مىسىردىڭ وڭتۇستىگىندەگى سيناي تۇبەگىندە ارحەولوگتار شامامەن 10 مىڭ جىل بۇرىن سالىنعان جارتاس سۋرەتتەرىن انىقتادى. بۇل تۋرالى ەلدىڭ تۋريزم جانە كونە جادىگەرلەر مينيسترلىگى مالىمدەدى، دەپ حابارلايدى “ادىرنا”.
ماماندار تابىلعان نىساندى «اشىق اسپان استىنداعى تابيعي مۋزەي» دەپ باعالاپ وتىر.
مىسىردىڭ تۋريزم مينيسترلىگى قۇمتاستان تۇزىلگەن تابيعي باسپانانىڭ ۇلكەن تاريحي ءارى كوركەمدىك قۇندىلىققا يە ەكەنىن جەتكىزدى. نىساننىڭ ۇزىندىعى 100 مەتردەن اسادى. توبەسى قىزىل جانە سۇر ءتۇستى سۋرەتتەرمەن كومكەرىلگەن. وندا جانۋارلار بەينەسى، سيمۆولدىق فيگۋرالار جانە ءار ءداۋىردىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىسىن بەينەلەيتىن كورىنىستەر سالىنعان. سۋرەتتەردىڭ ءبىر بولىگى ب.ز.د. 10 000-5500 جىلدار كەزەڭىنە جاتادى.
بەينەلەردىڭ اراسىندا ساداق پەن يت ۇستاعان اڭشىلار، تۇيە مەن جىلقى مىنگەن سالت اتتىلار، بۇرىنعى اراب جازبالارى بار. تۋريزم جانە كونە جادىگەرلەر ءمينيسترى شەريف ءفاتيدىڭ سوزىنشە، بۇل جاڭالىق سيناي تۇبەگىنىڭ باي مادەني مۇراسىن دالەلدەپ، مىڭداعان جىل بويى بۇل وڭىردە ءتۇرلى وركەنيەتتەر ءومىر سۇرگەنىن كورسەتەدى.
ۋمم-اراكتى اشىق اسپان استىنداعى تابيعي مۇراجاي دەۋگە بولادى. سەبەبى ول تاريحقا دەيىنگى كەزەڭنەن باستاپ ەرتە يسلام داۋىرىنە دەيىنگى كەزەڭدى بەينەلەيدى. قازبا جۇمىستارى كەزىندە جانۋارلاردىڭ سۇيەكتەرى مەن تۇرعىنجاي ىزدەرى دە تابىلعان. بۇل جارتاس باسپانانىڭ ادامدار مەن جانۋارلارعا ارنالعان تۇراق رەتىندە قولدانىلعانىن بىلدىرەدى.
