Qazaq qoǧamynda eŋbek ūǧymy qaşanda qasiettı sanalǧan. Adal eŋbek adamdy ǧana emes, tūtas memlekettı de örkendetedı. Bügınde elımızde eŋbek adamynyŋ märtebesın köteruge, halyqty jūmyspen qamtuǧa, äleumettık qorǧau jüiesın jetıldıruge, köşı-qon saiasatyn retteuge jäne azamattardyŋ äl-auqatyn arttyruǧa erekşe köŋıl bölınıp otyr. Aqmola oblysynda osy baǧytta qandai jūmystar atqarylyp jatyr? Eŋbek naryǧy qalai özgerıp keledı? Qandai jaŋa bastamalar qolǧa alyndy? Osy jäne özge de saualdarǧa Aqmola oblysy jūmyspen qamtudy üilestıru jäne äleumettık baǧdarlamalar basqarmasynyŋ basşysy Şolpan Salyqqyzy Rahmatullina Adyrna.kz tılşısıne bergen sūhbatynda jauap berdı.
– Şolpan Salyqqyzy, äŋgımenı eŋbek adamynyŋ qoǧamdaǧy orny turaly oiyŋyzdan bastasaq. Bügınde būl mäselege nege erekşe nazar audarylyp otyr?
– Qazaq halqy üşın eŋbek ärdaiym eŋ joǧary qūndylyqtardyŋ bırı bolǧan. «Eŋbek tübı – bereke», «Eŋbek etseŋ erınbei, toiady qarnyŋ tılenbei» degen halyq danalyǧy beker aitylmaǧan.
Qazırgı taŋda eŋbek adamynyŋ märtebesın köteru memlekettık saiasattyŋ maŋyzdy baǧyttarynyŋ bırıne ainaldy. Öitkenı qoǧamnyŋ damuy eŋ aldymen eŋbek adamdarynyŋ käsıbilıgıne, jauapkerşılıgıne jäne bılıktılıgıne bailanysty.
Ökınışke qarai, soŋǧy jyldary keibır jastar arasynda jūmysşy mamandyqtaryna degen qyzyǧuşylyqtyŋ tömendegenı baiqalady.
Sondyqtan qarapaiym eŋbek adamdarynyŋ jetıstıkterın nasihattau, olardyŋ qoǧamdaǧy bedelın arttyru jäne eŋbekke degen qūrmettı qalyptastyru – uaqyt talaby.
– Aqmola oblysyndaǧy eŋbek naryǧynyŋ bügıngı ahualy qandai?
– Biylǧy jetı aidyŋ qorytyndysy boiynşa oblysta 12 myŋnan astam jaŋa jūmys orny qūryldy. Būl – jyldyq jospardyŋ 51 paiyzy. Onyŋ ışınde 9 myŋnan astamy tūraqty jūmys oryndary.
Būl – jai ǧana statistika emes. Būl – myŋdaǧan otbasynyŋ tabys tabuyna, öz tūrmysyn jaqsartuyna mümkındık bergen naqty körsetkış.
Jūmys oryndary ärtürlı baǧyttar boiynşa qūryldy. Ūlttyq jobalar men türlı tūjyrymdamalar aiasynda 2 myŋnan astam adam jūmysqa ornalasty. «Ärbır 10 myŋ tūrǧynǧa kemınde 100 jaŋa jūmys ornyn qūru» bastamasy boiynşa taǧy 2 myŋ adam jūmyspen qamtyldy. Belsendı jūmyspen qamtu şaralary arqyly 1700 adam eŋbekke tartylsa, 6 myŋnan astam azamat bos jūmys oryndaryna ornalasty.
Sonymen qatar oblysta 145 infraqūrylymdyq joba jüzege asyrylyp jatyr. Būl jobalar jaŋa jūmys oryndaryn aşuǧa jäne öŋır ekonomikasyn damytuǧa aitarlyqtai serpın berıp otyr.
– Jaŋa jūmys oryndarynyŋ basym bölıgı qai salalarda qūrylyp jatyr?
– Bügınde agroönerkäsıptık keşen öŋır ekonomikasynyŋ negızgı draiverlerınıŋ bırıne ainalyp otyr. Qūrylǧan jūmys oryndarynyŋ 50 paiyzdan astamy däl osy salaǧa tiesılı.
Mäselen, Burabai audanyndaǧy «Agrofirma «Vedenovka» käsıpornynda 22 jaŋa jūmys orny aşylsa, Būlandy audanyndaǧy «Juravlevka-1» serıktestıgınde 29 adam jūmyspen qamtyldy.
