2026 جىلعى 31 شىلدەدە سەمەي قالاسىندا قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن «وڭىرلەردىڭ سايلاۋ الدىنداعى كۇن ءتارتىبىن قالىپتاستىرۋداعى ءرولى» تاقىرىبىندا «Sarap» ساراپشىلار كلۋبىنىڭ ايماقتىق وتىرىسىن وتكىزدى.
ءىس-شاراعا استانا، اباي جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ ساراپشىلىق جانە اكادەميالىق قوعامداستىعىنىڭ وكىلدەرى، ازاماتتىق سەكتوردىڭ وڭىرلىك كوشباسشىلارى، جاستار ۇيىمدارىنىڭ جەتەكشىلەرى قاتىستى.
وتىرىس بارىسىندا ساراپشىلار وڭىرلەردىڭ سايلاۋ پروتسەسىندەگى ءرولىن، قوعامدىق-ساياسي ترەندتەردىڭ قالىپتاسۋ ەرەكشەلىكتەرىن، ساياسي پارتيالاردىڭ ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن، سونداي-اق، جاستاردىڭ سايلاۋعا قاتىسۋىن تالقىلادى. ورتالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى ازاماتتاردىڭ ەلەكتورالدىق كوڭىل-كۇيلەرى مەن قوعامدىق-ساياسي بەلسەندىلىگىنىڭ دەڭگەيىن كورسەتەتىن ققدي الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەلەرىنە بولەك نازار اۋدارىلدى. سونداي-اق، ساراپشىلار ساياسي پارتيالاردىڭ وكىلدەرى اراسىندا وتكەن تەلەدەبات پەن ولاردىڭ سايلاۋ ناۋقانىنىڭ بارىسىنا ىقپالىن تالقىلادى.
وتىرىستى اشقان ققدي ينستيتۋتسيونالدىق تالداۋ جانە رەفورمالار ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ريززات تاسىم«قازىرگى سايلاۋ ناۋقانى وڭىرلەردىڭ قوعامدىق-ساياسي پروتسەستەرگە بەلسەندى ارالاسۋى جاعدايىندا ءوتىپ جاتىر. ءبىر پالاتالى قۇرىلتايعا كوشۋ جاعدايىندا پارتيالار اۋماقتىق قامتۋدى كەڭەيتىپ، وڭىرلىك تەڭگەرىمدى قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلۋدا. وسىلايشا، وڭىرلەر نەگىزگى ەلەكتورالدىق الاڭعا جانە قۇرىلتاي قۇرامىن قالىپتاستىرۋعا تىكەلەي قاتىسۋشى ماڭىزدى كۇشكە اينالىپ وتىر»، - دەپ اتاپ ءوتتى.
قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ قوعامدىق پروتسەستەردى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى، فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءاليا ماساليموۆاقوعامنىڭ سايلاۋدان نە كۇتەتىنىن، ەلەكتورالدىق كوڭىل-كۇيلەر مەن ازاماتتاردىڭ سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسۋ دەڭگەيىن كورسەتەتىن ققدي-ءدىڭ سوڭعى الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىن تانىستىردى. «زەرتتەۋ ناتيجەلەرى قوعامدا ەلدىڭ دامۋىنا قاتىستى وڭ كوزقاراستىڭ باسىم ەكەنىن كورسەتەدى. ازاماتتار رەفورمالاردى قولدايدى، ويتكەنى ولار جاقىن بولاشاقتا حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيى مەن ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. بۇل رەتتە وزگەرىستەردى وڭ قابىلداۋ ساياسي تۇراقتىلىقتى، قوعامدىق كەلىسىمدى جانە مادەني مۇرانى ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ قابىلەتىمەن تىعىز بايلانىستى. وسى ورايدا بۇگىنگى تاڭدا پارتيالار ءۇشىن وڭىرلەرگە سالىستىرمالى تالداۋ جۇرگىزۋ، ەلەكتوراتتىق مىنەز-قۇلىق سيپاتىن ايقىنداۋ جانە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى ءۇشىن ناقتى شارالاردى تۇجىرىمداۋ ماڭىزدى مىندەت بولىپ تابىلادى»، – دەپ اتاپ ءوتتى سپيكەر.
اباي وبلىسى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى، تاريحشى ماديار ناسىروۆ سايلاۋ ريتوريكاسىنا جاس بۋىن وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. «جاستارمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەي وتىرىپ، مازمۇندى كۇن تارتىبىنە جانە شىنىمەن دە ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا قاتىسۋعا دەگەن جوعارى سۇرانىستى كورىپ وتىرمىن. بۇل رەتتە جاستار مەن قوعامنىڭ سۇرانىسى وڭىرگە بايلانىستى ەرەكشەلەنەدى. مىسالى، اباي وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن باستى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بولىپ قالا بەرەدى. ءدال وسى سەبەپتى حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن ۇزاقتىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان پارتيالىق باستامالار ەرەكشە ماڭىزعا يە».
«ينتەللەكتۋالدى جاستار قوعامىنىڭ» جەتەكشىسى قۋانىش مولداقاشەۆ جاستاردىڭ الەۋەتىن ءتيىمدى قولدانۋعا شاقىردى. «پارتيالار جاستاردى تەك تسيفرلىق جوبالارعا تارتۋمەن شەكتەمەۋگە ءتيىس. ولاردى باعدارلامالاردى ازىرلەۋگە، قوعامدىق ماڭىزى بار ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا جانە ساياسي شەشىمدەر قابىلداۋعا تولىققاندى تارتۋ ماڭىزدى».
