تاۋەلسىزدىكتىڭ قارساڭىندا ەلدىڭ ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسيانى قابىلداۋ وڭايعا تۇسكەن جوق. سول كەزەڭدەگى ساياسي تارتىستار مەن ۇلتتىق مۇددەنى قورعاۋ جولىنداعى كۇرەس تاريحي قۇجاتتىڭ ماڭىزىن ارتتىرا ءتۇستى. “ادىرنا” ۇلتتىق پورتالى وسى تاريحي وقيعانىڭ كۋاگەرلەرى مەن ساراپشىلارىنا كەزەك بەرەدى.
1990 جىلعى 25 قازاندا قازاق كسر-ءىنىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلداندى. بۇل قۇجات قازاقستاننىڭ دەربەس مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋىنا نەگىز قالاپ، 1991 جىلعى 16 جەلتوقساندا جاريالانعان تاۋەلسىزدىككە جول اشتى. الايدا دەكلاراتسيانى قابىلداۋ وڭايعا تۇسكەن جوق. سول كەزەڭدەگى ساياسي تارتىستار، دەپۋتاتتار اراسىنداعى پىكىرتالاستار مەن ۇلتتىق مۇددەنى قورعاۋ جولىنداعى كۇرەس تاريحي قۇجاتتىڭ ماڭىزىن ارتتىرا ءتۇستى. بۇل تۋرالى “ادىرنا” ۇلتتىق پورتالى وسى تاريحي وقيعانىڭ كۋاگەرلەرى مەن ساراپشىلاردان سۇراپ ءبىلدى.
ء«بىر ساتتە التىن بالىقتان ايرىلعىسى كەلمەدى»
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور اققالي احمەتتىڭ ايتۋىنشا، ەگەمەندىك پەن تاۋەلسىزدىك قازاق حالقى ءۇشىن ءاردايىم ەڭ قاستەرلى قۇندىلىقتاردىڭ ءبىرى بولعان. عالىم 1990 جىلعى 25 قازاندا قابىلدانعان دەكلاراتسيانى قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك دامۋىنداعى ماڭىزدى بەلەس رەتىندە باعالايدى.
«شىنايى تاۋەلسىزدىك جولىنا تۇسكەن ءبىزدىڭ رەسپۋبليكا ءۇشىن ايتۋلى وقيعالاردىڭ بىرىنە، ءسوز جوق، 1990 جىلعى قازاننىڭ 25-ىندە جوعارى كەڭەستىڭ قازاقستان مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسياسىن قابىلداۋىن جاتقىزۋعا بولادى. بۇل قۇجاتتىڭ تەك سول كەزەڭدە عانا جۇمىس ىستەپ قويماعانىن، سونىمەن بىرگە رەسپۋبليكا جاڭا كونستيتۋتسياسىنىڭ نەگىزى بولعانىن، قازاقستاننىڭ قوعامدىق-ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆاسىنا جول اشقانىن دالەلدەپ بەردى»، - دەيدى اققالي احمەت.
ونىڭ سوزىنشە، دەكلاراتسيا كەڭەس وداعىنداعى ساياسي جانە ەكونوميكالىق داعدارىس تەرەڭدەگەن، وداقتاس رەسپۋبليكالار ءوز قۇقىقتارى مەن وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋگە ۇمتىلعان كەزەڭدە قابىلداندى. ورتالىق بيلىك بۇرىنعى باسقارۋ جۇيەسىن ساقتاۋعا تىرىسقانىمەن، رەسپۋبليكالاردا ۇلتتىق مۇددەنى قورعاۋ جانە دەربەس شەشىم قابىلداۋ قاجەتتىگى كۇشەيە ءتۇستى.
«ورتالىق شيكىزات بازاسى رەتىندە قازاقستانعا ۇنەمى ارقا سۇيەپ كەلدى. ءبىر ساتتە التىن بالىقتان ايرىلعىسى كەلمەدى»، - دەپ اتاپ ءوتتى عالىم.
