Қазақ драматургиясында адамның жан дүниесін, отбасы құндылығын, әйел тағдырын терең суреттеген шығармалардың бірі – Дулат Исабековтің «Гаухартас» драмасы.
Астана қаласы әкімдігінің Музыкалық жас көрермен театрының репертуарындағы бұл шығармада қазақ ауылының тыныс-тіршілігі, ұлттық мінез, адамгершілік мәселелері мен әйел жанының нәзік болмысы кеңінен көрініс табады. Драмадағы ең шоқтығы биік кейіпкердің бірі – Салтанат бейнесі. Бұл образды сахнада сомдап жүрген актриса Гүлдана Әбдісадық кейіпкердің ішкі әлемін терең ашып, көрермен жүрегіне әсерлі жеткізе біледі. Салтанат – қазақ қызына тән ибалықтың, мейірімнің, сабыр мен адалдықтың символы. Ол жаңа түскен келін ретінде бөтен әулетке үлкен үмітпен келеді. Оның жүрегі махаббатқа, бақытқа толы. Алайда тағдыр оған оңай жол ұсынбайды. Күйеуі Тастанның қаталдығы, сезімін ашып жеткізе алмауы Салтанаттың нәзік жанын жаралайды. Бірақ соған қарамастан Салтанат отбасын сақтауға, айналасына жылулық сыйлауға тырысады. Кейіпкердің ұлылығы да осында. Ол қиындыққа мойымай, адамдық қасиетін жоғалтпайды.
Гүлдана Әбдісадық Салтанат рөлін сахнада ерекше шынайылықпен бейнелейді. Актрисаның ойынында әсіре жасандылық жоқ. Оның әр қимылынан, жанарынан, дауыс ырғағынан Салтанаттың ішкі мұңы мен нәзік сезімі байқалып тұрады. Әсіресе, кейіпкердің үнсіз қалған сәттеріндегі психологиялық толғанысты актриса өте табиғи жеткізеді. Бұл – үлкен актерлік шеберліктің белгісі.
Салтанаттың басты ерекшелігі – оның төзімі мен рухани тазалығы. Ол Тастанның салқын мінезіне қарамастан, өз махаббатына адал болады. Күйеуінің қаталдығына қарсы ашумен емес, сабырмен жауап береді. Осы арқылы Салтанат қазақ әйелінің даналығын танытады. Гүлдана Әбдісадық осы мінезді сахнада терең аша отырып, көрерменге кейіпкердің жан азабын да, үмітін де сезіндіре алады.
Драмадағы Салтанат бейнесі тек бір адамның тағдыры емес, тұтас қазақ әйелдерінің жиынтық образы іспетті. Ол – отбасының берекесін сақтаушы, мейірімнің иесі, махаббатқа адал жан. Бірақ шығарманың трагедиясы – дәл осындай таза жүректі адамның түсінбеушілік құрбаны болуында. Салтанаттың қайғысы көрерменді толғандырмай қоймайды. Оның тағдыры арқылы драматург адамдар арасындағы рухани жақындықтың маңызын көрсетеді.
Актрисаның сахналық пластикасы мен сөйлеу мәнері де рөл табиғатына сай. Гүлдана Әбдісадық Салтанаттың ауыл қызына тән қарапайымдылығын сақтай отырып, кейіпкердің ішкі мәдениетін, нәзік болмысын айқын көрсетеді. Әсіресе Қайыркенмен арадағы диалогтарда оның үніндегі мұң мен үміт қатар сезіліп тұрады. Бұл көріністер көрерменге ерекше әсер береді.
Салтанат – әлсіз адам емес. Керісінше, ол – рухани мықты тұлға. Оның күші – мейірімінде, адалдығында, сабырында. Кейіпкердің жан дүниесіндегі қайшылықтар мен күйзелістерді актриса терең психологиялық талдау арқылы жеткізеді. Сондықтан көрермен Салтанатқа жанашырлықпен қарап қана қоймай, оның жан дүниесін түсінуге ұмтылады.
Дулат Исабеков «Гаухартас» драмасы арқылы адам бойындағы қатыгездік пен мейірімді, үнсіздік пен махаббатты қатар суреттейді. Ал Салтанат – сол мейірімнің шырағы. Бұл бейне бүгінгі күні де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Себебі адам жүрегіндегі сағыныш, махаббат, түсіністік секілді сезімдер мәңгілік тақырып болып қала береді.
Қорыта айтқанда, Гүлдана Әбдісадық сомдаған Салтанат бейнесі – сахнадағы нәзіктік пен терең драматизмнің үйлесімі. Актриса кейіпкердің ішкі жан әлемін шынайы ашып, көрерменге әсерлі образ ұсынады. Салтанаттың тағдыры арқылы адамгершілік, махаббат, төзім секілді асыл қасиеттер дәріптеледі. Бұл кейіпкер қазақ театр өнеріндегі тағылымы мол, көркем бейнелердің бірі болып қала береді.
Бахтияр Тұрсын
Театртанушы
