Алаш арқауы
19.11.2023
Алаш ұлдары
Әлихан Бөкейханның аудармасы. Дін таласы
Редакциядан: Ең әуелі "Сурат кафехаансы" шығармасын француз жазушысы Бернарден де Сен-Пьер «Le cafе du Surate» деген атпен жазған. Оны орыстың ұлы жазушысы Лев Толстой "Суратская кафейная" деген атаумен орыс тіліне аударады. Орыс тілінен қазақ тіліне Әлихан Бөкейхан аударып, қазақ оқырмандарына ұсынады. Мұндағы кейіпкерлердің сөздерін үзіп-үзіп, бұрмалап Әлихан Бөкейханның сөзі ретінде ұсынып жүргендер бар. Олардың ниеті белгілі. Әлихан Бөкейханд..
19.11.2023
Алаш ұлдары
Әлихан Бөкейхан: 13 жаста қыздың күйеуге тиюі - үлкен зиян
Әлихан Бөкейханұлының 1914 жылы "Қазақ" газетіне жарияланған "Мұсылман сиезі" атты мақаласын оқып шығып, біраз мәселеге қаныққандай болдық. Ресей Империясының арнайы дайындықтан өткізген дін таратушыларының қазақ тілін бұрмалап, түп қайнарынан алыстатып, бұзуға тырысуы, 13 жасар қыздарды ерте тұрмысқа беруді заңдастарға әрекет жасауы тәрізді сорақылықтарына көз жеткіземіз. Көрсеқызар молдалардың "қыз баланы тұмақпен ұрғанда құламаса, оның балиға..
19.11.2023
Алаш ұлдары
Әлихан БӨКЕЙХАН: Өтірік шежірелер толып жатыр
(Мақаланың түпнұсқадағы тақырыбы: “Қазақ тарихы. III”) Газетаның 3-інші нөмірінде Қазақтың тарихы турасында жаңылыстың екеуін санап едік. Жəне үшінші хате мынау: «Қазақ» деген сөздің мағынасын тарих кітаптарын анық қып айтып бере алмайды. «Қазақ» деген сөз қайдан шығыпты? Тарих кітаптарынан қарап мұны білуге болмайды. Орыстың тарихында топты қазақ деген сөзді жазбайды. «Киргиз» деген бір жаңылыс сөзді малданып, соның менен бүкіл тарихын быдықтыра..
19.11.2023
Маңызды
Әлихан Бөкейхан: «Анас саһабаның нəсіліненбіз» деген ауру бар
(Мақаланың түпнұсқадағы тақырыбы: “Қазақ тарихы. IV”) Қазақтың асылы турасында жалпы жұрт арасында бірсыпыра ертегілер бар болса да халық оған рас екен деп иланып жүрген жоқ. Қазақтың мектеп, медресе һəм школда оқып шыққан жастары қазақтың асылын анық біліп жете алмаса да, əйтеуір асылы түрік нəсілінен екендігіне анық инанады. Ақылы мол, зейіні толық қарашаруаның да бірсыпырасы осыны қоштайды. «Қазақ пен ноғайдың түбі бір» деген сөзді һəр бір қар..
19.11.2023
Алаш арқауы
Әлихан БӨКЕЙХАН: Қажының ақшасын алу үшін ептілер сөз тауып береді
(Мақаланың түпнұсқадағы тақырыбы: “Қазақ тарихы. V”) Қазақтың молласы болсын, қарасы болсын – шежіре білуге, бұрынғы өткеннің тарихын есітуге əуес халық. Қазақта «жеті атасын білмеген – мертід» (не «мүрид», не «мəңгүрт» болуы да мүмкін. С.А.) деген мақал бар. Сондықтан һəр бір қазаққа жеті атасын білу парыз дəрежесінде. Қазақтың қариясы 15-20 атаға дейін құрастырып айтуға біледі. Қазақта Арғын руынан болған кісі өздерінің шежіресін өрбітіп Арғынғ..
19.11.2023
Алаш ұлдары
Әлихан БӨКЕЙХАН: Хандар муфти қарамағында боламыз деген...
(Мақаланың түпнұсқадағы атауы: "Қазақта муфтилік мәселесі"). 1730-ыншы жылдарда Кіші жүздің ханы Əбілхайыр Петерборға елші жіберіп, Ресей үкіметіне бағынсам екен деп тіленді. Ханның тілегі қабыл алынды. Ол күнгі ханым патша Анна Ивановна ханды елімен қол астына алғандығын білгізіп, 1731-інші жылы 19-ыншы феврəлда қол қойған жарлық жіберді. Келер жылы Анна ханымның бұйрығы бойынша Уфадан Алдар, Таймас, Құтлых-Мұхаммед дейтін мырзалар шығып, мына ж..
13.11.2023
Алаш арқауы
Алаш арыстары дінді жоққа шығарған жоқ – Дінтанушы
Соңғы кездері діни мәселе қоғамда ең көп талқыланатын тақырыптың бірі болып тұр. Кейбір азаматтар «Алаш арыстары дін үшін шаһид болған» десе, екінші тарап бұл сөзді терістеп, өз уәжін айтып жатыр. Шын мәнінде Алаш арыстары дінге қалай қарады? Дінтанушы Кеңшілік Тышқанның айтуынша, медресе кезінде мектептің миссиясын атқарғанын айтады. Алайда ол медреседе білім алған Алаш арыстарының зайырлы ұстанымда болғанын ескертті. «Елімізде зайырлы мектеп па..
Тағы жүктеу