وتكەن اپتادا ماجارستاندا ۇيىمداستىرىلعان تۇركى الەمى فوتوسۋرەتشىلەرىنىڭ 20-فوتوكەزدەسۋى تابىستى اياقتالدى.
اتالعان حالىقارالىق شارانى تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن لاكيتەلەك حالىق مەكتەبى قورى (ماجارستان) ۇيىمداستىرىپ وتكىزدى.
باعدارلاماعا تۇركيا، وزبەكستان، ازەربايجان، قىرعىزستان، سولتۇستىك كيپر، باشقۇرتستان (رف) سىندى تۇركى مەملەكەتتەرىنەن جانە قازاقستان (اسىلحان ءابدىرايىم، داۋرەن ماقسۇتحانۇلى، الماس ءالىمجانوۆ، ەرنۇر ماناپحان) مەن ۇيىمداستىرۋشى ەل ماجارستاننان شاندور ۋيۆاري سىندى 13 كاسىبي فوتوسۋرەتشى قاتىسىپ، ءوز شەبەرلىگىن پاش ەتتى.
شارانىڭ باستى ماقساتى تۇركى حالىقتارى مەن ماجارلار اراسىنداعى مادەني بايلانىستى ودان ءارى نىعايتۋ جانە تۇركى دۇنيەسىنىڭ باي مادەنيەتىن بارشا الەمگە فوتوونەر ارقىلى ناسيحاتتاۋ.
كەزدەسۋ اياسىنداعى ەڭ باستى شارالاردىڭ ءبىرى – تۇركسوي ۇيىمىنىڭ جانىنان قۇرىلىپ جاتقان تۇركى الەمى فوتوسۋرەتشىلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ ءىى قۇرىلتايى بولدى.
ماڭىزدى جيىنعا تۇركسوي باس حاتشىسى سۇلتان راەۆ پەن لاكيتەلەك حالىق مەكتەبىن دامىتۋ قورى قامقورشىلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى شاندور لەجاك ارنايى قاتىسىپ، فوتوگرافيا ونەرىنىڭ تۇركى حالىقتارىنىڭ مادەني مۇراسىن تانىتۋداعى ماڭىزىنا توقتالدى. ولار قۇرىلتاي جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەپ، جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان حالىقارالىق فوتوقاۋىمداستىققا وزدەرىنىڭ قۇتتىقتاۋ لەبىزدەرىن ءبىلدىردى.
قۇرىلتاي بارىسىندا تۇركى الەمى فوتوسۋرەتشىلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ جارعىسى رەسمي تۇردە قابىلدانىپ، ۇيىمنىڭ نەگىزگى جۇمىس باعىتتارى مەن قۇرىلىمى ايقىندالدى.
جيىننىڭ باستى جاڭالىعى – قاۋىمداستىقتىڭ العاشقى توراعاسى بولىپ قازاقستاننىڭ كاسىبي فوتوسۋرەتشىسى، ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇستاز-عالىمى اسىلحان ءابدىرايىمنىڭ سايلانۋى بولدى. وسىلايشا، قازاقستاندىق فوتوگراف حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جاڭا ۇيىمنىڭ العاشقى باسشىسى اتاندى.
قۇرىلتايعا تۇركى الەمىنىڭ بىرقاتار ەلدەرىنەن كەلگەن كاسىبي فوتوسۋرەتشىلەر قاتىسىپ، قاۋىمداستىقتىڭ قۇرىلتايشىلارى قۇرامىنا ەندى.
سونىمەن قاتار، حالىقارالىق ۇيىمنىڭ شتاب-پاتەرى الماتى قالاسىندا ورنالاساتىنى تۋرالى كەلىسىم جاسالدى. بۇل شەشىمنىڭ وزىندىك تاريحي ءمانى بار. سەبەبى تۇركى الەمى فوتوسۋرەتشىلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ العاشقى قۇرىلتايى 2024 جىلى ءدال وسى الماتى قالاسىندا وتكەن بولاتىن.
جاڭا قاۋىمداستىقتىڭ قۇرىلۋى – تۇركى حالىقتارىنىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىن فوتوگرافيا ونەرى ارقىلى ناسيحاتتاۋعا، كاسىبي شىعارماشىلىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا جانە تۇركى الەمى فوتوسۋرەتشىلەرىنىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام.
فوتوكەزدەسۋ قاتىسۋشىلارى ساپاردى ماجارستاننىڭ استاناسى بۋداپەشتە ورنالاسقان ۆەنگريا پارلامەنتى عيماراتىن، بۋدا قامالى اۋدانىن، بالىقشىلار قورعانىن جانە اتاقتى دۋناي وزەنىنىڭ بويىنداعى ساۋلەتى مەن داۋلەتى كەلىسكەن تاماشا تاريحي عيماراتتاردى ارالاپ، تاسپالاۋدان باستادى.
