زارداپ شەككەن ازاماتتارعا 10 جىل بويى تەگىن قۇقىقتىق كومەك كورسەتىپ كەلە جاتقان Human Rights Lawyers قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى، قۇقىق قورعاۋشى ءلاززات راقىشەۆا «ادىرنا» تىلشىسىنە بەرگەن سۇقباتىندا بالالار قۇقىعىن قورعاۋداعى تۇيتكىلدەر مەن ءوز تاجىريبەسىندە كەزدەسكەن وقيعالار تۋرالى ايتىپ بەردى.
بۇۇ ۇسىنىسىمەن 1956 جىلدان باستاپ جىل سايىن 20 قاراشادا الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە دۇنيەجۇزىلىك بالالار كۇنى اتالىپ وتەدى. بيىل بۇل اتاۋلى كۇننىڭ بەكىتىلگەنىنە 70 جىل تولدى. 1959 جىلى وسى كۇنى «بالا قۇقىقتارى دەكلاراتسياسى»، 1989 جىلى «بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسيا» بەكىتىلدى. بالالاردىڭ اماندىعى مەن دەنساۋلىعىن قورعاۋعا ارنالعان بۇل اتاۋلى كۇن كوپتەگەن ەلدە پەدياترلاردىڭ كاسىبي كۇنىمەن دە قاتار اتالىپ وتىلەدى.
ال 2022 جىلعى بۇۇ 18 قاراشانى دۇنيەجۇزىلىك بالالاردى جىنىستىق قاناۋدىڭ، بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ جانە وسىنداي ارەكەتتەردىڭ قۇرباندارىن ەمدەۋ كۇنى دەپ جاريالاۋ تۋرالى قارار قابىلدادى.
قازاقستاندا بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق، بۋللينگ پەن قاتىگەزدىك ماسەلەسى ءالى دە وزەكتى. قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيگەنىمەن، مۇنداي ىستەردىڭ تەرگەلۋى مەن جابىرلەنۋشىلەرگە كورسەتىلەتىن كومەكتە ولقىلىقتار بارى جاسىرىن ەمەس.
Human Rights Lawyers قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى، قۇقىق قورعاۋشى ءلاززات راقىشەۆانىڭ پىكىرىنشە، بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى – اتا-انا مەن بالا اراسىنداعى اشىق قارىم-قاتىناستىڭ جەتكىلىكسىزدىگى.
«كوپتەگەن اتا-انا بالاسىمەن ونىڭ دەنەسى، جەكە شەكاراسى، جىنىستىق جەتىلۋى، قاۋىپسىزدىگى تۋرالى اشىق سويلەسپەيدى. ال بالا وزىنە قانداي ارەكەت جاساۋعا بولمايتىنىن، قانداي جاعدايدا كومەك سۇراۋ كەرەكتىگىن كىشكەنتاي كەزىنەن ءبىلۋى كەرەك»، - دەيدى ول.
«بالا ءۇش جاسىنان باستاپ جەكە شەكاراسى مەن قاۋىپسىزدىگى تۋرالى ءبىلۋى كەرەك»
ءلاززات بەكمۇحانبەتقىزى قۇقىق قورعاۋ تاجىريبەسىندە كەزدەسكەن اۋىر وقيعالاردىڭ ءبىرىن مىسالعا كەلتىردى. مامان جاقىندا وگەي اكەسى 4 جاسىنان باستاپ 6 جىل بويى جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق كورسەتكەن قىزدىڭ ىسىمەن تانىسقان. اناسى بۇل جاعدايدى قىزى 10-عا تولعاندا عانا بىلگەن.
