Технологиялық прогресс қарқын алған сайын, Қазақстандағы және әлемдегі азаматтық қоғам трансформацияның жаңа кезеңіне аяқ басты. Цифрландыру қоғамдық бақылау мен белсенділік үшін бұрын-соңды болмаған құралдар ұсынғанымен, сарапшылар демократиялық құндылықтар мен жеке тұлғаның қауіпсіздігіне төнетін жаңа сын-қатерлерді алға тартуда.
Цифрлық құралдар азаматтық қоғамның мемлекетпен диалог орнату процесін жеделдетті. Мәселен, Қазақстандағы «Ашық үкімет» порталдары, онлайн-петициялар және әлеуметтік желілердегі қоғамдық мониторинг топтары шешім қабылдау процесінің ашықтығын арттырды. Қазіргі таңда кез келген азамат смартфон арқылы әлеуметтік мәселені көтеріп, билік тармақтарынан жедел жауап алу мүмкіндігіне ие.
Алайда, цифрлық кеңістіктің дамуымен бірге азаматтық қоғам үшін бірнеше маңызды қауіп пайда болды. Жалған жаңалықтар мен манипуляциялық технологиялар қоғамдық пікірді бұрмалап, әлеуметтік топтар арасында алауыздық тудыруда. Бұл азаматтық қоғамның біртұтастығына нұқсан келтіреді.
Мәліметтерді жинау және бет-әлпетті тану жүйелерінің дамуы жеке өмірге қолсұғылмаушылық құқығына қауіп төндіреді. Сарапшылар мұндай технологиялардың азаматтық белсенділікті тежеу құралына айналып кетпеуін қадағалау қажеттігін айтады. Әлеуметтік желілердегі агрессия белсенді азаматтардың өз ойын еркін білдіруіне кедергі келтіріп, «үнсіздік спиралін» тудыруы мүмкін.
Әлеуметтік желі алгоритмдері пайдаланушыға тек оның көзқарасына сай ақпаратты ұсыну арқылы «ақпараттық көпіршіктер» (echo chambers) қалыптастырады. Бұл қоғамның әртүрлі топтары арасындағы конструктивті диалогты қиындатады.
IT-сарапшылар мен құқық қорғаушылар цифрлық дәуірде азаматтық қоғамның тұрақтылығы үшін цифрлық сауаттылықты арттыру қажеттігін алға тартады. Бұл тек технологияны қолдана білу емес, сонымен қатар ақпаратты сыни тұрғыдан талдау және киберқауіпсіздік ережелерін сақтау.
«Цифрлық азаматтық қоғам — бұл тек интернеттегі белсенділік емес, бұл — жауапкершілік. Технологиялар бізді біріктіруі тиіс, бірақ ол үшін әрбір пайдаланушы ақпараттық гигиенаны сақтап, өз құқықтарын қорғай білуі керек», — дейді отандық сарапшылар.
Цифрлық дәуір азаматтық қоғамға зор билік берді, бірақ сол билікпен бірге үлкен жауапкершілік келді. Мемлекет пен қоғамның алдында тұрған басты міндет — технологиялық мүмкіндіктерді пайдалана отырып, азаматтардың бостандығы мен қауіпсіздігін қорғайтын тепе-теңдікті сақтау.