اققالي احمەتتىڭ پىكىرىنشە، سول كەزەڭنىڭ ساياسي جاعدايىن ەسكەرمەي، تاريحي قۇجاتقا بۇگىنگى كۇننىڭ ولشەمىمەن عانا باعا بەرۋ دۇرىس ەمەس. دەكلاراتسيانى ازىرلەۋ ءۇشىن ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلىپ، ونىڭ قۇرامىنا حالىق دەپۋتاتتارى، اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرى، ەكونوميستەر مەن قۇقىقتانۋشىلار كىردى. رەسپۋبليكا ازاماتتارىنان تۇسكەن ۇسىنىستار قارالىپ، جوبا بىرنەشە رەت تالقىلاندى. كەيىن بۇكىلحالىقتىق تالقىلاۋعا ۇسىنىلىپ، دەپۋتاتتاردىڭ قاراۋىنا بەرىلدى.
«دەكلاراتسيا – ەرىكتى مەملەكەت رەتىندەگى رەسپۋبليكا مارتەبەسىنىڭ بارلىق ماسەلەلەرىن ءبىرتۇتاس، كەشەندى تۇردە شەشكەن جانە ونى قاتاڭ قۇقىقتىق (زاڭ) جولمەن بەكىتكەن قازاقستان تاريحىنداعى تۇڭعىش قۇجات»، - دەيدى اققالي احمەت.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا، دەكلاراتسيادا رەسپۋبليكانىڭ ساياسي، ەكونوميكالىق جانە ۇلتتىق-مادەني دامۋىنا قاتىستى ماسەلەلەردى دەربەس شەشۋ قاعيدالارى كورىنىس تاپتى. قۇجات قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن، اۋماقتىق تۇتاستىعىن، تابيعي رەسۋرستارعا قاتىستى قۇقىقتارىن جانە حالىقارالىق قاتىناستارداعى مارتەبەسىن ايقىنداۋعا نەگىز بولدى.
فوتودا اققالي احمەت
«ەگەمەندىكتى قابىلداۋ وڭايعا تۇسكەن جوق»
سول كەزدەگى وقيعالاردىڭ كۋاگەرى، قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ XII شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى، بەرتىنگى پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى قۋانىش ايتاحانوۆ دەكلاراتسيانىڭ قابىلدانۋىن ەرەكشە ەسكە الادى.
ونىڭ ايتۋىنشا، 1980-جىلداردىڭ سوڭىندا كەڭەس وداعىندا ينفلياتسيا ءوسىپ، ازىق-تۇلىك باعاسى قىمباتتادى، كۇندەلىكتى تۇتىنۋ تاۋارلارىنىڭ تاپشىلىعى كۇشەيدى. حالىقتىڭ تۇرمىسى ناشارلاپ، الەۋمەتتىك ماسەلەلەر ۋشىعا ءتۇستى. سونىمەن قاتار وداقتاس رەسپۋبليكالاردا ساياسي وزگەرىستەرگە دەگەن سۇرانىس ارتا باستادى.
1990 جىلعى ناۋرىزدا وتكەن سايلاۋدا قۋانىش ايتاحانوۆ قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. ول كەزدە ارىس اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمەتىن اتقارعان. ونىڭ سوزىنشە، سول شاقىرىلىمنىڭ ەرەكشەلىگى – دەپۋتاتتاردىڭ بالامالى نەگىزدە سايلانۋى جانە قۇرامىندا ءتۇرلى سالا ماماندارىنىڭ بولۋى ەدى.
ء«دال وسى كەزەڭدە مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيا، رەسپۋبليكانىڭ العاشقى كونستيتۋتسياسى جانە نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى زاڭدار قابىلداندى. سوندىقتان سول شاقىرىلىمداعى جوعارعى كەڭەستىڭ قىزمەت ەتكەن كەزەڭىن تاريحي كەزەڭ دەپ اتاعان ارتىق ەمەس»، - دەيدى قۋانىش ايتاحانوۆ.
بۇرىنعى دەپۋتاتتىڭ دەگەنىنە قاراعاندا، دەكلاراتسيانى ازىرلەۋ مەن تالقىلاۋ بارىسىندا ۇلتتىق مەملەكەت قۇرۋ، ازاماتتىق قوعام قالىپتاستىرۋ جانە قازاق ۇلتىنىڭ تاريحي جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى ماسەلەلەر قىزۋ تالقىلانعان.
«بۇل كەزەڭ قازاقستاندا دەموكراتيالىق ۇدەرىستەرگە جول اشىلعان ۋاقىت بولاتىن. سول كەزدە دەپۋتاتتار اراسىندا “دەموكراتيالىق قازاقستان” اتتى توپ قۇرىلدى. اتالعان توپ مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيانىڭ بالاما جوباسىن ازىرلەپ، ونى جوعارعى كەڭەستىڭ قاراۋىنا ۇسىندى.
