سوڭعى جەتى جىلدا قازاقستانداعى كاسىپكەرلىكتىڭ ەكونوميكاداعى ءرولى ايتارلىقتاي ارتتى. بۇگىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەس ەلدەگى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جارتىسىنا جۋىعىن قامتاماسىز ەتىپ، ءجىو-دەگى ۇلەسىن ۇلعايتىپ، جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدىڭ نەگىزگى كوزدەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. سونىمەن قاتار بيزنەستى قولداۋ قۇرالدارى دا وزگەرۋدە: ءداستۇرلى سۋبسيديالاۋ مەن كەپىلدەندىرۋ تەتىكتەرىمەن قاتار ءوندىرىستى، وڭىرلەردى جانە جەكە باستامانى دامىتۋعا باعىتتالعان جاڭا قارجىلاندىرۋ باعدارلامالارى ىسكە قوسىلۋدا.
قازىرگى ۋاقىتتا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سەكتورىندا 4,527 ملن ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. بۇل قازاقستانداعى بارلىق جۇمىسپەن قامتىلعان حالىقتىڭ 48,6%-ىن قۇرايدى. جەتى جىل ىشىندە شوب سەكتورىنداعى جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى 2018 جىلعى 3,3 ملن كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 36,7%-عا ءوستى.
سونىمەن قاتار جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى ايتارلىقتاي ارتتى. ولاردىڭ سانى 63,5%-عا ءوسىپ، 2,2 ملن-عا جەتتى. 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شوب سۋبەكتىلەرى وندىرگەن ءونىم كولەمى 104,8 ترلن تەڭگەنى قۇراپ، قاراستىرىلىپ وتىرعان كەزەڭدە 3,2 ەسە ءوستى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەلدىڭ ءجىو-دەگى ۇلەسى 9,2 پايىزدىق تارماققا ارتىپ، 40,9%-عا جەتتى.
بۇل كورسەتكىشتەر كاسىپكەرلىكتىڭ ەكونوميكاداعى ءرولىنىڭ بىرتىندەپ وزگەرىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. ەگەر شاعىن بيزنەس ءداستۇرلى تۇردە نەگىزىنەن ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋ مەن جەرگىلىكتى قىزمەت كورسەتۋ كوزى رەتىندە قاراستىرىلسا، بۇگىندە بۇل سەكتور ميلليونداعان ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ، ءوندىرىستىڭ ەلەۋلى كولەمىن قالىپتاستىرىپ وتىر.
سەكتوردىڭ نەگىزىن جەكە كاسىپكەرلەر قۇرايدى. ولاردىڭ ۇلەسىنە بارلىق شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ 69%-ى تيەسىلى جانە ولار 2 ملن-نان استام ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەدى. ال ورتا كاسىپورىنداردىڭ ۇلەسى نارىقتىڭ نەبارى 0,1%-ىن قۇراعانىمەن، ءدال وسى كاسىپورىندار تولىق الەۋمەتتىك پاكەت قاراستىرىلعان 428,2 مىڭ جۇمىس ورنىن قامتاماسىز ەتەدى.
بۇل كاسىپكەرلىك ورتانى ودان ءارى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرىن كورسەتەدى: بيزنەستىڭ سانىن ارتتىرۋمەن قاتار ولاردىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋ، تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جانە ءوندىرىستىڭ نەعۇرلىم كۇردەلى مودەلدەرىنە كوشۋ قابىلەتى دە ماڭىزدى.
قازىرگى ۋاقىتتا كاسىپورىندار سانى بويىنشا ساۋدا سالاسى كوش باستاپ تۇر، ونىڭ ۇلەسىنە سۋبەكتىلەردىڭ 35%-ى تيەسىلى. سونىمەن قاتار بيزنەستى كەڭەيتۋ كەزىندە جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدىڭ ەڭ جوعارى الەۋەتىن وڭدەۋ ونەركاسىبى، قۇرىلىس جانە اگرووڭدەۋ سالالارى كورسەتىپ وتىر.
وسىلايشا، كەلەسى ءوسۋ نۇكتەسى كاسىپكەرلىكتى ءداستۇرلى ساۋدا سەكتورىنان تىس دامىتۋعا بايلانىستى.
كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتە ايەلدەردىڭ دە ءرولى ەلەۋلى. ولار بارلىق شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ 48,1%-ىن باسقارادى. جەكە كاسىپكەرلەر اراسىندا ولاردىڭ ۇلەسى 52,6%-دى، زاڭدى تۇلعالار اراسىندا 28,1%-دى قۇرايدى.
سەكتوردىڭ كەڭەيۋىمەن قاتار ونى قارجىلاندىرۋ جۇيەسى دە وزگەرۋدە.
2019–2026 جىلدارى «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورىنىڭ جەڭىلدەتىلگەن كرەديتتەۋ، سۋبسيديالاۋ جانە كەپىلدەندىرۋ قۇرالدارى جالپى سوماسى 10,2 ترلن تەڭگە بولاتىن 176 716 بيزنەس-جوبانى قامتىدى.
2019–2025 جىلدارى مەملەكەتتىك قولداۋ باعدارلامالارىنا قاتىسۋشىلار شامامەن 695 مىڭ جۇمىس ورنىن ساقتاپ، قوسىمشا 60,5 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن قۇردى. ولار وندىرگەن ءونىم كولەمى 128 ترلن تەڭگەنى، بيۋدجەتكە تولەنگەن سالىق كولەمى 8,5 ترلن تەڭگەنى قۇرادى.
