Қазақ қоғамында еңбек ұғымы қашанда қасиетті саналған. Адал еңбек адамды ғана емес, тұтас мемлекетті де өркендетеді. Бүгінде елімізде еңбек адамының мәртебесін көтеруге, халықты жұмыспен қамтуға, әлеуметтік қорғау жүйесін жетілдіруге, көші-қон саясатын реттеуге және азаматтардың әл-ауқатын арттыруға ерекше көңіл бөлініп отыр. Ақмола облысында осы бағытта қандай жұмыстар атқарылып жатыр? Еңбек нарығы қалай өзгеріп келеді? Қандай жаңа бастамалар қолға алынды? Осы және өзге де сауалдарға Ақмола облысы жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы Шолпан Салыққызы Рахматуллина Адырна.кз тілшісіне берген сұхбатында жауап берді.
– Шолпан Салыққызы, әңгімені еңбек адамының қоғамдағы орны туралы ойыңыздан бастасақ. Бүгінде бұл мәселеге неге ерекше назар аударылып отыр?
– Қазақ халқы үшін еңбек әрдайым ең жоғары құндылықтардың бірі болған. «Еңбек түбі – береке», «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» деген халық даналығы бекер айтылмаған.
Қазіргі таңда еңбек адамының мәртебесін көтеру мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының біріне айналды. Өйткені қоғамның дамуы ең алдымен еңбек адамдарының кәсібилігіне, жауапкершілігіне және біліктілігіне байланысты.
Өкінішке қарай, соңғы жылдары кейбір жастар арасында жұмысшы мамандықтарына деген қызығушылықтың төмендегені байқалады.
Сондықтан қарапайым еңбек адамдарының жетістіктерін насихаттау, олардың қоғамдағы беделін арттыру және еңбекке деген құрметті қалыптастыру – уақыт талабы.
– Ақмола облысындағы еңбек нарығының бүгінгі ахуалы қандай?
– Биылғы жеті айдың қорытындысы бойынша облыста 12 мыңнан астам жаңа жұмыс орны құрылды. Бұл – жылдық жоспардың 51 пайызы. Оның ішінде 9 мыңнан астамы тұрақты жұмыс орындары.
Бұл – жай ғана статистика емес. Бұл – мыңдаған отбасының табыс табуына, өз тұрмысын жақсартуына мүмкіндік берген нақты көрсеткіш.
Жұмыс орындары әртүрлі бағыттар бойынша құрылды. Ұлттық жобалар мен түрлі тұжырымдамалар аясында 2 мыңнан астам адам жұмысқа орналасты. «Әрбір 10 мың тұрғынға кемінде 100 жаңа жұмыс орнын құру» бастамасы бойынша тағы 2 мың адам жұмыспен қамтылды. Белсенді жұмыспен қамту шаралары арқылы 1700 адам еңбекке тартылса, 6 мыңнан астам азамат бос жұмыс орындарына орналасты.
Сонымен қатар облыста 145 инфрақұрылымдық жоба жүзеге асырылып жатыр. Бұл жобалар жаңа жұмыс орындарын ашуға және өңір экономикасын дамытуға айтарлықтай серпін беріп отыр.
– Жаңа жұмыс орындарының басым бөлігі қай салаларда құрылып жатыр?
– Бүгінде агроөнеркәсіптік кешен өңір экономикасының негізгі драйверлерінің біріне айналып отыр. Құрылған жұмыс орындарының 50 пайыздан астамы дәл осы салаға тиесілі.
Мәселен, Бурабай ауданындағы «Агрофирма «Веденовка» кәсіпорнында 22 жаңа жұмыс орны ашылса, Бұланды ауданындағы «Журавлевка-1» серіктестігінде 29 адам жұмыспен қамтылды.
Ауыл шаруашылығы – тек экономиканың ғана емес, ауылдық аумақтардың әлеуметтік тұрақтылығын қамтамасыз ететін маңызды сала. Сондықтан бұл бағыттағы жұмыстар алдағы уақытта да жалғасады.
