Ädebiet tarihynda esımı jekelegen şyǧarmalarmen ǧana emes, tūtas bır baǧyttyŋ qalyptasuymen bailanysty qalamgerler bar. Qazaq ädebietı üşın sondai tūlǧalardyŋ bırı — otandyq detektiv jäne şytyrman oqiǧaly prozanyŋ qalyptasuyna eleulı üles qosqan jazuşy Kemel Toqaev.
Onyŋ şyǧarmaşylyǧyna belgılı qazaq jazuşysy Äzılhan Nūrşaiyqov erekşe baǧa bergen. Ol Kemel Toqaevty «qazaq detektiv ädebietınıŋ negızın qalauşy» dep ataǧan. Äzılhan Nūrşaiyqov üşın «negızın qalauşy» ūǧymynyŋ salmaǧy erekşe edı. Onyŋ pıkırınşe, mūndai anyqtamany kez kelgen belgılı qalamgerge qoldanuǧa bolmaidy. Būl — ädebiette jaŋa baǧyt aşyp, özınen keiın ız qaldyrǧan tūlǧalarǧa ǧana laiyq baǧa.
Kemel Toqaev qazaq ädebietınde oǧan deiın derbes baǧyt retınde keŋınen qalyptasyp ülgermegen janrdyŋ bastauynda tūrdy. Onyŋ şyǧarmalarynyŋ özegınde qylmysty aşu, tergeu, qūqyq qorǧau organdarynyŋ qyzmetı, adam men qauıptıŋ betpe-bet keluı sekıldı taqyryptar jatyr. Alaida jazuşy üşın detektiv oqyrmandy qyzyqtyratyn tartymdy siujet qana bolǧan joq. Şielenıske toly oqiǧalar arqyly ol paryz, ädıldık, jauapkerşılık jäne adam taŋdauy sekıldı maŋyzdy mäselelerdı köterdı.
Kemel Toqaevtyŋ şyǧarmaşylyǧyna onyŋ öz taǧdyry da ülken yqpal ettı. Ol Ūly Otan soǧysyna qatysyp, maidan dalasynda erlık pen batyldyq tanytqany üşın marapattalǧan. Soǧysta körgenı men bastan ötkergenı keiın onyŋ prozasynan körınıs tapty. Jazuşy şyǧarmalarynyŋ keiıpkerlerı kürdelı jaǧdaida äreket etuge, şeşım qabyldauǧa jäne sol şeşımı üşın jauap beruge mäjbür adamdar boldy.
Soǧystan keiın Kemel Toqaev käsıbi qyzmetın jurnalistika jäne ädebietpen bailanystyrdy. Qazaqstandyq baspasözde eŋbek etıp, bırtındep keiın şyǧarmaşylyǧynyŋ negızgı baǧytyna ainalǧan detektiv janryna den qoidy. Onyŋ qalamynan «Tasqyn», «Kömeskı ız», «Soŋǧy soqqy», «Tünde atylǧan oq» jäne basqa da povester men romandar düniege keldı.
Bügınde Kemel Toqaevtyŋ şyǧarmaşylyǧy qazaq ädebietınıŋ tarihyna özgeşe qyrynan qarauǧa mümkındık beredı. Ūlttyq ädebiet tek klassikalyq roman, poeziia nemese tarihi proza arqyly ǧana damyǧan joq. Uaqyt öte kele onda jaŋa janrlar qalyptasyp, oqyrmanǧa tyŋ taqyryptar men jaŋa keiıpkerler ūsynyldy. Solardyŋ bırı — detektiv janry.
Sondyqtan Äzılhan Nūrşaiyqovtyŋ Kemel Toqaev turaly aitqan sözı qalamdasyna berılgen joǧary baǧa ǧana emes. Būl — onyŋ ädebiet tarihyndaǧy ornyn aiqyndaityn tūjyrym. Kemel Toqaev qazaq prozasynda detektiv janrynyŋ qalyptasuyna jol aşyp, onyŋ derbes ädebi baǧyt retınde damuyna negız qalaǧan qalamgerlerdıŋ bırı boldy.