Auyl şaruaşylyǧy – tek ekonomikanyŋ ǧana emes, auyldyq aumaqtardyŋ äleumettık tūraqtylyǧyn qamtamasyz etetın maŋyzdy sala. Sondyqtan būl baǧyttaǧy jūmystar aldaǧy uaqytta da jalǧasady.
– Kadr daiarlau mäselesı bügınde erekşe maŋyzǧa ie bolyp otyr. Būl baǧytta qandai jūmystar jürgızılude?
– Eŋbek naryǧy kün saiyn özgerıp jatyr. Bügın sūranysqa ie mamandyq erteŋ özektılıgın joǧaltuy mümkın. Sondyqtan kadr daiarlau jüiesı de zaman talabyna beiımdeluı kerek.
Qazırgı taŋda oblysta jūmys beruşılerdıŋ sūranysyna säikes 7 oqu ortalyǧynda käsıptık oqytu ūiymdastyryldy. Biyl 203 adam oquǧa jıberıldı. Onyŋ ışınde 100 adam oquyn aiaqtady.
Bügınde aspaz, traktorşy-maşinist, şaştaraz, stilist, elektrmonter sekıldı mamandyqtarǧa sūranys joǧary.
Sonymen qatar 74 azamat jūmys beruşılerdıŋ öz käsıporyndarynda täjıribeden ötıp jatyr.
Bızdıŋ maqsatymyz – diplomy bar, bıraq jūmyssyz jürgen jastardyŋ qataryn azaitu. Sondyqtan bız bılım beru ūiymdary men jūmys beruşıler arasyndaǧy bailanysty nyǧaituǧa erekşe köŋıl bölıp otyrmyz.
– Jastardy jūmyspen qamtu mäselesı qalai şeşılıp jatyr?
– Jastar – qoǧamnyŋ qozǧauşy küşı. Sondyqtan olardyŋ eŋbek naryǧyna beiımdeluıne jaǧdai jasau – bızdıŋ basty mındetterımızdıŋ bırı.
Biyl oblysta 4 myŋǧa juyq jas jūmyspen qamtyldy.
Sonymen qatar jastar praktikasy baǧdarlamasy arqyly 96 adam jūmysqa ornalastyryldy.
Jastardyŋ jūmysqa ornalasuyna kedergı keltıretın negızgı faktorlardyŋ bırı – täjıribenıŋ joqtyǧy. Sondyqtan memleket jastarǧa alǧaşqy eŋbek täjıribesın jinaqtauǧa mümkındık berıp otyr.
– Bügınde memlekettık baǧdarlamalardyŋ tiımdılıgı qandai?
– Memlekettık baǧdarlamalardyŋ nätijesı naqty körsetkışter arqyly baǧalanuy kerek.
Mysaly, qoǧamdyq jūmystarǧa 1 myŋnan astam adam tartyldy. Būl baǧdarlama boiynşa ai saiynǧy subsidiia kölemı şamamen 130 myŋ teŋgenı qūraidy.
«Kümıs jas» baǧdarlamasy arqyly 50 jastan asqan 215 azamat jūmysqa ornalastyryldy.
Äleumettık jūmys oryndaryna 209 adam jıberıldı.
Būl baǧdarlamalardyŋ barlyǧy azamattardyŋ tabysyn arttyruǧa jäne olardyŋ eŋbek naryǧynda öz ornyn tabuyna mümkındık beredı.
– Qazırgı jūmyssyzdardyŋ äleumettık portretı qandai?
– Bügınde oblysta 6400 jūmyssyz azamat resmi tırkelgen.
Olardyŋ 47 paiyzynyŋ orta bılımı bar. 29 paiyzy tehnikalyq jäne käsıptık bılım alǧan. Al 24 paiyzy joǧary bılımdı azamattar.
Saraptama nätijesınde 1300 azamattyŋ äleumettık portretı jasaldy. Taldau körsetkendei, jūmyssyzdardyŋ basym bölıgın 31-50 jas aralyǧyndaǧy azamattar qūraidy.
Qazırgı uaqytta oblystaǧy basym sanattaǧy jūmyssyzdardyŋ sany 1703 adamǧa jettı. Onyŋ 900-den astamy jūmyspen qamtu şaralarymen qamtyldy.
Būl körsetkışter bızge eŋbek naryǧyndaǧy ürdısterdı naqty baǧalauǧa mümkındık beredı.
– Köşı-qon saiasaty jäne qandastardy qoldau mäselesıne toqtalsaq.
– Būl baǧyttaǧy jūmystar da jüielı türde jürgızılıp jatyr.
Är aidyŋ altynşy jūldyzynda «Qandastar üşın aşyq esık künı» ötkızıledı.
