Кітап — заманалар толқынында тербеліп, үстіндегі қымбат қазынасын ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп келе жатқан ой кемесі. Ұлы суреткер Ғабит Мүсіреповтің: «Кітап дегеніміз — алдыңғы ұрпақтың артқы ұрпаққа қалдырған рухани өсиеті. Кітап оқудан тыйылсақ, ой ойлаудан да тыйылар едік» деген салмақты сөзі бар.
Шынында да, адамзат баласы өзін танығаннан бері рухани ізденістің, ішкі үйлесім мен кемелдіктің кілтін тек кітаптан іздеп келеді. Алайда, ақпараттық тасқын мен цифрлық технологиялар сананы жаулаған бүгінгі XXI ғасырда кітап оқу үдерісі жай ғана қажеттілік емес, үлкен интеллектуалды еңбекті, жүйелілікті және ерекше психологиялық әдетті талап ететін өнерге айналды.
Көптеген адамдардың кітап оқудан алыстап кетуінің басты себебі — оны мектеп қабырғасынан қалған «мәжбүрлі міндет» ретінде қабылдауында болса керек. Психологиялық тұрғыдан алғанда, әдет қалыптастырудың алғашқы баспалдағы ішкі ынта мен қабылдауды өзгертуден басталады. Адам өзіне мүлдем қызықсыз, күрделі философиялық немесе академиялық туындылардан бастаса, ми оны «қиын жұмыс» ретінде қабылдап, қарсылық танытады, сондықтан әдетті жеңіл, сюжеті баурап алатын көркем шығармалардан немесе өзіңізді қатты қызықтыратын тар шеңбердегі тақырыптардан бастау маңызды. Сананың бұл трансформациясына «20 бет» ережесі де үлкен септігін тигізеді, өйткені нейробиологтардың зерттеуінше, ми жаңа әдетке бірден бейімделе алмайтындықтан, күніне бірнеше сағат оқуды мақсат етпей, оның орнына «күніне тапжылмай 20 бет оқимын» деген шағын міндеттеме қою жүйеліліктің іргетасын қалайды.
Осы орайда, қазіргі таңда адам зейіні ең қымбат тауарға айналып, әлеуметтік желілердің қысқа әрі жылдам хабарламаларына үйренген ми ұзақ, терең мәтіндерді қабылдауға қиналған шақта, интеллектуалды экологияны қалыптастыру, яғни оқу кеңістігі мен уақытын белгілеу ерекше мәнге ие болады. Зерттеулер көрсеткендей, әдеттің тұрақты болуы оның белгілі бір уақытқа байлануына тікелей байланысты, сондықтан ми әлі күнделікті күйбең тіршіліктің ақпаратымен толмаған таңғы уақытта 15-20 минут кітап оқу сананың сергектігін арттырса, ұйықтар алдында гаджеттерді өшіріп, көркем әдебиет парақтау ұйқы сапасын жақсартып, түйсіктің түнде сол ақпаратты қорытуына көмектеседі.
Осы ретте сандық детокс пен ритуал қалыптастыру, яғни кітап оқу сәтін өзіндік бір сұлулыққа, эстетикаға айналдырып, жарығы жақсы түсетін жайлы бұрыш, жылы шай немесе хош істі кофе дайындап, ең бастысы, телефонды басқа бөлмеде қалдыру арқылы миды бұл ортаны «мазасыздықтан арылатын қауіпсіз аймақ» деп тануға үйретуге болады. Әрине, кітап оқу — бұл автор мен оқырманның арасындағы тілсіз диалог болғандықтан, егер кітап сізбен «сөйлесе» алмаса, оны күштеп оқудың қажеті жоқ, өйткені кітап таңдауда «сәнге» немесе «хит шерулерге» ғана сүйену қате, тек ішкі дауысыңыз бен қазіргі өміріңізде жауап іздеп жүрген сұрақтарыңызға үндес келетін туындыны таба білу керек. Әдеттің тұрақты әрі жемісті болуы оның адам өміріне тигізген пайдасымен өлшенетіндіктен, кітапты жай ғана көзбен жүгіртіп шығатын пассивті оқудан активті оқу дағдысына көшу қажет. Бұл үдерісте қарындашпен оқып, мәтіндегі астарлы ойларды, ерекше теңеулер мен қанатты сөздердің астын сызып, жиектеріне өз ойыңызды түртіп отыру кітапты сіздің интеллектуалды серігіңіз етсе, оқып біткен әр шығармадан кейін туған ойларды әсерлер күнделігіне жазып қалдыру оның санада мәңгі бекітілуіне септігін тигізеді. Сонымен қатар, оқыған дүниеңізді жақындарыңызға айтып беру, кітап клубтарына мүше болу немесе әлеуметтік желіде шағын пікір бөлісу әдетті әлеуметтік деңгейде бекітіп, сізді сол қауымдастықтың ажырамас бөлшегі етеді.
Ұлы жазушыларымыз салған сара жол, көркем әдебиетіміздің мөлдір бұлағы — адам жанын тазартатын ең ұлы күш екенін ескерсек, кітап оқу әдетті қалыптастыру — бір түнде немесе бір аптада біте салатын науқандық жұмыс емес, бұл — өмір бойы жалғасатын, адамның өз ішкі әлеміне жасаған ең қымбат инвестициясы. Ғабит Мүсірепов меңзегендей, ой ойлаудан тыйылмаудың, ұлттық код пен рухани өсиетті сақтап қалудың жалғыз жолы — кітап парақтау екені даусыз. Күніне оқылған бірнеше бет — сіздің кемел болашағыңызға, терең парасатыңыз бен ішкі еркіндікіңізге қойылған берік кірпіш болмақ, сондықтан кітапты ашыңыз, себебі әлемді өзгерту парақтан басталады.
Мақпал Мұсырманқұл
Қостанайда 55 мыңнан астам адамды біріктірген «Кітап оқитын ұлт» жобасының жеңімпаздары марапатталды