دەكلاراتسيانى تالقىلاۋ بارىسىندا “دەكلاراتسيانىڭ بىزگە نە كەرەگى بار؟ ءبىز كەڭەس وداعىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. الدە وعان قارسىسىڭدار ما؟” دەگەن پىكىرلەر ايتىلدى. سونداي-اق قۇجاتتاعى “قازاق ۇلتىنىڭ تاعدىرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى ۇعىنا وتىرىپ” دەگەن تىركەستەن “قازاق” ءسوزىن الىپ تاستاۋ تۋرالى ۇسىنىس تا بولدى. وسى ماسەلە توڭىرەگىندەگى تالقىلاۋ بىرنەشە ساعاتقا سوزىلدى»، - دەپ ەسكە الادى ول.
قۋانىش ايتاحانوۆتىڭ ايتۋىنشا، قۇجاتقا قارسى پىكىر بىلدىرگەن دەپۋتاتتارعا سالىق زيمانوۆ، سۇلتان سارتاەۆ، ومىربەك جولداسبەكوۆ، ءابىش كەكىلباەۆ، ومىربەك بايگەلديەۆ جانە وزبەكالى جانىبەكوۆ باستاعان بىرقاتار حالىق قالاۋلىسى دالەلدى جاۋاپ بەرگەن. ولار ۇلتتىق مەملەكەتتىلىك ماسەلەسىن قۇقىقتىق تۇرعىدان نەگىزدەپ، دەكلاراتسيانى قابىلداۋعا كۇش سالعان.
وسىلايشا، ۇزاق تالقىلاۋدان كەيىن قۇجات 1990 جىلعى 25 قازان كۇنى قابىلداندى. قۋانىش ايتاحانوۆ سول كۇنگى اسەرىن ەرەكشە تەبىرەنىسپەن جەتكىزەدى.
«ەگەمەندىكتى قابىلداۋ وڭايعا تۇسكەن جوق. كۇنى بويى تالقىلانىپ، 25 قازان كۇنى كەشكى ساعات 18:55-تە ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلداندى. ال ول قابىلدانعاننان كەيىن ءبىزدىڭ اسەرىمىز ەرەكشە بولدى. ونى ۇمىتۋ مۇمكىن ەمەس. ءانۇران ورىندالىپ تۇرعاندا سەسسياعا قاتىسۋشى دەپۋتاتتار مەن ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ كوزدەرىنە جاس الىپ تۇرعانى مەنىڭ ەسىمنەن كەتپەيدى. بۇل كەۋدەمىزدى كەرنەگەن ۇلكەن شاتتىق، تەبىرەنگەننەن شىققان جاس ەدى. مەنىڭ دە كوزىمە جاس كەلدى»، - دەيدى ول.
قۋانىش ايتاحانوۆتىڭ پىكىرىنشە، سول كەزدەگى ساياسي جاعدايدا ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلداۋدىڭ ءوزى ۇلكەن جەڭىس بولعان.
«سول كەزدە ارتىق ءسوز ايتقىزبايتىن زاماندا ەگەمەندىك الۋ جونىندە دەكلاراتسيا قابىلداۋ ۇلكەن جەڭىس ەدى. بۇل – تاۋەلسىزدىك الۋعا جاسالعان العاشقى قادام ەدى»، - دەپ تۇيىندەدى قۋانىش ايتاحانوۆ.
فوتودا قۋانىش ايتاحانوۆ
ء«ماجىلىس زالى – الاپات مايدان»
بەلگىلى جۋرناليست، جازۋشى-پۋبليتسيست جانە قوعام قايراتكەرى مارات توقاشباەۆ تا دەكلاراتسيانىڭ قابىلدانۋىنداعى سالىق زيمانوۆتىڭ رولىنە ەرەكشە توقتالادى.
ونىڭ ايتۋىنشا، سول كەزدەگى جوعارعى كەڭەس وتىرىسىندا زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، اكادەميك سالىق زيمانوۆ دەكلاراتسيا جوباسىن مىنبەردە ەكى ساعات بويى تانىستىرىپ، ونىڭ ءار بابىنا تۇسىنىكتەمە بەرگەن. قۇجاتتى تالقىلاۋ كەزىندە قويىلعان 50-دەن استام سۇراققا جاۋاپ بەرۋگە تاعى بىرنەشە ساعات جۇمساعان.