«اناسى توسەك-ورنىنداعى قاندى بايقاپ، قىزىنان سەبەبىن سۇراعان. بالا ەكى كۇننەن بەرى قان كەتىپ جاتقانىن ايتقان. سول كەزدە اناسى وعان ەتەككىردىڭ تابيعي قۇبىلىس ەكەنىن تۇسىندىرگەن. ارادا ءبىر اپتا وتكەن سوڭ اناسى جۇمىسقا كەتىپ بارا جاتقاندا قىزى وگەي اكەسىنىڭ اقشا بەرگەنىن ايتقان. اناسى وعان ءتاتتى الۋدى ۇسىنعانىمەن، بالانىڭ كوزىندەگى جاستى بايقاپ، سەبەبىن سۇراعان. سول كەزدە قىز وگەي اكەسىنىڭ ونى شەشىندىرىپ، جىنىستىق سيپاتتاعى ارەكەتتەر جاساعانىن جانە كەيىن 2 مىڭ تەڭگە بەرگەنىن ايتقان»، - دەيدى قۇقىق قورعاۋشى.
وسىدان كەيىن اناسى پوليتسياعا ارىزدانعان. قازىرگى ۋاقىتتا كۇدىكتى ۇستالىپ، تەرگەۋ امالدارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
«ەشكىمنىڭ بالانىڭ دەنەسىنە قول سۇعۋعا، وعان جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق جاساۋعا قۇقىعى جوق. قىلمىس جاساعان ادام مىندەتتى تۇردە زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرۋى كەرەك. بۇل جەردە كىنا، ەڭ الدىمەن، زورلىق جاساعان ادامدا»، - دەپ اتاپ ءوتتى ول.
قۇقىق قورعاۋشى اتا-انالارعا بالامەن ءۇش جاستان باستاپ جاس ەرەكشەلىگىنە ساي جەكە شەكاراسى مەن قاۋىپسىزدىگى تۋرالى سويلەسۋگە كەڭەس بەرەدى.
«ۇل-قىزدارىمىزعا ەشكىمنىڭ ينتيمدىك جەرلەرىنە قول تيگىزۋگە قۇقىعى جوق ەكەنىن، بىرەۋ سونداي ارەكەت جاساسا، «جوق» دەپ ايتۋعا جانە مىندەتتى تۇردە اناسىنا نەمەسە سەنىمدى ەرەسەك ادامعا ايتۋعا بولاتىنىن ءتۇسىندىرۋ كەرەك. ەگەر بالا مۇنداي اقپاراتتى ەرتە جاستان بىلسە، وزىنە قاتىستى زاڭسىز ارەكەتتى ەرتەرەك تانىپ، كومەك سۇراۋى مۇمكىن. بۇل زورلىق-زومبىلىقتىڭ مىندەتتى تۇردە الدىن الادى دەگەن ءسوز ەمەس، بىراق بالانىڭ جاعدايدى ءتۇسىنىپ، دەر كەزىندە ايتۋىنا كومەكتەسەدى»، - دەيدى راقىشەۆا.
قۇقىق قورعاۋشى مەكتەپ باعدارلاماسىنا بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن قاۋىپسىزدىگى تۋرالى ارنايى ساباقتار ەنگىزىپ، اشىق ساباقتار، ترەنينگتەر مەن سەمينارلاردى تۇراقتى وتكىزۋدى ۇسىنادى.
ء«بىز ءوزىمىز دە 10 جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى وسى باعىتتا ترەنينگتەر مەن سەمينارلار وتكىزىپ كەلەمىز. سول تاجىريبەمىز كورسەتكەندەي، بالا ءوز قۇقىعىن بىلگەن كەزدە عانا وزىنە قاتىستى ادىلەتسىزدىك پەن زورلىق-زومبىلىقتى تانىپ، كومەك سۇراۋعا قادام جاساي الادى»، – دەيدى ول.
سونداي-اق مامان سوڭعى جىلدارى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىندا وڭ وزگەرىستەر بولعانىن دا اتاپ ءوتتى. قازىر بالالار ومبۋدسمەنىنىڭ ينستيتۋتى جۇمىس ىستەيدى، وڭىرلەردە بالالاردىڭ قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدەر بار. بالالار مەن اتا-انالارعا تەگىن زاڭگەرلىك جانە پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتەتىن ورتالىقتار دا اشىلعان. الايدا نەگىزگى ماسەلە – حالىقتىڭ وسى مۇمكىندىكتەر تۋرالى جەتكىلىكتى حاباردار بولماۋى.
