Фото: https://x.com/Jan34733995/status/1833804830751469604/photo/1
Бүгін, 11 қыркүйекте адамзат тарихындағы ең ауыр террорлық шабуылдардың бірі – 2001 жылғы 11 қыркүйек оқиғасына 25 жыл толды. Осыдан ширек ғасыр бұрын АҚШ-та болған шабуыл 3 мыңға жуық адамның өмірін қиып, әлемдік қауіпсіздік жүйесін түбегейлі өзгертті. Оның саяси, әлеуметтік және геосаяси салдары бүгінге дейін сезіліп келеді.
2001 жылғы 11 қыркүйек күні «әл-Каида» террорлық ұйымына қатысы бар 19 адам АҚШ-тағы төрт жолаушылар ұшағын басып алды. Екі ұшақ Нью-Йорктегі Дүниежүзілік сауда орталығының қос мұнарасына соғылды. Үшінші ұшақ Вашингтон маңындағы АҚШ Қорғаныс министрлігі – Пентагон ғимаратына бағытталса, төртінші ұшақ Пенсильвания штатындағы алаңға құлады.
Нью-Йорктегі шабуылдан кейін Дүниежүзілік сауда орталығының қос мұнарасы бірнеше сағат ішінде толықтай қирады. Әлем жұртшылығы теледидар арқылы оқиғаның тікелей куәсі болды. Мыңдаған адам ғимараттардан эвакуацияланса, өрт сөндірушілер, полиция қызметкерлері, медицина мамандары және басқа да құтқарушылар адамдарды құтқару үшін қауіпті аймаққа кірді.
Терактілер салдарынан 2977 адам қаза тапты. Олардың қатарында Дүниежүзілік сауда орталығында, Пентагонда және Пенсильваниядағы ұшақ апаты болған жерде болған адамдар бар. Қайғылы оқиғадан кейін көптеген адам жарақат алып, оның салдары жылдар бойы денсаулыққа әсер етті. Қазіргі таңда да 11 қыркүйек оқиғасынан кейінгі улы шаң-тозаңның әсеріне байланысты аурулардан зардап шеккендер медициналық бақылауда.
11 қыркүйек АҚШ-тың қауіпсіздік саясатын түбегейлі өзгертті. Әуежайлардағы бақылау күшейтіліп, барлау және терроризмге қарсы құрылымдардың өкілеттігі кеңейді. АҚШ-та Ішкі қауіпсіздік министрлігі құрылып, терроризмге қарсы күрес мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарының біріне айналды.
Оқиғаның салдары АҚШ аумағымен шектелген жоқ. Вашингтон бастаған «Терроризмге қарсы соғыс» аясында Ауғанстандағы әскери операция басталып, кейін АҚШ-тың Ирактағы соғысқа қатысуы халықаралық саясатқа үлкен әсер етті. Бұл әскери науқандар Орталық Азиядан Таяу Шығысқа дейінгі аймақтардағы қауіпсіздік жағдайына да ықпал етті.
11 қыркүйектен кейінгі кезеңде қауіпсіздік пен азаматтық еркіндік арасындағы тепе-теңдік мәселесі де өткір талқыланды. Терроризммен күрес мақсатында бақылау мен деректерді жинау тетіктерінің кеңеюі адам құқықтары мен жеке өмірге қол сұқпаушылық мәселелерін күн тәртібіне шығарды. Сонымен бірге мұсылман қауымына қатысты күдік пен кемсітушілік жағдайлары да күшейді.
Арада 25 жыл өтсе де, 11 қыркүйектің адам тағдырына қалдырған ізі жойылған жоқ. Қаза тапқандардың туыстары жыл сайын Нью-Йорктегі мемориалда құрбандардың есімдерін атап, еске алу рәсімін өткізеді. Мемориалдағы қола тақталарға 2001 жылғы шабуылдарда қаза тапқан адамдардың есімдері қашалып жазылған.
Қайғылы оқиға болған жерде бүгінде Ұлттық 11 қыркүйек мемориалы мен музейі орналасқан. Ол Дүниежүзілік сауда орталығының бұрынғы орнында бой көтеріп, шабуыл құрбандарын еске алуға және сол күннің тарихын кейінгі ұрпаққа жеткізуге арналған. Мемориал кешенінде оқиғаның хронологиясы, құрбандардың тағдыры мен шабуылдан кейінгі қалпына келтіру жұмыстары туралы материалдар сақталған.
Ширек ғасыр өтсе де, 11 қыркүйек әлем тарихындағы бетбұрыс кезеңдердің бірі ретінде қала береді. Бір күннің ішінде болған шабуыл мыңдаған отбасының тағдырын өзгертті, ал оның саяси және әлеуметтік салдары тұтас бір дәуірге әсер етті. 25 жылдық дата адамзатқа террорлық зорлықтың құрбандарын ұмытпау және бейбіт өмірдің қадірін бағалау қажеттігін тағы бір мәрте еске салады.