«1990 جىلعى 25 قازان – قازاق حالقى ءۇشىن شىن مانىندە اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلعان كۇن ەدى. سول كۇننىڭ باستى قاھارمانى – جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى، زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، اكادەميك سالىق زيمانۇلى بولدى»، - دەيدى مارات توقاشباەۆ.
مارات توقاشباەۆ سول كەزەڭدە قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ ورگانى – «حالىق كەڭەسى» گازەتىندە جاۋاپتى حاتشى بولىپ قىزمەت اتقارعان. سونىمەن بىرگە «ازات» ازاماتتىق قوزعالىسىنىڭ ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە قوعامدىق-ساياسي ۇدەرىستەرگە قاتىسقان. سوندىقتان دەكلاراتسيانىڭ قابىلدانۋ بارىسىن ءارى پارلامەنت جۇمىسى، ءارى قوعامدىق قوزعالىستار تۇرعىسىنان باقىلاعانىن ايتادى.
مارات توقاشباەۆتىڭ مالىمەتىنشە، سول كۇنى سەسسياعا قاتىسقان 281 دەپۋتاتتىڭ 261-ءى قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگىن قولداپ داۋىس بەرگەن.
«جوعارعى كەڭەستىڭ ءماجىلىس زالى اڭىراقاي شايقاسى سياقتى الاپات مايدان دالاسىنا اينالىپ كەتتى. ازاتتىق ءۇشىن ارپالىسقان دەپۋتاتتارىمىز ايقاس الاڭىندا قابانباي، بوگەنباي باتىرلار ءتارىزدى تابان تىرەپ تۇرىپ ازاتتىقتىڭ ارايلى تاڭىن جاقىنداتتى. ۇلىدەرجاۆالىق، شوۆينيستىك سيپاتتاعى وتارشىل پيعىلداعىلارعا زاڭ تىلىمەن، حالىقارالىق قۇقىق تىلىمەن اياۋسىز سوققى بەردى. قازاق حالقىنىڭ ەگەمەندى ءوز مەملەكەتىن قۇرۋعا قۇقىلى ەكەندىگىن دالەلدەپ شىقتى»، – دەيدى ول.
مارات توقاشباەۆتىڭ پىكىرىنشە، دەكلاراتسيا قازاقستاننىڭ كەڭەستىك جۇيەدەن بىردەن تولىق ءبولىنىپ شىعۋىن بىلدىرمەگەنىمەن، رەسپۋبليكانىڭ ءوز اۋماعىنداعى بيلىككە، تابيعي رەسۋرستارعا، زاڭنامالىق جۇيەگە جانە مەملەكەتتىك باسقارۋعا قاتىستى دەربەستىگىن كەڭەيتۋگە نەگىز قالادى.
دەكلاراتسيادا رەسپۋبليكانىڭ كونستيتۋتسياسى مەن زاڭدارىنىڭ ۇستەمدىگى، بيلىكتى زاڭ شىعارۋشى، اتقارۋشى جانە سوت تارماقتارىنا ءبولۋ، جەر مەن ونىڭ قويناۋىن جانە باسقا دا تابيعي رەسۋرستاردى رەسپۋبليكا مەنشىگى رەتىندە قاراستىرۋ سياقتى ماڭىزدى قاعيدالار قامتىلدى. سونداي-اق قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قاتىناستارداعى دەربەس سۋبەكت رەتىندەگى مارتەبەسىنە قاتىستى ەرەجەلەر بەلگىلەندى.
مارات توقاشباەۆ دەكلاراتسيا مەن 1991 جىلعى 16 جەلتوقساندا قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ ايىرماشىلىعىنا دا توقتالادى.
«بۇل ەكەۋى قازاقستان مەملەكەتتىلىگىنىڭ قالىپتاسۋىنداعى ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى، بىراق قۇقىقتىق ماعىناسى ءارتۇرلى تاريحي قۇجاتتار. 1990 جىلى قابىلدانعان دەكلاراتسيا قازاقستاننىڭ كەڭەس وداعى قۇرامىنداعى ەگەمەندىگىن جاريالاسا، 1991 جىلعى كونستيتۋتسيالىق زاڭ قازاقستاندى دەربەس، تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە جاريالادى»،- دەيدى ول.
