Ötken aptada Majarstanda ūiymdastyrylǧan Türkı älemı fotosuretşılerınıŋ 20-fotokezdesuı tabysty aiaqtaldy.
Atalǧan halyqaralyq şarany TÜRKSOI halyqaralyq ūiymynyŋ ūiytqy boluymen Lakitelek halyq mektebı qory (Majarstan) ūiymdastyryp ötkızdı.
Baǧdarlamaǧa Türkiia, Özbekstan, Äzerbaijan, Qyrǧyzstan, Soltüstık Kipr, Başqūrtstan (RF) syndy türkı memleketterınen jäne Qazaqstan (Asylhan Äbdıraiym, Däuren Maqsūthanūly, Almas Älımjanov, Ernūr Manaphan) men ūiymdastyruşy el Majarstannan Şandor Uivari syndy 13 käsıbi fotosuretşı qatysyp, öz şeberlıgın paş ettı.
Şaranyŋ basty maqsaty türkı halyqtary men majarlar arasyndaǧy mädeni bailanysty odan ärı nyǧaitu jäne türkı düniesınıŋ bai mädenietın barşa älemge fotoöner arqyly nasihattau.
Kezdesu aiasyndaǧy eŋ basty şaralardyŋ bırı – TÜRKSOI ūiymynyŋ janynan qūrylyp jatqan Türkı älemı fotosuretşılerı qauymdastyǧynyŋ II Qūryltaiy boldy.
Maŋyzdy jiynǧa TÜRKSOI Bas hatşysy Sūltan Raev pen Lakitelek halyq mektebın damytu qory Qamqorşylar keŋesınıŋ töraǧasy Şandor Lejak arnaiy qatysyp, fotografiia önerınıŋ türkı halyqtarynyŋ mädeni mūrasyn tanytudaǧy maŋyzyna toqtaldy. Olar qūryltai jūmysyna sättılık tılep, jaŋadan qūrylyp jatqan halyqaralyq fotoqauymdastyqqa özderınıŋ qūttyqtau lebızderın bıldırdı.
Qūryltai barysynda Türkı älemı fotosuretşılerı qauymdastyǧynyŋ Jarǧysy resmi türde qabyldanyp, ūiymnyŋ negızgı jūmys baǧyttary men qūrylymy aiqyndaldy.
Jiynnyŋ basty jaŋalyǧy – qauymdastyqtyŋ alǧaşqy töraǧasy bolyp Qazaqstannyŋ käsıbi fotosuretşısı, äl-Farabi atyndaǧy Qazaq ūlttyq universitetınıŋ ūstaz-ǧalymy Asylhan Äbdıraiymnyŋ sailanuy boldy. Osylaişa, qazaqstandyq fotograf halyqaralyq deŋgeidegı jaŋa ūiymnyŋ alǧaşqy basşysy atandy.
Qūryltaiǧa türkı älemınıŋ bırqatar elderınen kelgen käsıbi fotosuretşıler qatysyp, qauymdastyqtyŋ qūryltaişylary qūramyna endı.
Sonymen qatar, halyqaralyq ūiymnyŋ ştab-päterı Almaty qalasynda ornalasatyny turaly kelısım jasaldy. Būl şeşımnıŋ özındık tarihi mänı bar. Sebebı Türkı älemı fotosuretşılerı qauymdastyǧynyŋ alǧaşqy qūryltaiy 2024 jyly däl osy Almaty qalasynda ötken bolatyn.
Jaŋa qauymdastyqtyŋ qūryluy – türkı halyqtarynyŋ tarihi-mädeni mūrasyn fotografiia önerı arqyly nasihattauǧa, käsıbi şyǧarmaşylyq bailanystardy nyǧaituǧa jäne türkı älemı fotosuretşılerınıŋ halyqaralyq yntymaqtastyǧyn damytuǧa baǧyttalǧan maŋyzdy qadam.
