اتى اڭىزعا اينالعان جەكپە-جەك ونەرىنىڭ ساڭلاق ساردارى سابىرجان ماحمەت اعامىز دا ومىردەن ءوتىپتى... سۋىق حاباردى العاش ازامات تاسقاراۇلى باۋىرىمنان ەسىتكەندە، توبەمنەن جاي تۇسكەندەي بولدى... «اۋىرىپ جۇرگەن بە ەدى؟» دەپ ەدىم، «وسىدان ون كۇن بۇرىن، اقپاننىڭ 6-سى كۇنى تەلەفونمەن سويلەسكەن ەدىك. ء"بىر اۋناپ تۇردىم، جاقسى بوپ قالدىم، بۇيىرسا، جولىعامىز" دەپ ەدى» دەدى. اللادان ۇكىم كەلگەن ەكەن، الدىنان جارىلقاسىن.
كسرو-نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى، كسرو جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى، كسرو اۋە دەسانت اسكەرىنىڭ 3 دۇركىن چەمپيونى، ەرەجەسىز جەكپە-جەكتەن 9 دۇركىن الەم چەمپيونى، كسرو مەن قازاقستاندا كيكبوكسينگتىڭ ىرگەتاسىن قالاۋشى، دۇنيەجۇزىلىك "جەكپە-جەك" قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى دە بولعان سابىرجان ماحمەتتى بىلمەيتىن قازاق جوق شىعار.
وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارى سابىرجاننىڭ اتى دۇرىلدەپ تۇردى. «جەكپە-جەك» فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ، قازاق كيكبوكسينگىنىڭ نەگىزىن قالاپ، مارتەبەسىن اسقاقتاتتى. العاشقى كيكبوكسينگ شەبەرلەرىنىڭ ءبارى سابىرجاننىڭ قول استىنان شىقتى. سابىرجانداردى قىلمىس الەمىندە بيلىك ەتۋ ءۇشىن ەمەس، قازاق جەرىن كەلىمسەكتەردەن قورعاۋ ءۇشىن قايرات كورسەتتى دەپ بىلەدى كوپشىلىك.
سابىرجاننىڭ ەل ىشىندەگى بەدەلىنەن قورىققان بيلىك پەن قۇقىق قورعاۋ ورىندارى وعان «بوپسالاۋشى» دەگەن ايىپ تاعىپ، 7 جىلعا سوتتادى، سونىڭ 6 جىلىن ول اباقتىدا وتكىزدى.
سول كەزدە شىعىس قازاقستان وبلىسىندا تۇرمەدە وتىرعان سابىرجان ماحمەتتى “قايتىس بولدى” دەگەن قاۋەسەتپەن، ۇمىتپاسام “كاراۆان” نە “ۆرەميا” گازەتتەرىنىڭ ءبىرى “سابۋر ۋحوديت ۆ نەبو” دەگەن شۋلى ماقالا شىعاردى. كەيىن ماقالا اۆتورى تۇرمەگە بارىپ، سابىرجاننان كەشىرىم سۇراپ، سۇقبات الدى. سول كەزدە ءجۋرناليستىڭ سۇراۋىمەن سابىرجان ساقال الاتىن الماستىڭ بىرەۋىن قورابىنان شىعارىپ، ساۋساعىمەن شەرتىپ قالعاندا، قاشىقتا تۇرعان كارتون قاعازدى ءتىلىپ ءتۇستى دەپ جازعانى ەسىمىزدە.
سابىرجان ۇلتشىل ەدى. سوندىقتان ۇلتتىق قوعامدىق ۇيىمداردىڭ باسىندا ءجۇردى. ساياساتتاعى سپورتشىلارعا ءتان دوعالداۋ تىرلىكتەرىمەن سەرىكتەرىمەن ءتىل تابىسپاي قالاتىن كەزدەرى دە بولىپ جاتاتىن. بىراق تۋمىسىنان قۋلىق-سۇمدىققا جوق اقكوڭىل اردا ازامات ەشقاشان ەشكىمگە كەك ساقتامايتىن، ايقايلاسقاندارىن ارتىنشا ۇمىتىپ كەتىپ، ولارمەن ەمىن-ەركىن ارالاسىپ جۇرەتىن. سول كەزەڭدە “حالىق رۋحى» پارتياسىن قۇرۋ ءۇشىن قول جيناعان مۇحتار شاحانوۆ اعامىزدىڭ جانىنان تابىلدى. بۇل تۋرالى مۇقاڭنىڭ ءوزى: “بىردە تۇندە سەرۋەندەپ شىقسام، ارتىمنان ەكى جىگىت ىلەسىپ كەلەدى – قايدا بارسام، سوندا بارادى. ءوزىمدى ءبىرتۇرلى سەزىندىم. بىراق ولار: «بىزدەن قورىقپاڭىز، ءبىز ءسىزدىڭ قوعامدىق قورعاۋشىلارىڭىزبىز، ءسىزدى كۇزەتىپ ءجۇرمىز”، – دەدى» دەپ جازادى. ولار سابىرجاننىڭ ساربازدارى بولىپ شىققان.