«كوپتەگەن اتا-انا مەن بالالار ءوز وڭىرىندە قانداي ورتالىقتار بار ەكەنىن، قايدا بارىپ تەگىن زاڭگەرلىك نەمەسە پسيحولوگيالىق كومەك الۋعا بولاتىنىن بىلمەيدى. سوندىقتان بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا، تەلەديداردا جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردە وسىنداي ورتالىقتار تۋرالى اقپاراتتى تۇراقتى تۇردە جاريالاۋ قاجەت. ءاربىر انا، ءاربىر بالا ءوز قۇقىقتارى بۇزىلعان جاعدايدا قايدا جۇگىنۋگە بولاتىنىن ءبىلۋى ءتيىس»، - دەيدى قۇقىق قورعاۋشى.
ول بالالارعا 111 ءنومىرى ارقىلى كومەك سۇراۋعا بولاتىنىن دا ۇنەمى ءتۇسىندىرۋ قاجەت دەپ سانايدى.
«مىسالى، بالا ءوزىنىڭ قۇقىعى بۇزىلعان جاعدايدا 111 نومىرىنە حابارلاسىپ، ءانونيمدى تۇردە كومەك سۇراي الاتىنىن ءبىلۋى كەرەك. مۇنداي اقپارات بالالارعا ۇنەمى ءتۇسىندىرىلىپ وتىرۋى قاجەت»، – دەيدى راقىشەۆا.
الايدا مامان بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپكەرشىلىكتى تەك اتا-انالارعا جۇكتەۋگە بولمايتىنىن ايتادى. ونىڭ پىكىرىنشە، قورعانشىلىق جانە قامقورشىلىق ورگاندارى دا بالانىڭ جاعدايىن فورمالدى تۇردە باقىلاماي، ونىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن ناقتى قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس.
كىنالىلەردىڭ جازادان قۇتىلۋى
ءلاززات راقىشەۆانىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى ون جىلداعى تاجىريبەسى بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ نەگىزگى ماسەلەسى زاڭنىڭ جوقتىعىندا ەمەس، قىلمىستىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە تەرگەلمەۋىندە ەكەنىن كورسەتكەن.
«اتا-انالار بالاسىنا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق بولعان كەزدە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ارىزدانادى. بىراق كوپ جاعدايدا تەرگەۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسىنا، ءىستىڭ قالاي قارالاتىنىنا قاتىستى ۇلكەن سۇراقتار تۋىندايدى. كەيبىر جاعدايدا كىنالىلەر جازادان قۇتىلىپ كەتەدى»، - دەيدى ول.
ونىڭ سوزىنشە، تۇركىستان وبلىسىندا 6 جاستاعى قىزعا مەكتەپ ماڭىندا 15 جاستاعى ءجاسوسپىرىم جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق جاساعان جاعداي بولعان. قىزدىڭ اتا-اناسى ارىزدانعانىمەن، ءىس كەيىن قىسقارتىلعان.
«تەرگەۋ تاراپى بالانىڭ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلاتىن جاسقا تولماعانىن العا تارتقان. الايدا ءبىز بۇل شەشىممەن كەلىسپەيمىز. ويتكەنى اۋىر قىلمىستار بويىنشا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك 14 جاستان باستالاتىن جاعدايلار بار. سوندىقتان مۇنداي ءىستىڭ قۇقىقتىق باعاسى جان-جاقتى ءارى زاڭ تالاپتارىنا ساي بەرىلۋى كەرەك ەدى. ءبىزدىڭ مالىمەتىمىز بويىنشا، كەيىن بالانىڭ اتا-اناسىنا ەكى ميلليون تەڭگە بەرىلگەننەن سوڭ ءىس قىسقارتىلعان. بۇل جاعدايدىڭ ءوزى ءىستىڭ ءادىل قارالعانىنا قاتىستى كۇمان تۋدىرادى»، - دەيدى قۇقىق قورعاۋشى.