ساراپشى دەكلاراتسيادا قازاق ۇلتىنىڭ تاعدىرىنا جاۋاپكەرشىلىك، ۇلتتىق مەملەكەتتىلىكتى ساقتاۋ مەن نىعايتۋ، ءتىل مەن مادەنيەتتى دامىتۋ، شەتەلدەگى قازاقتاردىڭ رۋحاني قاجەتتىلىكتەرىنە قامقورلىق جاساۋ تۋرالى قاعيدالاردىڭ بەكىتىلگەنىن دە اتاپ ءوتتى.
«بىرىنشىدەن، قازاق كسر-ءى قازاق ۇلتىنىڭ تاعدىرى ءۇشىن جاۋاپتىلىعى كورسەتىلدى. ەكىنشىدەن، قازاق كسر-ءى ۇلتتىق مەملەكەتتiلىگىمىزدى ساقتاۋ، قورعاۋ جانە نىعايتۋعا قاتىستى شارالار قولداناتىندىعى تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ جازىلدى. ۇشىنشىدەن، قازاق حالقىنىڭ، ەلدە تۇراتىن باسقا دا دياسپورالاردىڭ ءتىلىن، مادەنيەتىن دامىتۋعا مىندەتتى ەكەندىگى اتاپ ايتىلدى. تورتىنشىدەن، رەسپۋبليكادان تىس جەرلەردە تۇراتىن قازاقتاردىڭ ۇلتتىق-مادەني، رۋحاني جانە ءتىل جونىندەگى قاجەتiن قاناعاتتاندىرۋعا قامقورلىق جاسايتىنى كوزدەلدى»، – دەپ ءتۇسىندىردى مارات توقاشباەۆ.
ونىڭ پىكىرىنشە، بۇل قاعيدالار مەملەكەتتىلىكتىڭ تاريحي ساباقتاستىعىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ماڭىزدى.
فوتودا مارات توقاشباەۆ
«تاۋەلسىزدىككە ءدال وسى قۇجات جورالعى بولدى»
بەلگىلى جۋرناليست، بۇرىنعى دەپۋتات ەرمۇرات باپي دە 1990 جىلعى 25 قازانداعى وقيعانى قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك تاريحىنداعى بەتبۇرىس كەزەڭدەرىنىڭ ءبىرى دەپ باعالايدى.
«بۇل كۇنى 1990 جىلعى 25 قازاندا قازاق كسر-ءىنىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلدانىپ، رەسپۋبليكانىڭ دەربەس مەملەكەتتىك دامۋىنىڭ نەگىزدەرى ايقىندالدى. كەلەسى 1991 جىلى جەلتوقساندا قولىمىز جەتكەن تاۋەلسىزدىككە ءدال وسى قۇجات جورالعى بولدى! بۇل دەكلاراتسيانىڭ باستى ماڭىزى وسى»، - دەيدى ەرمۇرات باپي.
ونىڭ پىكىرىنشە، رەسپۋبليكا كۇنىنىڭ ۇلتتىق مەرەكە مارتەبەسىندە قايتا بەكىتىلۋى 25 قازاننىڭ تاريحي ماڭىزىن جاڭعىرتىپ، قازاقستان مەملەكەتتىلىگىنىڭ قالىپتاسۋ جولىنا قوعام نازارىن اۋداردى.
رەسپۋبليكا كۇنى 1990 جىلعى دەكلاراتسيانىڭ قابىلدانۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى. بۇل – تاۋەلسىزدىككە باستالعان جولدى، مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىن جانە ەلدىڭ كەيىنگى دامۋ باعىتىن ەسكە سالاتىن كۇن.
ەرمۇرات باپي مەرەكەنىڭ ءمانىن تەك وتكەن تاريحپەن شەكتەمەي، قازىرگى قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرى مەن الداعى مىندەتتەرىن پايىمداۋمەن بايلانىستىرادى.
«رەسپۋبليكا كۇنى – قازاقستان ءۇشىن مەملەكەتتىلىكتىڭ قالىپتاسۋ تاريحىن ەسكە الۋعا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قانداي ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەنىن ۇعىنۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن مەرەكە»، - دەيدى ول.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، تاۋەلسىزدىكتىڭ ناقتى مازمۇنى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكا، تەحنولوگيا، ادامي كاپيتال جانە ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسى باعىتتارىنداعى دامۋىمەن تىعىز بايلانىستى.