سابىرجان تۇرمەدە جاتقاندا مەن رۋحاني قولداۋ بولسىن دەپ، «جەكپە-جەكتىڭ ساردارى سابىرجان» اتتى جىر جازىپ، باسپاسوزگە شىققان ول ولەڭدى سابىرجاننىڭ سەنىمدى سەرىكتەرىنىڭ ءبىرى تۇرمەگە اپارىپ بەرگەن. سودان سابىرجان تۇرمەدەن شىققاسىن، مەنى ىزدەپ، تەلەفون ارقىلى حابارلاستى جىگىتتەرى. شىمكەنتتە جۇرگەندە كەزدەسىپ قالىپ، سوندا «جەكپە-جەكتەن» حالىقارالىق سايىس ءوتىپ جاتقان، سوعان شاقىرىپ، مەنى جۇلدەگەرلەردى ماراپاتتاۋعا قوسىپ، قۇرمەت كورسەتتى. سودان بەرى ارا-تۇرا حابارلاسىپ تۇراتىن ەدىك. 2004 جىلى مەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان پارلامەنت دەپۋتاتتىعىنا تۇسكەندە، ساياساتتىڭ قازانى قايناپ تۇرعان كەز ەدى... اسىرەسە، ءبىز سايلاۋعا تۇسكەن شاردارا، ارىس، وتىرار اۋداندارى جانە جەتىساي اۋدانىنىڭ ونشاقتى اۋىلى كىرەتىن وكرۋگتا جاعداي شيەلەنىسىپ تۇرعان بولاتىن. سول كەزدە سابىرجان حابارلاسىپ، «مەنىڭ وڭتۇستىكتەگى جىگىتتەرىم بارلىق كەزدە قاسىڭنان تابىلادى» دەپ قايرات بەرىپ، قولداۋ جاساعان ەدى.
سابىرجان اعامىز كەيىنگى 3-4 جىلدا تەك تەلەفون ارقىلى عانا سيرەك حابارلاسىپ جۇرەتىن.
2020 جىلى حالىق قازىناسىنان تريلليون ۇنەمدەيمىن دەپ تۇرمەگە تۇسكەن يسلام ابىشەۆتىڭ سوتى ءوتىپ جاتقاندا، حاباردار ەل قايتا-قايتا بىزگە حابارلاسىپ تۇردى. ءبىر كۇنى سابىرجان ماحمەت حابارلاستى. قاي جەردە، قاي ەلدە جۇرسە دە "قازاق ءۇنى" سايتىن قاراپ جۇرەتىنىن ايتىپ، تۇرمەدە جاتقان يسلام ءابىش پەن سەرىك توكەەۆتىڭ جاعدايىن سۇراپ، سوتتىڭ قاشان بولاتىنىن ءبىلىپ الدى. ءوزى دە كەزىندە جازىقسىز سوتتالىپ، 6 جىلداي اباقتىدا وتىرىپ، مەرزىمىن وتەپ شىققان ادام رەتىندە تۇرمەدەگى ەكى ازاماتتىڭ تاعدىرىنا الاڭداپ تۇرعانى ايقىن اڭعارىلدى. قىزۋ اڭگىمەسىنىڭ اراسىندا بىرەۋلەردى جاقسىلاپ تۇرىپ شەتەل تىلىندە سىباپ الدى... "يسلام ابىشەۆ اعامىزدى بۇرىننان اسىل ازامات رەتىندە سىرتىنان تانيتىنمىن. 2011 جىلى وسكەمەن قالاسى اكىمى كەزىندە، وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ ەدى، قازاقستاننىڭ ۇلتتىق سپورت ويىندارىنىڭ رەسپۋبليكالىق فەستيۆالىن كەرەمەت ۇيىمداستىرىپ وتكىزگەنى ەسىمدە. ودان كەيىن سولاي تاماشا وتكەن فەستيۆال قىرىمبەك كوشەرباەۆتىڭ اكىم كەزىندە قىزىلوردا وبلىسىندا بولدى. ال يسەكەڭ دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسى پرەزيدەنتى بولعالى بەرى قازاقتىڭ ۇلتتىق سپورتىنا شىن جاناشىرلىعىن بايقادىم. ونىڭ سەبەبى - قازاق كۇرەسىنىڭ قايراتكەرى سەرىك توكەەۆتى