سونىمەن بىرگە قولداۋ مودەلىنىڭ ءوزى دە بىرتىندەپ ترانسفورماتسيالانۋدا.
2025 جىلعى ماۋسىمدا جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋعا ارنالعان «ورلەۋ» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. وندا بانك كاپيتالىنىڭ ۇلەسى قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى كولەمىنىڭ جارتىسىنان اسادى. سول جىلدىڭ ساۋىرىنەن باستاپ «دامۋ» قورىنىڭ بازاسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس پەن ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا ارنالعان ەكى جاڭا كەپىلدىك قورى جۇمىس ىستەي باستادى.
2025 جىلعى جەلتوقساندا اۋىلدار مەن شاعىن قالالارداعى ميكرو جانە شاعىن بيزنەستى ولاردىڭ وڭىرلىك ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ دامىتۋعا باعىتتالعان «ىسكەر ايماق» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى.
وڭىرلىك باعىت جاڭا كاسىپكەرلىك ساياساتتىڭ جەكە قۇرامداس بولىگىنە اينالىپ كەلەدى.
2029 جىلعا دەيىن «ىسكەر ايماق» باعدارلاماسى اياسىندا جالپى سوماسى 1,2 ترلن تەڭگە بولاتىن شامامەن 15 مىڭ بيزنەس-جوبانى قولداۋ جوسپارلانعان. باسىم باعىتتار رەتىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ، ازىق-تۇلىك، جيھاز جانە قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ، سونداي-اق قولونەر بەلگىلەنگەن.
مۇنداي ءتاسىل كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتى تەك ءىرى قالالاردا عانا ەمەس، شاعىن ەلدى مەكەندەردە دە كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مۇندا جەرگىلىكتى بيزنەس جۇمىسپەن قامتۋ، جەرگىلىكتى شيكىزاتتى وڭدەۋ جانە ىشكى نارىقتى دامىتۋ ماسەلەلەرىمەن تىكەلەي بايلانىستى.
رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە بيزنەس ءۇشىن مۇمكىندىكتەر «تازا پاراقتان» رەتتەۋ تەتىكتەرى جانە «ورلەۋ» باعدارلاماسى ارقىلى كەڭەيتىلۋدە. وڭدەۋ ونەركاسىبى، IT, تۋريزم، كرەاتيۆتى يندۋستريا جانە لوگيستيكا سياقتى باسىم سەكتورلارداعى جوبالار ءۇشىن جىلدىق مولشەرلەمەسى 12,6%-دان اسپايتىن، 7 ملرد تەڭگەگە دەيىنگى قارجىلاندىرۋ قاراستىرىلعان.
جالپى العاندا، بۇل وزگەرىستەر كاسىپكەرلىك ورتانىڭ جاڭا كونفيگۋراتسياسىن قالىپتاستىرىپ وتىر.
ءبىر جاعىنان، جەتى جىل ىشىندە سەكتور ساندىق تۇرعىدان ەداۋىر ءوستى: كاسىپورىندار سانى، جۇمىسپەن قامتىلعاندار جانە وندىرىلەتىن ءونىم كولەمى ارتتى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس بۇگىندە جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جارتىسىنا جۋىعىن قامتاماسىز ەتىپ، ەلدىڭ ءجىو-ءنىڭ 40%-دان استامىن قالىپتاستىرادى.
ەكىنشى جاعىنان، ودان ءارى دامۋ ساپالىق وزگەرىستەرمەن بايلانىستى. نەگىزگى باعىتتاردىڭ قاتارىندا بيزنەستى ماسشتابتاۋ، ورتا كاسىپكەرلىكتى كەڭەيتۋ، ءوندىرىس پەن وڭدەۋدى دامىتۋ، تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جانە شاعىن قالالار مەن اۋىلداردى كاسىپكەرلىك قىزمەتكە بەلسەندى تارتۋ بار.
ءدال وسى تۇستا كەلەسى كەزەڭنىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى مەن نەگىزگى سىن-قاتەرلەرى قاتار كورىنەدى. كاسىپكەرلىك ورتا اۋقىمدى ءارى ارتاراپتاندىرىلعان سيپاتقا يە بولۋدا، الايدا ودان ءارى ءوسۋ بيزنەستىڭ شاعىن جەرگىلىكتى جوبالاردان نەعۇرلىم تۇراقتى وندىرىستىك مودەلدەرگە قانشالىقتى تابىستى كوشەتىنىنە، جاڭا سالالاردى يگەرۋىنە جانە قولجەتىمدى قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانۋىنا بايلانىستى بولادى.
جەتى جىل ىشىندە كاسىپكەرلىك قازاقستانداعى جۇمىسپەن قامتۋ مەن ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ ماڭىزدى فاكتورلارىنىڭ بىرىنە اينالدى. كەلەسى كەزەڭ وسى ساندىق ءوسىمدى بيزنەستىڭ ساپالى كەڭەيۋىنە اينالدىرۋمەن بايلانىستى – ساۋدادان وندىرىسكە، ميكروكاسىپورىنداردان تۇراقتى كومپانيالارعا، ءىرى قالالاردان وڭىرلەردەگى جاڭا ىسكەرلىك بەلسەندىلىك نۇكتەلەرىنە قاراي.
