حالىق اش قۇرساق بولماسىن دەسەك، ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىن "وياتۋ" كەرەك

299

رەسەي قارجىگەرلەرىنىڭ پايىمداۋىنشا، رەسەي ەكونوميكاسى بيىل قاتتى تيتىقتاپ تۇر.

جالپى، ەكونوميست-ساراپشىلاردىڭ بايىپتاۋىنشا، رەسەيدە قازىر ازىق-تۇلىك تاپشىلىعى تۋىنداي باستاعان. بۇرىن ىشكى نارىعىن باتىستان كەلەتىن ازىق-تۇلىك ونىمدەرىمەن تولتىرىپ وتىرعان رەسەيدىڭ قازىر ىشكى نارىعى بوس قالعان. نورۆەگيا، گرەتسيا، اۆستراليا، ارگەنتينا، كانادا ەلدەرىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن استا-توك الاتىن كورشى ەل قازىر ءبىرشاما ءونىم تۇرلەرىنەن اسا تارىعىپ وتىر.

بۇعان قاتىستى «ەندىگى كەزەكتە رەسەيدى قازاقستان اسىراي باستايدى، سوندىقتان بۇل ارادا رەسەيدى اسىرايمىز دەپ ءوزىمىز تارىعىپ قالماۋدىڭ جولدارىن قاراستىرعانىمىز ابزال» دەگەن ساراپشىلار دا بولدى.

ەكونوميكا عىلىمىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور ءجۇمادىلدا باياحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، وسى تۇستا قازاقستان ۇكىمەتى وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەرگە ناقتى-ناقتى قولداۋ ءبىلدىرۋ كەرەك.

«رەسەي بوس جاتقان نارىعىن ەندى قازاقستان ارقىلى تولتىرا باستايدى. وسى ارادا ساۋاتتى ارەكەت ەتسە، ءبىزدىڭ اگراريلەر ۇلكەن پايدا كورەر ەدى. سوندىقتان ءبىز مىنانى ەسكەرۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن مىنا ۇسىنىستاردى ەسكەرسە دەيمىن:

ا) ءىرى مۇناي وندىرەتىن زاۋىتتاردىڭ ماڭىنان شاعىن جانار-جاعارماي شىعاراتىن زاۋىتتار اشۋ وتە ماڭىزدى.

ءا)  استىق ساقتايتىن ورىنداردىڭ قاسىنان، ۇن تارتاتىن ديىرمەن ورىندارىن اشۋ قاجەتتىلىك بولادى.

ب) مال بورداقىلايتىن ورىنداردان تەرى-ءجۇن وڭدەيتىن تسەحتار اشۋ ءتيىمدى بولار ەدى.

ۆ) بىزدەگى باعالار مەن تاريفتەردىڭ ءوسۋى تۇرعىنداردىڭ كوپشىلىگىنىڭ تابىسىنان الدەقايدا جوعارى. ياعني تۇرعىندار باعانىڭ وسۋىنە ۇنەمى بەيىمدەلۋ ۇستىندە. بۇگىندە ەلىمىزدە ازىق-تۇلىك نارىعى مەن كوممۋنالدى قىزمەت سالاسىنداعى قالىپتاسقان جاعدايعا وتاندىق مامانداردىڭ ءبىرازى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىر. ازىق-تۇلىك باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى مەن كوممۋنالدى تولەماقىنىڭ ۇزدىكسىز ءوسۋى كوپشىلىك ازاماتتاردىڭ تۇرمىستىق ماسەلەلەرىن قيىنداتىپ تا جىبەرگەنى جاسىرىن ەمەس. وسىعان وراي  باسەكەلەستىكتى قورعاۋ اگەنتتىگىن مينيسترلىك دەڭگەيىنە كوتەرۋ كەرەك. بۇل ەلدەگى مونوپوليستەردىڭ باعانى ورىنسىز دەڭگەيدە وسىرۋىنە جول بەرمەيتىن دۇنيە. باعانى وسىرمەۋدى ءبىر مينيسترلىككە ارنايى جۇكتەسەك، وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەرگە تاريفتەردى تولەۋ ارزانعا ءتۇسىپ جۇمىس ىستەۋ جەڭىلدەيدى. بۇدان بارىپ ءونىم ءوندىرۋ كولەمى دە ساپاسى دا ارتادى.

مىنە، ءبىز ءۇشىن الدىمەن وسى جايتتارعا ءمان بەرگەن ءجون. سوندا وتاندىق ءوندىرىس ناقتى قولداۋدى سەزىنىپ جۇمىسىن العا باستىرادى،-دەيدى مامان.

ەكونوميست-عالىمنىڭ پايىمداۋىنشا، نەگىزىندە ءبىزدىڭ ەكونوميكالىق قۇرىلىمىمىز ەكىگە بولىنەدى. قالا جانە حالىقتىڭ 47 پايىزى تۇراتىن اۋىل. سوندىقتان كورشى ەلدەگى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ الداعى ۋاقىتتا اۋىل شارۋاشىلىعىنا اس ءمان بەرىلۋى قاجەت. مامانداردىڭ پايىمداۋىنشا،  اۋىلدىڭ شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى ءبىر عانا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە تاڭىپ قويۋ دۇرىس بولمادى. بۇل شارۋانى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە دە جۇكتەۋ كەرەك.

ء"بىز ەندى رەسەيدەن ازىق-تۇلىك الا المايمىز. سەبەبى رەسەيدىڭ وزىنە جەتپەي جاتىر. اقش پەن يران، اقش پەن قىتاي اراسىنداعى جاعدايعا بايلانىستى ەۋروپا ەلدەرى دە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قىمباتتاتىپ جىبەردى. قازىر ارزان ازىق-تۇلىك يمپورتى دەگەن اڭگىمە جوق. سوندىقتان اركىم ءوز كۇنىن ءوزى كورەتىن زامان تۋىپ كەلەدى. ال بۇل ارادا ءبىز وتاندىق وندىرىسكە عانا ارقا سۇيەي الامىز. دەمەك بىزگە شيكىزاتتى سىرتقا شيكى كۇيىنشە جىبەرە بەرمەي ەڭ سوڭعى دايىن ونىمگە دەيىن ءونىم ءوندىرۋ سالاسىنىڭ دامۋىنا كۇش سالۋ كەرەك. ولاي ەتپەسەك كۇنى ەرتەڭ بىزدە دە اش قۇرساق حالىق كوبەيەدى. سوندىقتان بۇل ارادا ۇلتتىق ەكونوميكا مينسترلىگىن دە «وياتۋ» كەرەك. بىزگە سەرپىلىس قاجەت. سالدارى بولمايدى. اسەرى ەتپەيدى دەگەن سوزدەردى ۇمىتۋ كەرەك. بارلىعىن الدىن-الا بولجاپ، ءبىلىپ وتىرعان ءجون»،-دەيدى ءجۇمادىلدا باياحمەتوۆ.

قارلىعاش زارىققانقىزى،

«ادىرنا» ۇلتتىق پورتالى

پىكىرلەر