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تالداۋ جانە بولجاۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى اياۋجان ءاشىموۆا ازاماتتىق قوعام، مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ساياسي پارتيالار اراسىنداعى ديالوگ الاڭى بولىپ تابىلاتىن قوعامدىق كەڭەستەردىڭ سايلاۋ پروتسەستەرىندەگى ماڭىزدى ءرولىن اتاپ ءوتتى: «سايلاۋ ناۋقانى كەزەڭىندە قوعامدىق كەڭەستەردىڭ پارتيالارمەن سىندارلى ءوزارا ءىس-قيمىلى الەۋمەتتىك سۇرانىستاردى ەسكەرۋگە، وڭىرلەردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋعا جانە ازاماتتاردىڭ ساياسي ينستيتۋتتار مەن سايلاۋ پروتسەسىنە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى».
«ەرۋديت» ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىم ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى، فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ايدىن قايىربەكۇلى ۇگىت-ناسيحات ناۋقانىندا قۇندىلىققا نەگىزدەلگەن تاسىلگە باسا نازار اۋدارۋعا شاقىردى. «ازاماتتار قۇندىلىقتار توڭىرەگىندە بىرىگەدى. بۇل قاعيدات سايلاۋ پروتسەستەرىندە دە تولىق جۇمىس ىستەيدى. سايلاۋشىلاردىڭ وڭىرلىك ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى ءسوز بولعاندا، ءبىز تەك كۇندەلىكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە تۇسىنىكتى قۇندىلىق باعدارلارىنا دا ايقىن سۇرانىستىڭ بار ەكەنىن كورەمىز. سوندىقتان ساياسي پارتيالار ءۇشىن حالىققا جاقىن قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ، ءاربىر ءوڭىردىڭ مادەني ءارى الەۋمەتتىك ەرەكشەلىگىن ەسكەرۋ جانە مازمۇندى ديالوگ ورناتۋ ماڭىزدى. ءدال وسى ورتاق قۇندىلىقتار مەن وڭىرلىك كۇن ءتارتىبىن تۇسىنۋگە نەگىزدەلگەن سەنىم ەلەكتوراتتىق قولداۋدىڭ باستى فاكتورلارىنىڭ بىرىنە اينالادى».
پروفەسسور، قازاقستان ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى زەينوللا توقاەۆ مەملەكەتتىك رەفورمالاردى عىلىمي-ساراپتامالىق سۇيەمەلدەۋدىڭ ءمانىن جانە ەلەكتوراتتىق ديالوگتاعى سەنىمنىڭ ماڭىزدىلىعىن قاراستىردى: «ساياسي پارتيالاردىڭ سايلاۋ ناۋقانىنا تابىستى قاتىسۋىنىڭ باستى فاكتورى ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ سەنىمى ەكەنى بەلگىلى. ءدال وسى سەبەپتى وڭىرلىك ەرەكشەلىكتەردى، جەرگىلىكتى قوعامدىق سۇرانىستاردى ەسكەرۋ جانە حالىقپەن تۇراقتى ديالوگ ورناتۋ ءبىرىنشى كەزەكتى ماڭىزعا يە. مۇنداي ءتاسىل ساياسي پارتيالارعا ازاماتتاردىڭ شىنايى قاجەتتىلىكتەرىنە جاۋاپ بەرەتىن شەشىمدەر ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بەرەدى ءارى سايلاۋ پروتسەسىنە دەگەن سەنىمدى نىعايتا تۇسۋگە ىقپال ەتەدى».
Shakarim University الەۋمەتتانۋلىق تالداۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى، فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مۇحتار ابدىكارىموۆقاتىسۋشىلاردى وڭىردەگى باستى قوعامدىق ترەندتەرمەن جانە الەۋمەتتىك كوڭىل-كۇيمەن تانىستىردى: «قازىرگى جاعدايدا وڭىرلىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگى قوعامدىق سەنىم مەن ەلەكتوراتتىق بەلسەندىلىكتىڭ نەگىزگى شارتتارىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. نەگىزگى ينديكاتورلاردىڭ قاتارىندا، سونداي-اق جەرگىلىكتى كۇن ءتارتىبىن ەسكەرۋ جانە باعدارلامالاردى وڭىرلەندىرۋ، كوممۋنيكاتسيالاردى تسيفرلاندىرۋ، پارتيالىق تىزىمدەردە بىلىكتى كاسىبي كادرلاردىڭ بولۋى بار».
جيىن قورىتىندىسىندا قاتىسۋشىلار وڭىرلەردىڭ ەلەكتورالدىق كۇن ءتارتىبىن قالىپتاستىرۋداعى ماڭىزى ارتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتىپ، ساراپشىلىق قاۋىمداستىق، ازاماتتىق سەكتور جانە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار اراسىنداعى تۇراقتى ديالوگتى نىعايتۋدىڭ وزەكتىلىگىن ايتتى. سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ ەلەكتورالدىق ۇدەرىستەرگە قاتىسۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان ۇسىنىمدار ازىرلەدى.