Fotokezdesu qatysuşylary sapardy Majarstannyŋ astanasy Budapeşte ornalasqan Vengriia Parlamentı ǧimaratyn, Buda qamaly audanyn, Balyqşylar qorǧanyn jäne ataqty Dunai özenınıŋ boiyndaǧy säuletı men däuletı kelısken tamaşa tarihi ǧimarattardy aralap, taspalaudan bastady.
Kelesı künı Pannonhalmadaǧy Benedikt abbattyǧynyŋ IýNESKO Bükılälemdık mūrasy retınde qorǧauǧa alynǧan säulettık ǧimaratyna baryp, onyŋ ışındegı tarihi kıtaphanany aralady.
Türkı älemınıŋ ortaq ideiasyna negızdelgen būl joba tabysty jüzege asty deuge tolyq negız bar. Sebebı osy fotokezdesuge qatysuşylar «sabaqty ine sätımen» degendei, Bugas jazyǧynda küllı älem köz tıkken «Ūly Ǧūn – türkı Qūryltaiy – 2026» festivalıne de qatysty.
14-16 tamyzda Vengriianyŋ Bach-Kişkun aimaǧynda ötken Ūly Ǧūn-türkı qūryltaiyna 27 memleket pen halyqtan joǧary deŋgeidegı ökılder, önerpazdar, ǧalymdar jäne dästürdı därıpteuşıler qatysty. Fotosuretşıler saltanatty aşylu saltanatyna, at üstındegı qoiylymdar, sadaq atu, köşpendılerdıŋ köşı, türlı ūlttyq oiyndar, ūlttyq qolöner jäne özge de mädeni baǧdarlamalar jaiynda qaitalanbas kadrlar tüsırıp, tarih jylnamasyna saqtauǧa atsalysty.
Odan keiın fotosuretşıler toby Kalocha qalasyna baryp, Halyq önerı mūrajaiyn, ondaǧy keste önerı men paprika mädenietın, qyş şeberhanalaryn aralady.
Kelesı künı küllı Europa jūrtyna aty mälım Puşta jazyǧynda ornalasqan Hortobad ūlttyq parkınde bolyp, salt attylar şouyn tamaşalap, vengrdıŋ jabaiy jylqylaryn, sūr siyrlary men buivoldaryn suretke tüsırıp, malşylardyŋ ömırımen tanysty.
Fotosuretşıler sapary odan ärı Vengriianyŋ ūly aqyny, revoliusioner jäne ūlttyq täuelsızdık qozǧalysynyŋ körnektı tūlǧasy, vengr ädebietınıŋ eŋ tanymal klassikterınıŋ bırı - Şandor Petefidıŋ tuǧan jerı Kişköröş atty eskı qalaǧa baryp, Petefi mūrajaiy men Memorialdyq üiın aralap, ondaǧy mädeni mūra nysandaryn fotosuretke tüsırdı.
Fotosapardyŋ kelesı lokasiiasy - IýNESKO Bükılälemdık mūrasy retınde tanylǧan Holloko (Qarǧaly) auyly boldy. Fotoşeberlerdı auyl äkımı özı kütıp alyp, auyldyŋ tarihy jaily jäne Holloko auylynyŋ (bastapqy qalpyn saqtaǧan 65 üi) ne sebeptı IýNESKO tızımıne alynǧanyn tüsındırıp berdı. Fotoşylar osylaişa majar elındegı tarihi auyldyŋ dästürlı säuletın suretke tüsırıp, halyq mūrajaiy men qolöner şeberhanalaryn aralap, auyl ömırımen tanysty.
Türkı elderınen kelgen fotosuretşıler 20 tamyz künı Budapeşt qalasyna qaityp oralyp, tüske deiın Budapeşt Körkemöner saraiyna baryp, onda bır mezette ötıp jatqan halyqaralyq därejedegı 4 (tört!) fotokörmenı tamaşalauǧa mümkındık aldy. Fotosuret önerıne memlekettık deŋgeide osynşa män berıp, joǧary baǧalap otyrǧany üşın majarlyqtarǧa qyzyǧyp ta, qyzǧanyp ta qaraǧanymyzdy nesın jasyraiyq. Bızdıŋ eldıŋ mädenietı men önerınıŋ basynda otyrǧandarǧa qūlaqqaǧys desek te bolady.