– Кадр даярлау мәселесі бүгінде ерекше маңызға ие болып отыр. Бұл бағытта қандай жұмыстар жүргізілуде?
– Еңбек нарығы күн сайын өзгеріп жатыр. Бүгін сұранысқа ие мамандық ертең өзектілігін жоғалтуы мүмкін. Сондықтан кадр даярлау жүйесі де заман талабына бейімделуі керек.
Қазіргі таңда облыста жұмыс берушілердің сұранысына сәйкес 7 оқу орталығында кәсіптік оқыту ұйымдастырылды. Биыл 203 адам оқуға жіберілді. Оның ішінде 100 адам оқуын аяқтады.
Бүгінде аспаз, тракторшы-машинист, шаштараз, стилист, электрмонтер секілді мамандықтарға сұраныс жоғары.
Сонымен қатар 74 азамат жұмыс берушілердің өз кәсіпорындарында тәжірибеден өтіп жатыр.
Біздің мақсатымыз – дипломы бар, бірақ жұмыссыз жүрген жастардың қатарын азайту. Сондықтан біз білім беру ұйымдары мен жұмыс берушілер арасындағы байланысты нығайтуға ерекше көңіл бөліп отырмыз.
– Жастарды жұмыспен қамту мәселесі қалай шешіліп жатыр?
– Жастар – қоғамның қозғаушы күші. Сондықтан олардың еңбек нарығына бейімделуіне жағдай жасау – біздің басты міндеттеріміздің бірі.
Биыл облыста 4 мыңға жуық жас жұмыспен қамтылды.
Сонымен қатар жастар практикасы бағдарламасы арқылы 96 адам жұмысқа орналастырылды.
Жастардың жұмысқа орналасуына кедергі келтіретін негізгі факторлардың бірі – тәжірибенің жоқтығы. Сондықтан мемлекет жастарға алғашқы еңбек тәжірибесін жинақтауға мүмкіндік беріп отыр.
– Бүгінде мемлекеттік бағдарламалардың тиімділігі қандай?
– Мемлекеттік бағдарламалардың нәтижесі нақты көрсеткіштер арқылы бағалануы керек.
Мысалы, қоғамдық жұмыстарға 1 мыңнан астам адам тартылды. Бұл бағдарлама бойынша ай сайынғы субсидия көлемі шамамен 130 мың теңгені құрайды.
«Күміс жас» бағдарламасы арқылы 50 жастан асқан 215 азамат жұмысқа орналастырылды.
Әлеуметтік жұмыс орындарына 209 адам жіберілді.
Бұл бағдарламалардың барлығы азаматтардың табысын арттыруға және олардың еңбек нарығында өз орнын табуына мүмкіндік береді.
– Қазіргі жұмыссыздардың әлеуметтік портреті қандай?
– Бүгінде облыста 6400 жұмыссыз азамат ресми тіркелген.
Олардың 47 пайызының орта білімі бар. 29 пайызы техникалық және кәсіптік білім алған. Ал 24 пайызы жоғары білімді азаматтар.
Сараптама нәтижесінде 1300 азаматтың әлеуметтік портреті жасалды. Талдау көрсеткендей, жұмыссыздардың басым бөлігін 31-50 жас аралығындағы азаматтар құрайды.
Қазіргі уақытта облыстағы басым санаттағы жұмыссыздардың саны 1703 адамға жетті. Оның 900-ден астамы жұмыспен қамту шараларымен қамтылды.
Бұл көрсеткіштер бізге еңбек нарығындағы үрдістерді нақты бағалауға мүмкіндік береді.
– Көші-қон саясаты және қандастарды қолдау мәселесіне тоқталсақ.
– Бұл бағыттағы жұмыстар да жүйелі түрде жүргізіліп жатыр.
Әр айдың алтыншы жұлдызында «Қандастар үшін ашық есік күні» өткізіледі.
Жыл басынан бері 6 іс-шара ұйымдастырылып, 53 мәселе қаралды.
