ детектив әдебиетінің негізін қалаушы» деп атаған. Әзілхан Нұршайықов үшін «негізін қалаушы» ұғымының салмағы ерекше еді. Оның пікірінше, мұндай анықтаманы кез келген белгілі қаламгерге қолдануға болмайды. Бұл — әдебиетте жаңа бағыт ашып, өзінен кейін із қалдырған тұлғаларға ғана лайық баға.
Кемел Тоқаев қазақ әдебиетінде оған дейін дербес бағыт ретінде кеңінен қалыптасып үлгермеген жанрдың бастауында тұрды. Оның шығармаларының өзегінде қылмысты ашу, тергеу, құқық қорғау органдарының қызметі, адам мен қауіптің бетпе-бет келуі секілді тақырыптар жатыр. Алайда жазушы үшін детектив оқырманды қызықтыратын тартымды сюжет қана болған жоқ. Шиеленіске толы оқиғалар арқылы ол парыз, әділдік, жауапкершілік және адам таңдауы секілді маңызды мәселелерді көтерді.
Кемел Тоқаевтың шығармашылығына оның өз тағдыры да үлкен ықпал етті. Ол Ұлы Отан соғысына қатысып, майдан даласында ерлік пен батылдық танытқаны үшін марапатталған. Соғыста көргені мен бастан өткергені кейін оның прозасынан көрініс тапты. Жазушы шығармаларының кейіпкерлері күрделі жағдайда әрекет етуге, шешім қабылдауға және сол шешімі үшін жауап беруге мәжбүр адамдар болды.
Соғыстан кейін Кемел Тоқаев кәсіби қызметін журналистика және әдебиетпен байланыстырды. Қазақстандық баспасөзде еңбек етіп, біртіндеп кейін шығармашылығының негізгі бағытына айналған детектив жанрына ден қойды. Оның қаламынан «Тасқын», «Көмескі із», «Соңғы соққы», «Түнде атылған оқ» және басқа да повестер мен романдар дүниеге келді.
Бүгінде Кемел Тоқаевтың шығармашылығы қазақ әдебиетінің тарихына өзгеше қырынан қарауға мүмкіндік береді. Ұлттық әдебиет тек классикалық роман, поэзия немесе тарихи проза арқылы ғана дамыған жоқ. Уақыт өте келе онда жаңа жанрлар қалыптасып, оқырманға тың тақырыптар мен жаңа кейіпкерлер ұсынылды. Солардың бірі — детектив жанры.
Сондықтан Әзілхан Нұршайықовтың Кемел Тоқаев туралы айтқан сөзі қаламдасына берілген жоғары баға ғана емес. Бұл — оның әдебиет тарихындағы орнын айқындайтын тұжырым. Кемел Тоқаев қазақ прозасында детектив жанрының қалыптасуына жол ашып, оның дербес әдеби бағыт ретінде дамуына негіз қалаған қаламгерлердің бірі болды.
