Ерекше қажеттілігі бар адамдарды (мүгедектігі бар азаматтарды) қолдау – әлеуметтік саясаттың ғана емес, адам құқықтарын қамтамасыз етудің маңызды бағыты. Қазіргі таңда әлемде 1 миллиардтан астам адам мүгедектікпен өмір сүреді. Бұл туралы World Health Organization мәліметінде көрсетілген. Яғни, әлем халқының шамамен 16 пайызы белгілі бір деңгейде денсаулық шектеуіне ие.
Қазақстанда да бұл мәселе өзекті. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің 2024 жылғы дерегіне сәйкес, елде 700 мыңнан астам мүгедектігі бар адам тіркелген. Бұл – жалпы халықтың шамамен 3–4 пайызы. Олардың ішінде 100 мыңнан астамы – балалар. Мұндай статистика инклюзивті саясаттың маңызын айқын көрсетеді.
Мүгедектігі бар адамдардың құқықтарын қорғау халықаралық деңгейде де бекітілген. 2006 жылы қабылданған United Nations-ның Мүгедектердің құқықтары туралы конвенциясы тең мүмкіндіктер қағидатын алға қояды. Қазақстан бұл құжатты 2015 жылы ратификациялады. Соған сәйкес елде кедергісіз орта қалыптастыру, инклюзивті білім беру жүйесін дамыту, жұмыспен қамтуға қолдау көрсету шаралары қолға алынды.
Соңғы жылдары инфрақұрылымды бейімдеу жұмыстары күшейді. Ресми дерек бойынша, әлеуметтік және көлік инфрақұрылымының мыңдаған нысаны бейімделген. Дегенмен сарапшылардың айтуынша, барлық ғимараттардың толық қолжетімділігі әлі қамтамасыз етілмеген. Әсіресе ауылдық жерлерде мәселе өзекті күйінде қалып отыр.
Білім беру саласында инклюзия саясаты кеңейіп келеді. Қазіргі таңда көптеген мектептерде ерекше білім беру қажеттілігі бар балалар үшін жағдай жасалған. Арнайы педагогтар мен ассистенттер институты дамып келеді. Бұл балалардың қоғамнан оқшауланбауына мүмкіндік береді.
Жұмыспен қамту да маңызды мәселе. Заңнамаға сәйкес, ірі кәсіпорындарда мүгедектігі бар азаматтарға арналған квота қарастырылған. Алайда іс жүзінде олардың тұрақты жұмысқа орналасу деңгейі әлі де төмен. Сондықтан кәсіби даярлау, онлайн жұмыс формаларын дамыту, әлеуметтік кәсіпкерлікті қолдау өзекті болып отыр.
Ерекше қажеттілігі бар адамдарды қолдау – тек әлеуметтік көмек көрсету емес, тең құқық пен тең мүмкіндік беру. Инклюзивті орта қалыптастыру арқылы ғана қоғам шынайы әділетті әрі орнықты бола алады.