قۇقىق قورعاۋشى بۇل وقيعا تۋرالى تۇركىستان وبلىسىنىڭ ءبىلىم باسقارماسىنا ايتقان. ماماننىڭ سوزىنشە، زورلىق جاسادى دەپ ايتىلعان بالا مەن جابىرلەنگەن قىز ءبىر مەكتەپتە وقيدى.
ء«بىلىم باسقارماسى بالانى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرعانىن ايتادى. ناقتى قانداي باقىلاۋ جۇرگىزىلىپ جاتقانى تۇسىنىكسىز. ەگەر بالا جاۋاپكەرشىلىكتەن قۇتىلىپ، مەكتەپتە بۇرىنعىداي جۇرسە، باسقا كىشكەنتاي بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى قالاي قامتاماسىز ەتىلەدى؟ ال 6 جاستاعى قىزدىڭ باسىنان وتكەن قورقىنىشى مەن پسيحولوگيالىق جاراقاتى تۇتاس ومىرىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن»، – دەيدى ول.
بالانىڭ جاعدايىن جۇيەلى باقىلاۋ
قۇقىق قورعاۋشىنىڭ ايتۋىنشا، ماسەلە قىلمىستىق ءىستىڭ ۇكىمىمەن عانا شەكتەلمەيدى. زورلىق كورگەن بالانىڭ پسيحولوگيالىق ساۋىعۋى دا ۇزاق ۋاقىت نازاردا بولۋى كەرەك.
«زورلىق كورگەن بالاعا ءبىر-ەكى رەت پسيحولوگقا بارۋ جەتكىلىكسىز. وعان كەم دەگەندە بەس-التى جىل بويى قاجەتىنە قاراي تۇراقتى پسيحولوگيالىق قولداۋ كورسەتىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. وكىنىشكە قاراي، كوپ جاعدايدا اتا-انالار بالاسىن پسيحولوگقا ءبىر اپتا اپارادى دا، كەيىن بۇل جۇمىس توقتاپ قالادى. بالانىڭ ارى قارايعى جاعدايىن ەشكىم جۇيەلى تۇردە باقىلامايدى»، - دەيدى راقىشەۆا.
ونىڭ سوزىنشە، قوعامدا ۇلكەن رەزونانس تۋىنداعاندا عانا مەكتەپ پسيحولوگتارى، بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ورتالىقتارى جانە باسقا دا جاۋاپتى مەكەمەلەر ىسكە كىرىسكەندەي بولادى. الايدا ولار كوبىنە ءبىر-ەكى رەت بارىپ، كەيىن ماسەلە نازاردان تىس قالادى.
«مەنىڭ ون جىلدىق تاجىريبەمدە قارالعان ىستەردىڭ باسىم بولىگىندە بالالارمەن ۇزاق مەرزىمدى، جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلمەيتىنىن كورىپ وتىرمىن. مۇنى ءارتۇرلى وڭىرلەردەگى ىستەرمەن جۇمىس ىستەي وتىرىپ بايقادىم»، – دەپ اتاپ ءوتتى ول.
قازاقستاندا بالالارعا قاتىستى جىنىستىق قىلمىستار ءۇشىن جازانىڭ قاتاڭداتىلعانىن قۇقىق قورعاۋشى وڭ وزگەرىس رەتىندە باعالايدى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى زاڭنامادا كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى اسا اۋىر جىنىستىق قىلمىستار ءۇشىن ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا دەيىنگى جازا قاراستىرىلعان.
«بۇرىن مۇنداي قىلمىستار ءۇشىن جازا جەڭىلىرەك بولاتىن جاعدايلار كەزدەسسە، قازىر سوتتار 20, 25 جىلعا، كەيبىر جاعدايلاردا ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن تاعايىنداپ جاتىر. سوندىقتان مەن ماسەلە تەك زاڭنىڭ بار-جوعىندا دەپ ويلامايمىن. زاڭ بار، جازا دا قاتاڭدادى. بىراق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ تاجىريبەسى مەن كاسىبي دايىندىعى وسى تالاپتارعا ساي بولۋى كەرەك»، - دەيدى ول.