كەلەسى كۇنى پاننونحالماداعى بەنەديكت ابباتتىعىنىڭ يۋنەسكو بۇكىلالەمدىك مۇراسى رەتىندە قورعاۋعا الىنعان ساۋلەتتىك عيماراتىنا بارىپ، ونىڭ ىشىندەگى تاريحي كىتاپحانانى ارالادى.
تۇركى الەمىنىڭ ورتاق يدەياسىنا نەگىزدەلگەن بۇل جوبا تابىستى جۇزەگە استى دەۋگە تولىق نەگىز بار. سەبەبى وسى فوتوكەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار «ساباقتى ينە ساتىمەن» دەگەندەي، بۋگاتس جازىعىندا كۇللى الەم كوز تىككەن «ۇلى عۇن – تۇركى قۇرىلتايى – 2026» فەستيۆالىنە دە قاتىستى.
14-16 تامىزدا ۆەنگريانىڭ باچ-كيشكۋن ايماعىندا وتكەن ۇلى عۇن-تۇركى قۇرىلتايىنا 27 مەملەكەت پەن حالىقتان جوعارى دەڭگەيدەگى وكىلدەر، ونەرپازدار، عالىمدار جانە ءداستۇردى دارىپتەۋشىلەر قاتىستى. فوتوسۋرەتشىلەر سالتاناتتى اشىلۋ سالتاناتىنا، ات ۇستىندەگى قويىلىمدار، ساداق اتۋ، كوشپەندىلەردىڭ كوشى، ءتۇرلى ۇلتتىق ويىندار، ۇلتتىق قولونەر جانە وزگە دە مادەني باعدارلامالار جايىندا قايتالانباس كادرلار ءتۇسىرىپ، تاريح جىلناماسىنا ساقتاۋعا اتسالىستى.
ودان كەيىن فوتوسۋرەتشىلەر توبى كالوچا قالاسىنا بارىپ، حالىق ونەرى مۇراجايىن، ونداعى كەستە ونەرى مەن پاپريكا مادەنيەتىن، قىش شەبەرحانالارىن ارالادى.
كەلەسى كۇنى كۇللى ەۋروپا جۇرتىنا اتى ءمالىم پۋشتا جازىعىندا ورنالاسقان حورتوباد ۇلتتىق پاركىندە بولىپ، سالت اتتىلار شوۋىن تاماشالاپ، ۆەنگردىڭ جابايى جىلقىلارىن، سۇر سيىرلارى مەن بۋيۆولدارىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ، مالشىلاردىڭ ومىرىمەن تانىستى.
فوتوسۋرەتشىلەر ساپارى ودان ءارى ۆەنگريانىڭ ۇلى اقىنى، رەۆوليۋتسيونەر جانە ۇلتتىق تاۋەلسىزدىك قوزعالىسىنىڭ كورنەكتى تۇلعاسى، ۆەنگر ادەبيەتىنىڭ ەڭ تانىمال كلاسسيكتەرىنىڭ ءبىرى - شاندور پەتەفيدىڭ تۋعان جەرى كيشكوروش اتتى ەسكى قالاعا بارىپ، پەتەفي مۇراجايى مەن مەموريالدىق ءۇيىن ارالاپ، ونداعى مادەني مۇرا نىساندارىن فوتوسۋرەتكە ءتۇسىردى.
فوتوساپاردىڭ كەلەسى لوكاتسياسى - يۋنەسكو بۇكىلالەمدىك مۇراسى رەتىندە تانىلعان حوللوكو (قارعالى) اۋىلى بولدى. فوتوشەبەرلەردى اۋىل اكىمى ءوزى كۇتىپ الىپ، اۋىلدىڭ تاريحى جايلى جانە حوللوكو اۋىلىنىڭ (باستاپقى قالپىن ساقتاعان 65 ءۇي) نە سەبەپتى يۋنەسكو تىزىمىنە الىنعانىن ءتۇسىندىرىپ بەردى. فوتوشىلار وسىلايشا ماجار ەلىندەگى تاريحي اۋىلدىڭ ءداستۇرلى ساۋلەتىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ، حالىق مۇراجايى مەن قولونەر شەبەرحانالارىن ارالاپ، اۋىل ومىرىمەن تانىستى.
تۇركى ەلدەرىنەن كەلگەن فوتوسۋرەتشىلەر 20 تامىز كۇنى بۋداپەشت قالاسىنا قايتىپ ورالىپ، تۇسكە دەيىن بۋداپەشت كوركەمونەر سارايىنا بارىپ، وندا ءبىر مەزەتتە ءوتىپ جاتقان حالىقارالىق دارەجەدەگى 4 ء(تورت!) فوتوكورمەنى تاماشالاۋعا مۇمكىندىك الدى. فوتوسۋرەت ونەرىنە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە وسىنشا ءمان بەرىپ، جوعارى باعالاپ وتىرعانى ءۇشىن ماجارلىقتارعا قىزىعىپ تا، قىزعانىپ تا قاراعانىمىزدى نەسىن جاسىرايىق. ءبىزدىڭ ەلدىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ باسىندا وتىرعاندارعا قۇلاققاعىس دەسەك تە بولادى.
