ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار ادامداردى (مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردى) قولداۋ – الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ عانا ەمەس، ادام قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدى باعىتى. قازىرگى تاڭدا الەمدە 1 ميللياردتان استام ادام مۇگەدەكتىكپەن ءومىر سۇرەدى. بۇل تۋرالى World Health Organization مالىمەتىندە كورسەتىلگەن. ياعني، الەم حالقىنىڭ شامامەن 16 پايىزى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە دەنساۋلىق شەكتەۋىنە يە.
قازاقستاندا دا بۇل ماسەلە وزەكتى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ 2024 جىلعى دەرەگىنە سايكەس، ەلدە 700 مىڭنان استام مۇگەدەكتىگى بار ادام تىركەلگەن. بۇل – جالپى حالىقتىڭ شامامەن 3–4 پايىزى. ولاردىڭ ىشىندە 100 مىڭنان استامى – بالالار. مۇنداي ستاتيستيكا ينكليۋزيۆتى ساياساتتىڭ ماڭىزىن ايقىن كورسەتەدى.
مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ حالىقارالىق دەڭگەيدە دە بەكىتىلگەن. 2006 جىلى قابىلدانعان United Nations-نىڭ مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياسى تەڭ مۇمكىندىكتەر قاعيداتىن العا قويادى. قازاقستان بۇل قۇجاتتى 2015 جىلى راتيفيكاتسيالادى. سوعان سايكەس ەلدە كەدەرگىسىز ورتا قالىپتاستىرۋ، ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ، جۇمىسپەن قامتۋعا قولداۋ كورسەتۋ شارالارى قولعا الىندى.
سوڭعى جىلدارى ينفراقۇرىلىمدى بەيىمدەۋ جۇمىستارى كۇشەيدى. رەسمي دەرەك بويىنشا، الەۋمەتتىك جانە كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ مىڭداعان نىسانى بەيىمدەلگەن. دەگەنمەن ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، بارلىق عيماراتتاردىڭ تولىق قولجەتىمدىلىگى ءالى قامتاماسىز ەتىلمەگەن. اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە ماسەلە وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ينكليۋزيا ساياساتى كەڭەيىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا كوپتەگەن مەكتەپتەردە ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىگى بار بالالار ءۇشىن جاعداي جاسالعان. ارنايى پەداگوگتار مەن اسسيستەنتتەر ينستيتۋتى دامىپ كەلەدى. بۇل بالالاردىڭ قوعامنان وقشاۋلانباۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
جۇمىسپەن قامتۋ دا ماڭىزدى ماسەلە. زاڭناماعا سايكەس، ءىرى كاسىپورىنداردا مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتارعا ارنالعان كۆوتا قاراستىرىلعان. الايدا ءىس جۇزىندە ولاردىڭ تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسۋ دەڭگەيى ءالى دە تومەن. سوندىقتان كاسىبي دايارلاۋ، ونلاين جۇمىس فورمالارىن دامىتۋ، الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىكتى قولداۋ وزەكتى بولىپ وتىر.
ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار ادامداردى قولداۋ – تەك الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ ەمەس، تەڭ قۇقىق پەن تەڭ مۇمكىندىك بەرۋ. ينكليۋزيۆتى ورتا قالىپتاستىرۋ ارقىلى عانا قوعام شىنايى ادىلەتتى ءارى ورنىقتى بولا الادى.
