دانەشتىڭ عاسىرى. ونەر ساڭلاعىنىڭ تۋعانىنا — 100 جىل

Adyrna.kz Telegram
https://www.adyrna.kz/storage/uploads/0G90qKHWmfoWYCSKOaDdxff4Es1y6oQgYcPUGER5.jpg

بۇگىن قازاق مۋزىكا ونەرىنىڭ كورنەكتى وكىلى، ءانشى-كومپوزيتور، قازاق كسر-ءىنىڭ حالىق ءارتىسى اتاعىنىڭ يەگەرى دانەش راقىشەۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولدى. ول 1926 جىلدىڭ 1 مامىرىندا الماتى وبلىسى، رايىمبەك اۋدانى، تالدى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن.

دانەش راقىشەۆتىڭ ونەر جولى ەرتە باستالىپ، ۇلتتىق مۋزىكاعا دەگەن ەرەكشە ىقىلاسىمەن ەرەكشەلەندى. ول قازاقتىڭ ءداستۇرلى ءان ونەرىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىپ، وزىنە ءتان ورىنداۋشىلىق مانەر قالىپتاستىردى. 33 جاسىندا، 1959 جىلى تۋعان جەرىنە ورالعان ساتتەن باستاپ، ونىڭ شىعارماشىلىعى كەڭىنەن تانىلا باستادى. بۇرىن سيرەك ورىندالعان، بىراق قازاقى اۋەزى مەن تەرەڭ ماقامى بار اندەردى ول ەرەكشە سەزىممەن ورىنداي ءبىلدى. «باياناۋىل»، «جان ەركە»، «اياۋلىم»، «جيىرما جەتى قىز»، «جان ساۋلەم»، «ساۋلەم-اي»، «قوش-امان بول، جارىم» سياقتى حالىق اندەرى ونىڭ ورىنداۋىندا كەڭىنەن تانىلىپ، قازاق ءان ونەرىنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتتى.

ونەر يەسى تەك ءانشى عانا ەمەس، اكتەر رەتىندە دە تانىلدى. ول قۇلجاداعى ۇيعىر-قازاق دراما تەاترىندا جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ، بەيىمبەت ءمايليننىڭ «شۇعا» پەساسىنداعى ءابدىراحمان، سونداي-اق مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەڭلىك-كەبەك» سپەكتاكلىندەگى جاپال مەن قالقامان رولدەرىن سومداعان.

1959 جىلى قازاقستانعا ورالعاننان كەيىن دانەش راقىشەۆ تالدىقورعان حالىق تەاترىنا باسشىلىق جاسادى. 1968 جىلدان باستاپ تالدىقورعان وبلىستىق فيلارمونياسىنىڭ ءسوليسى رەتىندە قىزمەت ەتتى. ونىڭ رەپەرتۋارى وتە باي بولىپ، قازاق، ۇيعىر، قىرعىز، وزبەك، تاتار حالىقتارىنىڭ اندەرىن قامتىدى. ول ماناربەك ەرجانوۆ پەن جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ سياقتى ونەرپازداردىڭ ورىنداۋشىلىق ءداستۇرىن جالعاستىرىپ، كاسىبي دەڭگەيدە دامىتتى.

رەپەرتۋارىندا ۇكىلى ىبىرايدىڭ «اڭشىنىڭ ءانى»، اسەتتىڭ «ارداق»، «ماقپال»، «اتىم اسەت»، «حىسمەت»، «احا-اۋ، جالعان»، «جايقوڭىر» سياقتى حالىق اندەرى ەرەكشە ورىن الدى. سونىمەن قاتار، ول قازىرگى قازاق كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارمالارىن دا كەڭىنەن ورىندادى.

ءوزى دە بىرنەشە ءان شىعارعان تالانت يەسى بولدى. ونىڭ «شاتتىق تولقىنى»، «ماقتانىشتى ەلىم بار»، «جاس قايرات»، «جەر سۇلۋى جەتىسۋ»، «كومسومول»، «ساياسىندا المانىڭ»، «جەڭەشە»، «تۋعان جەر»، «الماتىم» سياقتى اندەرى حالىق اراسىندا كەڭ تارالىپ، ەل جۇرەگىنەن ورىن الدى.

دانەش راقىشەۆ – قازاق ءان ونەرىندە وزىندىك قولتاڭباسىن قالدىرعان، ءداستۇرلى جانە كاسىبي مۋزىكانى ۇشتاستىرا بىلگەن ءىرى تۇلعا. ونىڭ شىعارماشىلىعى ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ، قازاق ءان ونەرىنىڭ التىن قورىنا اينالدى.

پىكىرلەر