يلليۋستراتسيا جي كومەگىمەن جاسالدى.
بۇگىن، 31 مامىر – ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى. بۇل – حالقىمىزدىڭ وتكەن عاسىرداعى ەڭ قاسىرەتتى كەزەڭدەرىن ەسكە الىپ، جازىقسىز قۇربان بولعان ميلليونداعان جاننىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتەتىن ۇلتتىق ازا كۇنى.
بۇل كۇن قازاقستاندا 1997 جىلى ارنايى جارلىقپەن بەكىتىلىپ، سودان بەرى جىل سايىن اتالىپ ءوتىپ كەلەدى. ونىڭ باستى ماقساتى – توتاليتارلىق جۇيەنىڭ قۇرباندارىن ۇمىتپاۋ، تاريحي ادىلەتتىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ جانە كەلەر ۇرپاقتىڭ جادىندا سول زۇلمات جىلداردىڭ شىندىعىن ساقتاۋ.
حح عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىندا قازاق حالقى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەموگرافيالىق جانە رۋحاني اپاتتاردى باستان وتكەردى. 1921–1922 جانە 1931–1933 جىلدارداعى الاپات اشارشىلىق ميلليونداعان ادامنىڭ ءومىرىن جالمادى. تاريحشىلاردىڭ زەرتتەۋلەرىنە سايكەس، قازاق حالقىنىڭ ەداۋىر بولىگى اشتىقتان قازا تاۋىپ، جۇزدەگەن مىڭ ادام تۋعان جەرىن تاستاپ، شەتەلگە بوسۋعا ءماجبۇر بولدى. اسىرەسە 1931–1933 جىلدارداعى اشارشىلىق كۇشتەپ ۇجىمداستىرۋ ساياساتىنىڭ اۋىر سالدارى رەتىندە تاريحتا قالدى.
اشارشىلىق قازاق حالقىنىڭ سانىنا عانا ەمەس، ۇلتتىڭ الەۋمەتتىك قۇرىلىمىنا، مادەني دامۋىنا جانە تاريحي جادىنا ورنى تولماس زارداپ اكەلدى. كەيبىر دەرەكتەر بويىنشا، قازاق حالقى ءوز سانىنىڭ جارتىسىنا جۋىعىنان ايىرىلعان. سوندىقتان اشارشىلىق تاقىرىبى بۇگىنگە دەيىن زەرتتەلىپ، ونىڭ ناقتى قۇرباندارىنىڭ سانى ءالى دە عىلىمي تۇرعىدا زەردەلەنىپ كەلەدى.
قازاق دالاسىنا تۇسكەن تاعى ءبىر اۋىر ناۋبەت – ساياسي قۋعىن-سۇرگىن بولدى. كەڭەستىك بيلىك جىلدارىندا مىڭداعان ادام «حالىق جاۋى»، «ۇلتشىل»، «سەنىمسىز ەلەمەنت» دەگەن جالعان ايىپتارمەن تۇتقىندالىپ، اتىلدى نەمەسە لاگەرلەرگە ايدالدى. رەسمي دەرەكتەر بويىنشا، قازاقستاندا 100 مىڭنان استام ادام قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ، ولاردىڭ شامامەن 25 مىڭى اتۋ جازاسىنا كەسىلگەن.
سول جىلدارى قازاقستان اۋماعىندا قارلاگ، الجير، ستەپلاگ سياقتى ءىرى جازالاۋ لاگەرلەرى قۇرىلدى. قۋعىن-سۇرگىن كەزەڭىندە كەڭەس وداعىنىڭ ءار تۇكپىرىنەن ميلليونداعان ادام قازاقستانعا جەر اۋدارىلدى. قازاق جەرى سول قيىن كەزەڭدە تاعدىر تالكەگىنە تۇسكەن كوپتەگەن حالىققا پانا بولدى.
زۇلمات جىلداردىڭ قۇرباندارى قاتارىندا قازاقتىڭ ءبىرتۋار ۇلدارى مەن قىزدارى بولدى. ءاليحان بوكەيحان، احمەت بايتۇرسىنۇلى، مىرجاقىپ دۋلاتۇلى، مۇحامەدجان تىنىشباەۆ، تۇرار رىسقۇلوۆ، ماعجان جۇماباەۆ، ساكەن سەيفۋللين، ءىلياس جانسۇگىروۆ، بەيىمبەت مايلين، سانجار اسفەندياروۆ سىندى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى، عالىمدار مەن قالامگەرلەر جازىقسىز جازالاندى. ولار ۇلتتىڭ ازاتتىعى، ءبىلىمى مەن بولاشاعى ءۇشىن قىزمەت ەتتى، الايدا توتاليتارلىق جۇيەنىڭ قۇربانىنا اينالدى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارى تاريحي ادىلەتتىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ باعىتىندا ماڭىزدى جۇمىستار اتقارىلدى. 1993 جىلى «جاپپاي ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. كەيىنگى جىلدارى مىڭداعان ازاماتتىڭ ەسىمى اقتالىپ، ارحيۆ قۇجاتتارى زەرتتەلە باستادى. بۇگىندە ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ جۇمىسى جالعاسۋدا.
31 مامىر – جاي عانا تاريحي داتا ەمەس. بۇل كۇن – وتكەنگە تاعزىم ەتۋ، جوعالتقانىمىزدى ەسكە الۋ، تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن سەزىنۋ كۇنى. ميلليونداعان ادامنىڭ تاعدىرىنا اينالعان قاسىرەت ەشقاشان ۇمىتىلماۋى ءتيىس.
ۇلتتىق جادى – ۇلتتىڭ رۋحاني تىرەگى. سوندىقتان اشارشىلىق پەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ – تاريح الدىنداعى عانا ەمەس، بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى دا قاسيەتتى بورىش.
