Қазақстан экономикасы туралы сөз болғанда көбіне мұнай, металл, өндіріс пен ауыл шаруашылығы аталады. Алайда уақыт өзгерген сайын экономиканың келбеті де жаңарып келеді. Бүгінде табыс көзі тек жер астындағы байлықпен өлшенбейді. Идея, өнер, технология, ұлттық мәдениет пен туристік әлеует те ел экономикасының жаңа қозғаушы күшіне айналып отыр.
Соның бір көрінісі – креативті индустрияның жеке экономикалық бағыт ретінде қалыптасуы. Бұған дейін дизайнер, режиссер, музыкант, қолөнерші немесе IT маманы көбіне шығармашылық иесі ретінде ғана қабылданса, қазір олардың еңбегі экономикалық құндылық ретінде қарастырыла бастады. Қазақстанда креативті индустрияға жататын қызмет түрлерінің тізімі алғашында 43 бағытты қамтыса, кейін 53-ке дейін кеңейтілді. Оның қатарында кино, музыка, дизайн, жарнама, баспа ісі, музейлер, мәдениет саласындағы білім беру, веб-порталдар мен халық қолөнері де бар.
Бұл – жай ғана санның өзгеруі емес. Мемлекет шығармашылықпен айналысатын адамды экономиканың сыртында тұрған маман емес, жаңа өнім мен жаңа жұмыс орнын қалыптастыра алатын кәсіпкер ретінде қарастыра бастағанын көрсетеді.
Бүгінде елімізде креативті индустрия саласында ондаған мың кәсіпкер жұмыс істейді. Ресми дерек бойынша, 45,5 мыңнан астам субъект тіркеліп, 143 мыңнан астам адам осы секторда еңбек етеді. Астана, Алматы, Шымкенттен бөлек, өңірлерде де креативті хабтар ашылып, шығармашылық адамдардың бір жерде бас қосып, идеясын жобаға, ал жобасын бизнеске айналдыруына мүмкіндік жасалып жатыр.
Бірақ Қазақстанның жаңа экономикасын тек заманауи технологиядан іздеу жеткіліксіз. Оның тамыры әлдеқайда тереңде жатыр. Ұлттық қолөнер, дәстүрлі музыка, зергерлік өнер, тарихи орындар мен мәдени мұра – дұрыс ұсынылған жағдайда турист үшін де, кәсіпкер үшін де, шығармашылық индустрия үшін де құнды ресурс.
Осы тұста туризм мен креативті индустрияның жолы түйіседі. Мысалы, тарихи ескерткіштің өзі туристік нысан ғана болып қалмай, оның айналасында этноауыл, шеберлік сабақтары, ұлттық тағам, қолөнер жәрмеңкесі, музейлік маршрут немесе заманауи мультимедиялық жоба қалыптасуы мүмкін. Яғни тарихты тек сақтап қою емес, оны бүгінгі адамның тілімен сөйлету маңызды.
Қазақстанның туристік әлеуеті де біртіндеп экономикалық нәтижеге айналып келеді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша елдегі орналастыру орындарының саны 4 482 нысанға жетіп, олардың жалпы сыйымдылығы 232 мыңнан астам орын болған. Туризм саласына тартылған инвестиция көлемі де айтарлықтай өсіп, сала ел экономикасына шамамен 5 триллион теңге көлемінде үлес қосқан.
Бұл көрсеткіштердің артында нақты өмір бар: қонақүйде жұмыс істейтін адам, туристке жол көрсететін гид, ұлттық бұйым жасайтын шебер, ауылдағы шағын демалыс орнының иесі, фото-видео түсіретін маман. Туризм дамыған сайын бір ғана нысан емес, оның айналасындағы тұтас шағын экономика қозғалысқа келеді.
Сондықтан тарихи мұраны дамыту дегеніміз – ескі ғимаратты қалпына келтіріп, есігіне тақтайша іліп қою ғана емес. Ең бастысы – сол мұраның мәнін бүгінгі ұрпаққа жеткізу және оны елге келетін қонаққа қызықты етіп ұсыну. Қазақстанның кең даласында мұндай мүмкіндік жетерлік. Ұлы Жібек жолының ізі, көне қалалар, тарихи тұлғаларға қатысты орындар, дәстүрлі өнер мен дала мәдениеті – әлемге ұсынуға болатын дайын мазмұн.
Ендеше жаңа экономика дегеніміз міндетті түрде жаңа нәрсе ойлап табу емес. Кейде оның ең үлкен мүмкіндігі – бұрыннан бар құндылыққа жаңа көзқараспен қарауда.
Қазақстан үшін келесі кезең дәл осы шығармашылық пен тарихты, туризм мен технологияны бір арнаға тоғыстырумен байланысты болуы мүмкін. Өйткені бүгінгі әлемде елдің табиғи байлығы ғана емес, оның оқиғасы, мәдениеті, идеясы мен өзін өзгеге таныта білу қабілеті де капиталға айналады.
Ал Қазақстанның айтары аз емес. Ендігі міндет – сол бай мұраны шаң басқан тарих болып қалдырмай, жаңа буынның тілімен сөйлетіп, жаңа экономиканың тірі бөлшегіне айналдыру.
