فوتو: Egemen.kz
ساياساتتانۋشى اندرەي چەبوتارەۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 23 قازاندا اقوردادا جاريالاعان قازاقستاننىڭ دامۋ كورسەتكىشتەرىنە تالداۋ جاسادى. ول ءوز ساراپتاماسىن FINANCE.kz Telegram-ارناسىندا جاريالاپ، ەكونوميكالىق ناتيجەلەردى اسىرا باعالاماي، ناقتى دەرەكتەر نەگىزىندە تۇسىندىرۋگە تىرىسقان.
2019 جىلدان بەرى قازاقستان ەكونوميكاسى شامامەن 30%-عا ءوستى. ساراپشى بۇل كورسەتكىشتى جىلدارعا ءبولىپ ەسەپتەپ، باسقا مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنىمەن سالىستىرعان.
جىلدىق ءوسىم قانداي؟
سوڭعى جىلدارداعى ەسەپ بويىنشا، قازاقستان ەكونوميكاسى جىلىنا ورتا ەسەپپەن 4,5%-عا وسكەن. ساياساتتانۋشىنىڭ پىكىرىنشە، دامۋشى مەملەكەت ءۇشىن بۇل – ايتارلىقتاي جاقسى ناتيجە. دەگەنمەن كورشى ەلدەرمەن سالىستىرعان كەزدە ءار مەملەكەتتىڭ باستاپقى ەكونوميكالىق جاعدايى ءارتۇرلى بولعانىن ەسكەرۋ قاجەت.
قازاقستاندا جان باسىنا شاققانداعى جالپى ىشكى ءونىم العاش رەت 15 مىڭ دوللاردان استى. چەبوتارەۆ بۇل كورسەتكىشتىڭ نومينالدى ماندە ەسەپتەلگەنىن اتاپ وتەدى.
حالىقتىڭ ناقتى ساتىپ الۋ قابىلەتىن باعالاۋ ءۇشىن ساتىپ الۋ قابىلەتىنىڭ پاريتەتى كورسەتكىشى قولدانىلادى. ساراپشىنىڭ جازۋىنشا، «ساتىپ الۋ قابىلەتىنىڭ ناقتى دەڭگەيىن كورسەتەتىن پاريتەت بويىنشا بۇل كورسەتكىش شامامەن 35-40 مىڭ دوللاردى قۇرايدى».
قازاقستاندا حالىقتىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 76 جاسقا جۋىقتادى. ساياساتتانۋشى دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ، بۇل كورسەتكىش وڭىردەگى ەڭ جوعارى دەڭگەي ەكەنىن اتاپ وتكەن.
قۇراستىرۋدان تولىق ءوندىرىس تسيكلىنە دەيىن
قازاقستاندا رەلستەر، شپالدار، ۆاگوندار مەن ەلەكتروۆوزدار شىعارىلادى. اۆتوموبيل زاۋىتتارى جىل سايىن 150 مىڭنان استام جەڭىل جانە جۇك كولىگىن وندىرەدى.
چەبوتارەۆ وتاندىق ونەركاسىپتىڭ وسى دەڭگەيگە جەتۋ جولىنا نازار اۋدارعان. ء«بىز ءوندىرىستى وقشاۋلاۋدىڭ باستاپقى دەڭگەيىنەن تولىق ءوندىرىس تسيكلى مەن بولشەكتەپ قۇراستىرۋعا دەيىنگى ۇزاق جولدان وتتىك»، – دەپ اتاپ ءوتتى ساياساتتانۋشى.
ونىڭ باعالاۋىنشا، قازاقستان ەكونوميكاسى وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن ءوندىرىس ەسەبىنەن كوبىرەك تابىس تابۋعا بىرتىندەپ بەت بۇرىپ كەلەدى.
ءار تۇرعىنعا شاققانداعى قۇرىلىس كولەمى
قازاقستاندا ءبىر جىلدا 20 ملن شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل – رەكوردتىق كورسەتكىش. ساراپشى قۇرىلىس كولەمىن حالىق سانىنا شاققانداعى ولشەممەن ەسەپتەپ، وزگە مەملەكەتتەرمەن سالىستىرعان.
ونىڭ ەسەبىنشە، قازاقستاندا جىل سايىن ءار تۇرعىنعا شاققاندا شامامەن ءبىر شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنادى. رەسەيدە بۇل كورسەتكىش 0,6 شارشى مەتر شاماسىندا بولسا، وزبەكستاندا ودان دا تومەن.
ساياساتتانۋشىنىڭ ەسەپتەۋى بويىنشا، ەۋروپالىق وداق ەلدەرى مەن اقش-تا ءبىر تۇرعىنعا شاققانداعى جىلدىق قۇرىلىس كولەمى جارتى شارشى مەترگە دە جەتپەيدى. بۇل سالىستىرۋدا قازاقستاننىڭ كورسەتكىشى بىرقاتار ءىرى ەكونوميكادان جوعارى.
سونىمەن بىرگە ەلدە 2,8 مىڭنان استام بالاباقشا مەن مەكتەپ اشىلعان. ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىنا 1,5 ترلن تەڭگەدەن استام قارجى بولىنگەن. «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسى اياسىندا بالالاردىڭ ەسەپشوتتارىنا 2,5 ملرد دوللار اۋدارىلعان.
ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ ناتيجەسى نەگە بىردەن سەزىلمەيدى؟
چەبوتارەۆ حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسى بۇگىن-اق جاقسارعانىن قالايتىنىن تۇسىنەتىنىن ايتادى. الايدا ەكونوميكالىق وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسى بىردەن بايقالا بەرمەيدى.
«بىراق ەكونوميكانىڭ جۇمىس ىستەۋ ءتارتىبى وسىنداي، سوندىقتان بۇعان بىردەن قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس»، – دەپ جازادى ول.
ساياساتتانۋشىنىڭ پىكىرىنشە، ەرتەڭ ءىرى التىن كەن ورنى تابىلعان كۇننىڭ وزىندە ونىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى بىردەن سەزىلمەيدى. ونى يگەرۋ مەن ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ۋاقىت قاجەت.
ساراپشى ەلدەگى وزگەرىستەردى ۇزاق مەرزىمدى كەزەڭمەن سالىستىرا وتىرىپ باعالاۋدى ۇسىنادى. ونىڭ پايىمىنشا، قازىرگى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ەكى، بەس جانە ون جىل بۇرىنعى جاعدايمەن سالىستىرعاندا، وزگەرىستەردىڭ اۋقىمى ايقىن كورىنەدى.