بۇل كۇنى كەشكە قاراي جۇرتتىڭ ءبارى دۋناي ءدارياسىنىڭ جاعاسىنا اسىعادى. سەبەبى 20 تامىز – ماجارستاننىڭ ۇلتتىق كۇنى (اۋليە يشتۆان كۇنى) مەملەكەتتىك مەرەكەلىك ءىس-شارالارعا قاتىسىپ، كەشكى دۋناي وزەنىندەگى وتشاشۋ مەن دروندار شوۋىن ءوز كوزدەرىمەن تاماشالاۋعا تىرىسادى. اۋليە يشتۆان I - ۆەنگريانىڭ العاشقى كورولى جانە مەملەكەتتى حريستياندىق نەگىزدە قالىپتاستىرعان تۇلعا بولعان.
22 تامىز كۇنى «Budapest Art Bridge» گالەرەياسىندا تۇركى الەمى فوتوگرافتارىنىڭ كورمەسى سالتاناتتى تۇردە اشىلدى. ونكۇندىكتىڭ باستى شاراسىنا وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆەنگرياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ايبەك شاحاۆدينوۆ، ۆەنگريا ۇلتتىق مۋزەيىنىڭ بۇرىنعى باس ديرەكتورى، ونەر جەتەكشىسى لاسلو ل. شيمون، سونىمەن قاتار قازاقستان، قىرعىزستان، وزبەكستان جانە تۇركيا ەلشىلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى دە قاتىستى.
اشىلۋ كەزىندە اندراش ماتە ونودي ءداستۇرلى ۆەنگر مۋزىكالىق اسپابى tekerőlant-پەن، ال بوگلاركا فەحەر قازاقشا ءان ايتىپ، قوبىز اسپابىندا تاماشا كۇي ورىنداپ، جينالعان جۇرتتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى.
فوتوكورمەنىڭ اشىلۋ ءراسىمىن تۇركسوي 20-فوتوكەزدەسۋىنىڭ ۆەنگرياداعى ۇيلەستىرۋشىسى، MTI اقپارات اگەنتتىگىنىڭ ءفوتوتىلشىسى شاندور ۋيۆاري ءوزى جۇرگىزىپ وتىردى. كورمە اشىلۋىنىڭ سوڭىندا بارلىق قاتىسۋشىلار اتىنان قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، ۇستاز-عالىم، فوتوپۋبليتسيست اسىلحان ءابدىرايىم ءسوز سويلەپ، بارلىق ۇيىمداستىرۋشىلارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ، ەستەلىك سىيلىقتاردى تابىس ەتتى. كورمەگە تۇركسوي 20-فوتوكەزدەسۋىنە قاتىسقان بارلىق فوتوسۋرەتشىلەردىڭ تاڭداۋلى جۇمىستارى كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلدى.
سوڭعى ءسوزدىڭ ورنىنا...
ماجارستاندا ون كۇننەن استام ۋاقىتقا سوزىلعان تۇركسوي 20-فوتوكەزدەسۋى قاتىسۋشىلارعا ەرەكشە اسەر قالدىردى. ساپار بارىسىندا ولار ەلدىڭ تاريحي-مادەني ورىندارىن ارالاپ، ءتۇرلى شىعارماشىلىق جانە مادەني ءىس-شارالارعا قاتىسىپ، تۇركى حالىقتارىنىڭ ورتاق رۋحاني قۇندىلىقتارىن جاقىننان تانىدى.
ءاربىر كورىنىس پەن كەزدەسۋ فوتوسۋرەتشىلەردىڭ شىعارماشىلىق قورجىنىنا جاڭا كادرلارمەن قاتار، تىڭ يدەيالار مەن تاعىلىمدى اسەرلەر قوستى. بۇل ساپار تۇركى الەمىنىڭ مادەني بايلانىستارىن نىعايتىپ قانا قويماي، فوتوگرافيا ونەرىنىڭ حالىقتاردى جاقىنداستىراتىن ماڭىزدى رۋحاني كوپىر ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە كورسەتتى.
ماجارستاننان ورالعان فوتوسۋرەتشىلەر ءۇشىن بۇل ساپار ەستە قالارلىق شىعارماشىلىق تاجىريبە ءارى جاڭا جوبالارعا باستاۋ بولعانى ءسوزسىز.
داۋرەن ماقسۇتحانۇلى،
فوتوجۋرناليست