وتە جاقسى بىلەمىن. ال سەرىك بولسا، ءوزى بۇگىنگى كۇنگى بيىگىنە جەتكىزگەن دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ تىزگىنىن كەز كەلگەن كىسىنىڭ قولىنا ۇستاتا قويمايدى. سەرىك توكەەۆ كەزىندە قازاق كۇرەسى ەشكىمگە كەرەك بولماي قالعان كەزدە ءبىر ءوزى بار اۋىرتپالىعىن كوتەرىپ، بار كۇشىن جۇمساعان ازامات! ءبىز دە “قازاق ءۇنى” سايتىندا اراشا سۇراپ، ءبارى قولداپ، پرەزيدەنتكە جازىلعان اشىق حاتقا قول قويىپ جاتقان 250 مىڭداي ەلمەن بىرگە قازاقتىڭ ارداقتى ازاماتتارى يسلام ابىشەۆ پەن سەرىك تۇكەەۆتىڭ ءىسى ءادىل شەشىلۋىن تىلەيمىز! ءىسساپاردا جۇرگەندىكتەن، سوتقا الداعى ۋاقىتتا ۇلگەرسەم بارىپ قاتىسامىن. ال ەرتەڭگى بولار سوتقا اقيقات پەن ادىلدىك ىزدەگەن بارشا ۇلتشىل ازاماتتار كەلۋى ءتيىس قوي!"-دەگەن ەدى باتىر دا، باتىل اعامىز. ءبىز دە اتى اڭىزعا اينالعان اتاقتى سپورت تارلانىنا اق جول تىلەپ، العىس ايتقان ەدىك.
سابىرجان 2021 جىلى استاناداعى "الاتاۋ" سپورت كەشەنىندە جەلتوقسان كوتەرىلىسىنىڭ 35 جىلدىعى مەن اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرىنە ارنالعان «جەكپە-جەك» ۇلتتىق سپورت فەدەراتسياسىنىڭ قالالىق اشىق چەمپيوناتىن وتكىزدى. اتى اڭىزعا اينالعان اردا قازاق، قيىن كەزدەردە ۇلت نامىسىن قورعاپ، جات جۇرتتىقتاردى شاڭىراققا قاراتقىزىپ، باس ءيدىرىپ قويعان سابىرجان اعامىز مەنى وسى استانالىق چەمپيوناتقا قۇرمەتتى قوناق ەتىپ شاقىرىپ، العىس حاتىن بەرىپ، شاپانىن جاپتى. مەن اعامىزدى قازاقتىڭ دارىندى اقىنى، "قازاق ءۇنى" ۇلتتىق پورتالىنىڭ باس رەداكتورى ازامات تاسقاراۇلىمەن تانىستىرىپ، سابىرجان سول كۇنى "اق جول" پارتياسى وفيسىنە كەلىپ، كەڭ كولەمدى سۇحبات بەردى. سودان بەرى كەيىنگى 5 جىلدا جەكپە-جەك ونەرىنىڭ ساڭلاق ساردارى گازەتىمىزگە ونشاقتى سۇحبات بەرگەن ەدى…
سابىرجان قازاسىنا قايعىرىپ، كوڭىل ايتقان بەلگىلى قالامگەر بەيبىت ساپارالى «سابىرجان ماحمەتوۆ 1991 جىلى ورالداعى كازاكتاردىڭ ارەكەتىنە باتىل تويتارىس بەرۋىمەن جانە قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرىپ، قازاقستاندى ءبىرۇلتتى مەملەكەت دەپ تانۋدى جاقتاعان ۇستانىمىمەن ەل ەسىندە قالعان تۇلعا. قاي جەردە قازاق ۇلتىنىڭ ماسەلەسى ۋشىقسا، سول جەردەن الدىڭعى قاتاردان تابىلاتىن باتىر ەدى. سول باتىر سابىرجان قاسيەتتى رامازان ايىنىڭ قارساڭىندا 67 جاسىندا راببىسىنا قايتتى. قۇداي تاعالا ءبىلىپ-بىلمەي ىستەگەن بارلىق كۇنالارىن كەشىرىپ، ماڭگىلىك مەكەنىن ءجاننات ەتسىن»،- دەپ جازدى.