«تاۋەلسىزدىك ءوزىنىڭ پراكتيكالىق مازمۇنىنا مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ەكونوميكانى نىعايتۋ، ادامي كاپيتالدى دامىتۋ، جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جانە ازاماتتاردىڭ لايىقتى ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساۋ قابىلەتى ارقىلى يە بولادى. سوندىقتان ءاربىر ادامنىڭ ەل دامۋىنا قوسقان ۇلەسى ءپاتريوتيزمدى زاماناۋي تۇرعىدان ءتۇسىنۋدىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالادى»،-دەپ اتاپ ءوتتى ەرمۇرات باپي.
ونىڭ پايىمداۋىنشا، رەسپۋبليكا كۇنى قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىن سارالاپ قانا قويماي، دەموكراتيالىق، ادىلەتتى جانە اشىق قوعام قالىپتاستىرۋ جولىنداعى مىندەتتەردى دە ەسكە سالادى.
فوتودا ەرمۇرات باپي
رەسپۋبليكا كۇنى نەمەسە ازاتتىق كۇنى
رەسپۋبليكا كۇنىنىڭ تاريحى 1990 جىلعى 25 قازاندا قابىلدانعان دەكلاراتسيامەن تىكەلەي بايلانىستى. 2009 جىلى مەرەكە مەملەكەتتىك مەرەكەلەر قاتارىنان الىنىپ تاستالدى. ال 2022 جىلى وعان ۇلتتىق مەرەكە مارتەبەسى قايتا بەرىلدى.
رەسپۋبليكا كۇنىنىڭ قايتارىلۋىنا باستاماشى بولعان مارات توقاشباەۆتىڭ ايتۋىنشا، رەسپۋبليكا كۇنىن قايتا جاڭعىرتۋعا قوعام وكىلدەرى مەن زيالى قاۋىم دا ۇلەس قوسقان.
«رەسپۋبليكا كۇنى مەرەكەسىن قايتا ءتىرىلتۋ تۋرالى ماقالالار شىعاردىق، الەۋمەتتىك جەلىلەردە پوست جازدىق، ءباسپاسوز ءماسليحاتتارىن ۇيىمداستىردىق. اقىرى ۇسىنىستارىمىزعا قولداۋ جاساپ، پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2022 جىلى قازاق حالقى ءۇشىن قاستەرلى “رەسپۋبليكا كۇنىن” ۇلتتىق مەرەكە مارتەبەسىندە قالپىنا كەلتىردى! بۇل – ەلىمىزدەگى ۇلتتىق مارتەبەگە يە جالعىز مەرەكە. ءبىز قۋانىشتىمىز! قازاق حالقى قۋانىشتى! ويتكەنى رەسپۋبليكا كۇنى دەگەنىمىز – ازاتتىققا ۇمتىلعان قازاق حالقىنىڭ، قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ كۇرەسكەرلىك رۋحىنىڭ جەڭىسى»، - دەيدى ول.
سونداي-اق مارات توقاشباەۆ مەرەكەنىڭ اتاۋىنا قاتىستى جەكە ۇسىنىسىن دا ءبىلدىردى.
«مەنىڭشە، ساياسي ماعىناسى تۇسىنىكسىزدەۋ “رەسپۋبليكا كۇنى” اتاۋىن “ازاتتىق مەرەكەسى” نەمەسە “ازاتتىق كۇنى” دەپ اتاۋ الدەقايدا دۇرىس سياقتى كورىنەدى. ازاتتىق دەگەن – ايقىن ءسوز»،-دەپ تۇيىندەدى قوعام قايراتكەرى.
رەسپۋبليكا كۇنى – كۇنتىزبەدەگى مەرەكەلىك داتا عانا ەمەس. بۇل – ەگەمەندىككە ۇمتىلعان حالىقتىڭ تاريحي تاڭداۋىن، ۇلتتىق مۇددەنى قورعاۋ جولىنداعى كۇرەسىن جانە مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋ جاۋاپكەرشىلىگىن ەسكە سالاتىن كۇن. ونىڭ ماڭىزى وتكەندى قۇرمەتتەۋمەن قاتار، تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا قانداي ۇلەس قوساتىنىمىزدى وي ەلەگىنەن وتكىزۋدە جاتىر.
دانا نۇرمۇحانبەت
“ادىرنا” ۇلتتىق پورتالى