Сонымен қатар биыл қандас мәртебесін беру бойынша пилоттық жоба іске қосылды.
Қазіргі уақытта квотаға 72 адам енгізілді. Оның ішінде Степногорск қаласында – 28 адам, Ақкөл ауданында – 20 адам, Ерейментау ауданында – 18 адам бар.
Бұдан бөлек, мемлекеттік қолдау шаралары да қайта қаралды.
Еңбек қызметі кемінде 3 ай расталған жағдайда көшуге арналған 302,8 мың теңге көлемінде субсидия төленеді.
Ал еңбек қызметі 6 ай расталса, тұрғын үйді жалдау шығындарын өтеуге ай сайын 65 мыңнан 130 мың теңгеге дейін қаржы бөлінеді.
12 айлық еңбек өтілі расталған жағдайда 7 миллион теңге көлемінде экономикалық сертификат беріледі.
– Халықтың табысын арттыру бағдарламасы аясында қандай жаңа жобалар жүзеге асырылып жатыр?
– Биыл Ақмола облысы Қазақстандағы «Кедейліксіз округтер» пилоттық жобасы іске асырылған алғашқы өңір болды.
Қазіргі уақытта облыстағы 226 ауылдық округтің 125-інде атаулы әлеуметтік көмек алушылар мүлде жоқ. Бұл – барлық округтің 55 пайызы.
Жыл басынан бері тағы 34 ауылдық округ «Кедейліксіз округ» мәртебесін алды.
749 еңбекке қабілетті азаматтың 502-сі жұмыс істейді. Ал 449 адам жұмыспен қамту шараларына тартылды.
Біз әлеуметтік көмек көрсетудің дәстүрлі моделінен бас тартып, азаматтардың өз табысын арттыруына жағдай жасауға басымдық беріп отырмыз.
– «Келешек» бірыңғай ерікті жинақтау жүйесі туралы не айтасыз?
– Бұл – азаматтардың қаржылық тұрақтылығын нығайтуға бағытталған маңызды бастама.
Бүгінде қоғамда қаржылық сауаттылық мәселесі ерекше маңызға ие болып отыр. Сондықтан жинақтау мәдениетін қалыптастыру – уақыт талабы.
«Келешек» жүйесі азаматтардың болашағына деген жауапкершілігін арттыруға мүмкіндік береді.
– Әлеуметтік қамсыздандыру саласындағы жұмыстарға тоқталсаңыз.
– Соңғы үш жылда мүмкіндігі шектеулі азаматтарды қолдауға бөлінетін қаржы көлемі 1,5 миллиард теңгеден 2,4 миллиард теңгеге дейін өсті.
Бүгінде 10 мыңнан астам адам оңалтудың техникалық құралдарымен қамтамасыз етілді.
Олардың ішінде 6 мыңнан астам адам арнайы гигиеналық құралдармен, 1000-нан астам адам протездік-ортопедиялық бұйымдармен, 400 адам мүгедектер арбасымен қамтамасыз етілді.
Биыл 7 адамға жалпы құны 59 миллион теңгені құрайтын кохлеарлық имплант орнатылды.
Ал Көкшетау қаласының бір тұрғынына 15 миллион теңге тұратын жоғары технологиялық протез сатып алынды.
Бұл – мемлекет тарапынан көрсетіліп жатқан нақты қолдаудың айқын көрінісі.
– Әңгімемізді түйіндесек...
– Халқымызда «Елдің ертеңі – ел басқарған ердің еңбегімен өлшенеді» деген сөз бар. Шынында да, еңбек – адамның ғана емес, тұтас мемлекеттің тағдырын айқындайтын құндылық.
Біз еңбекке деген құрметті қайта жаңғыртуымыз керек. Өйткені адал еңбек дәріптелген жерде әділдік те, тұрақтылық та, береке де болады.
Еңбек адамына көрсетілген құрмет – елдің болашағына көрсетілген құрмет.
– Сұхбатыңызға рақмет!
Сұхбатты жүргізген Аслан Оспанов.