سابىرجان عالىمجانۇلىمەن قوشتاسقان حالىق بۇگىن جانازاسىن استاناداعى باس مەشىتتەن شىعارىپتى... كوكشەتاۋعا شىعار جولداعى جاڭا زيراتتا جانى جاي تاۋىپتى... توپىراعى تورقا بولعاي. اۋىرىپ ءجۇرىپ، بارا الماي قالعانىم، توپىراق سالا الماي قالعانىم وكىنىشتى...
ساڭلاق سابىرجان ارىندى، اردا ازامات ەدى... الدى پەيىش، ارتى قايىرلى بولسىن! قۇداي ارتىنداعى ۇرپاقتارىنا ۇزاق عۇمىر بەرسىن. وتباسىنا، بالالارىنا، تۋعان-تۋىستارىنا كوڭىل ايتامىز. قازاق سپورتىنا كوڭىل ايتامىز. يمانى سالامات بولسىن!
جەكپە-جەكتىڭ ساردارى
سابىرجان ماحمەتكە
الەمدىك دودالاردا استى باعاڭ،
تاۋبۇزار قايراتىڭنان تاس قۇلاعان.
يتتىك پەن ءيىر مىنەز باقاستىقتى
كەشىردى دالاداي كەڭ قاسقىر اعام...
حالىق تا تۇرقى بولەك تۇلپاردى ۇققان.
قاراۋلىق جاسادى ەكەن كىم تارلىقتان؟
ۇلتىنا ۇلتاندىقتى ارتىق كوردى،
جۇرتىنا پايعامباردىڭ سۇلتاندىقتان...
ساڭلاققا اينالسىن دەپ ءسابي كەيىن،
ەل ءۇشىن ەرەك جانىڭ ساعي، بەيىم،
ءدىلىڭ مەن دىنشىلدىگىڭ حازىرەتتەي،
مارتتىك پەن قايسارلىعىڭ ماديدەيىن.
تانىسىپ ەدىك ءوزىڭ جايلى اڭىزبەن،
بار كەزدە ارتىلمايدى ايلا بىزدەن.
تار كەزدە تابىلمايمىز، پايدامىز كەم...
قاپاستان حالىق قالاپ، بوسايدى ەرىم،
قاسقىرداي قاقپانىن دا شايناپ ۇزگەن...
باتىلى باعالانباي بۇل كۇندەرى،
اكىمى ءبۇيىردى ويلاپ بۇلكىلدەدى...
اقىنى توردە وتىرسا، تورە سويلەپ،
باتىرى توردا وتىرۋ مۇمكىن بە ەدى؟..
ءبىرتۋار بۇل ومىرگە ءبىر كەلە مە،
ەندەشە قولدامايمىز كۇندە نەگە؟
تارتسا دا تاۋقىمەتىن تار زاماننىڭ،
تايماعان حاق جولىنان تۇرمەدە دە...
ءباھادۇر قاپى كەتكەن اڭعال، ءىرى،
اللادان تىلەگەن سوڭ الدا كۇنى...
ناحاققا نازار تۇسەر دەۋشى ەدى عوي،
جەتەدى جاراتقانعا جان دابىلى...
قايران كۇن وكىنىشپەن ءوتتى دەدىڭ،
قايرالدىڭ، ونسىزداعى وتكىر ەدىڭ.
قالامىم قالاۋ ءسوزىن توكتى مەنىڭ،
قۇراننان قۋات العان قۇرىش اعام،
جىرمەن دە جىگەرلەنسىن دەپ تىلەدىم!..
قازىبەك يسا