Jyl basynan berı 6 ıs-şara ūiymdastyrylyp, 53 mäsele qaraldy.
Sonymen qatar biyl qandas märtebesın beru boiynşa pilottyq joba ıske qosyldy.
Qazırgı uaqytta kvotaǧa 72 adam engızıldı. Onyŋ ışınde Stepnogorsk qalasynda – 28 adam, Aqköl audanynda – 20 adam, Ereimentau audanynda – 18 adam bar.
Būdan bölek, memlekettık qoldau şaralary da qaita qaraldy.
Eŋbek qyzmetı kemınde 3 ai rastalǧan jaǧdaida köşuge arnalǧan 302,8 myŋ teŋge kölemınde subsidiia tölenedı.
Al eŋbek qyzmetı 6 ai rastalsa, tūrǧyn üidı jaldau şyǧyndaryn öteuge ai saiyn 65 myŋnan 130 myŋ teŋgege deiın qarjy bölınedı.
12 ailyq eŋbek ötılı rastalǧan jaǧdaida 7 million teŋge kölemınde ekonomikalyq sertifikat berıledı.
– Halyqtyŋ tabysyn arttyru baǧdarlamasy aiasynda qandai jaŋa jobalar jüzege asyrylyp jatyr?
– Biyl Aqmola oblysy Qazaqstandaǧy «Kedeilıksız okrugter» pilottyq jobasy ıske asyrylǧan alǧaşqy öŋır boldy.
Qazırgı uaqytta oblystaǧy 226 auyldyq okrugtıŋ 125-ınde atauly äleumettık kömek aluşylar mülde joq. Būl – barlyq okrugtıŋ 55 paiyzy.
Jyl basynan berı taǧy 34 auyldyq okrug «Kedeilıksız okrug» märtebesın aldy.
749 eŋbekke qabılettı azamattyŋ 502-sı jūmys ısteidı. Al 449 adam jūmyspen qamtu şaralaryna tartyldy.
Bız äleumettık kömek körsetudıŋ dästürlı modelınen bas tartyp, azamattardyŋ öz tabysyn arttyruyna jaǧdai jasauǧa basymdyq berıp otyrmyz.
– «Keleşek» bıryŋǧai erıktı jinaqtau jüiesı turaly ne aitasyz?
– Būl – azamattardyŋ qarjylyq tūraqtylyǧyn nyǧaituǧa baǧyttalǧan maŋyzdy bastama.
Bügınde qoǧamda qarjylyq sauattylyq mäselesı erekşe maŋyzǧa ie bolyp otyr. Sondyqtan jinaqtau mädenietın qalyptastyru – uaqyt talaby.
«Keleşek» jüiesı azamattardyŋ bolaşaǧyna degen jauapkerşılıgın arttyruǧa mümkındık beredı.
– Äleumettık qamsyzdandyru salasyndaǧy jūmystarǧa toqtalsaŋyz.
– Soŋǧy üş jylda mümkındıgı şekteulı azamattardy qoldauǧa bölınetın qarjy kölemı 1,5 milliard teŋgeden 2,4 milliard teŋgege deiın östı.
Bügınde 10 myŋnan astam adam oŋaltudyŋ tehnikalyq qūraldarymen qamtamasyz etıldı.
Olardyŋ ışınde 6 myŋnan astam adam arnaiy gigienalyq qūraldarmen, 1000-nan astam adam protezdık-ortopediialyq būiymdarmen, 400 adam mügedekter arbasymen qamtamasyz etıldı.
Biyl 7 adamǧa jalpy qūny 59 million teŋgenı qūraityn kohlearlyq implant ornatyldy.
Al Kökşetau qalasynyŋ bır tūrǧynyna 15 million teŋge tūratyn joǧary tehnologiialyq protez satyp alyndy.
Būl – memleket tarapynan körsetılıp jatqan naqty qoldaudyŋ aiqyn körınısı.
– Äŋgımemızdı tüiındesek...
– Halqymyzda «Eldıŋ erteŋı – el basqarǧan erdıŋ eŋbegımen ölşenedı» degen söz bar. Şynynda da, eŋbek – adamnyŋ ǧana emes, tūtas memlekettıŋ taǧdyryn aiqyndaityn qūndylyq.
Bız eŋbekke degen qūrmettı qaita jaŋǧyrtuymyz kerek. Öitkenı adal eŋbek därıptelgen jerde ädıldık te, tūraqtylyq ta, bereke de bolady.
Eŋbek adamyna körsetılgen qūrmet – eldıŋ bolaşaǧyna körsetılgen qūrmet.
– Sūhbatyŋyzǧa raqmet!
Sūhbatty jürgızgen Aslan Ospanov.