Būl künı keşke qarai jūrttyŋ bärı Dunai däriiasynyŋ jaǧasyna asyǧady. Sebebı 20 tamyz – Majarstannyŋ ūlttyq künı (Äulie İştvan künı) memlekettık merekelık ıs-şaralarǧa qatysyp, keşkı Dunai özenındegı otşaşu men drondar şouyn öz közderımen tamaşalauǧa tyrysady. Äulie İştvan I - Vengriianyŋ alǧaşqy korolı jäne memlekettı hristiandyq negızde qalyptastyrǧan tūlǧa bolǧan.
22 tamyz künı «Budapest Art Bridge» galereiasynda Türkı älemı fotograftarynyŋ körmesı saltanatty türde aşyldy. Onkündıktıŋ basty şarasyna Özbekstan Respublikasynyŋ Vengriiadaǧy Tötenşe jäne ökılettı elşısı Aibek Şahavdinov, Vengriia Ūlttyq muzeiınıŋ būrynǧy bas direktory, öner jetekşısı Laslo L. Şimon, sonymen qatar Qazaqstan, Qyrǧyzstan, Özbekstan jäne Türkiia elşılıkterınıŋ ökılderı de qatysty.
Aşylu kezınde Andraş Mate Onodi dästürlı vengr muzykalyq aspaby tekerőlant-pen, al Boglarka Feher qazaqşa än aityp, qobyz aspabynda tamaşa küi oryndap, jinalǧan jūrttyŋ ystyq yqylasyna bölendı.
Fotokörmenıŋ aşylu räsımın TÜRKSOI 20-fotokezdesuınıŋ Vengriiadaǧy üilestıruşısı, MTI aqparat agenttıgınıŋ fototılşısı Şandor Uivari özı jürgızıp otyrdy. Körme aşyluynyŋ soŋynda barlyq qatysuşylar atynan Qazaqstannyŋ eŋbek sıŋırgen qairatkerı, ūstaz-ǧalym, fotopublisist Asylhan Äbdıraiym söz söilep, barlyq ūiymdastyruşylarǧa rizaşylyǧyn bıldırıp, estelık syilyqtardy tabys ettı. Körmege TÜRKSOI 20-fotokezdesuıne qatysqan barlyq fotosuretşılerdıŋ taŋdauly jūmystary körermen nazaryna ūsynyldy.
Soŋǧy sözdıŋ ornyna...
Majarstanda on künnen astam uaqytqa sozylǧan TÜRKSOI 20-fotokezdesuı qatysuşylarǧa erekşe äser qaldyrdy. Sapar barysynda olar eldıŋ tarihi-mädeni oryndaryn aralap, türlı şyǧarmaşylyq jäne mädeni ıs-şaralarǧa qatysyp, türkı halyqtarynyŋ ortaq ruhani qūndylyqtaryn jaqynnan tanydy.
Ärbır körınıs pen kezdesu fotosuretşılerdıŋ şyǧarmaşylyq qorjynyna jaŋa kadrlarmen qatar, tyŋ ideialar men taǧylymdy äserler qosty. Būl sapar türkı älemınıŋ mädeni bailanystaryn nyǧaityp qana qoimai, fotografiia önerınıŋ halyqtardy jaqyndastyratyn maŋyzdy ruhani köpır ekenın taǧy bır märte körsettı.
Majarstannan oralǧan fotosuretşıler üşın būl sapar este qalarlyq şyǧarmaşylyq täjıribe ärı jaŋa jobalarǧa bastau bolǧany sözsız.
Däuren Maqsūthanūly,
fotojurnalist