ءىستى تەرگەۋدىڭ تۇيتكىلى
ءلاززات راقىشەۆانىڭ پىكىرىنشە، بالالارعا قاتىستى جىنىستىق قىلمىستاردى تەرگەۋ ارنايى ءبىلىم مەن تاجىريبەنى تالاپ ەتەدى. الايدا كەيبىر ىستەردى ەڭبەك ءوتىلى از جاس تەرگەۋشىلەرگە تاپسىرۋ تاجىريبەسى بار.
«بالالارعا قاتىستى اسا اۋىر جىنىستىق قىلمىستاردى كەيدە نەبارى ءبىر جىلدىق ەڭبەك ءوتىلى بار جاس تەرگەۋشىلەرگە تاپسىرادى. ال مۇنداي قىلمىستاردى تەرگەۋ وڭاي ەمەس. ول ءۇشىن ارنايى ءبىلىم، تاجىريبە، كوپتەگەن ساراپتامانى دۇرىس تاعايىنداۋ جانە ولاردىڭ قورىتىندىلارىن ساۋاتتى باعالاي ءبىلۋ قاجەت. ءبىر عانا قاتە شەشىم بالانىڭ تاعدىرىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن»، - دەيدى قۇقىق قورعاۋشى.
ول تەرگەۋ بارىسىندا زورلىق-زومبىلىق بەلگىلەرىن دۇرىس باعالاماۋ ماسەلەسىنە دە توقتالدى. كەيدە مەديتسينالىق تەكسەرۋ كەزىندە قىزدىق پەردەنىڭ زاقىمدانباۋى زورلىق بولماعانىنىڭ بەلگىسى رەتىندە قابىلدانادى.
«بۇل – مۇلدە دۇرىس ەمەس. جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق ءارتۇرلى ارەكەتتەر ارقىلى جاسالۋى مۇمكىن. كەيبىر قىلمىسكەر ازعىندىقتىڭ نەبىر امالىن ويلاپ تابادى. مۇنداي ارەكەتتەردىڭ دە قۇقىقتىق باعاسى بەرىلۋى كەرەك. سوندىقتان ءبىر عانا مەديتسينالىق بەلگىگە قاراپ، زورلىق-زومبىلىق بولماعان دەپ قورىتىندى جاساۋعا بولمايدى. ءاربىر جاعداي جان-جاقتى زەرتتەلۋى ءتيىس»، - دەيدى مامان.
وسىعان بايلانىستى ءلاززات بەكمۇحانبەتقىزى بالالارعا قاتىستى جىنىستىق قىلمىستاردى تەرگەۋگە ماماندانعان تاجىريبەلى مامانداردى دايارلاۋ قاجەت دەپ سانايدى.
«مۇعالىمدەر جىل سايىن ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ، وقۋدان وتەدى. سول سياقتى تەرگەۋشىلەر دە تۇراقتى تۇردە كاسىبي دايارلىقتان ءوتۋى كەرەك. تاجىريبەلى مامانداردى ءار وڭىرگە جىبەرىپ، جەرگىلىكتى تەرگەۋشىلەرگە ارنايى وقىتۋ جۇرگىزۋ قاجەت»، – دەيدى قۇقىق قورعاۋشى.
سونىمەن بىرگە ول اتا-انالاردىڭ ارىزىن تىركەۋ ماسەلەسىنە دە نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا، كەيبىر جاعدايلاردا اتا-انالارعا ارىز جازباۋعا نەمەسە جازعان ارىزىن قايتارىپ الۋعا قىسىم جاسالادى.
«اسىرەسە، اۋىلدىق جەرلەردە «ۇيات بولادى»، «ول سەنىڭ كورشىڭ، تۋىسىڭ عوي» دەگەن سوزدەرمەن اتا-انالاردى رايىنان قايتارۋعا تىرىساتىن جاعدايلار كەزدەسەدى. اۋىلدىڭ ۇلكەندەرى، تۋىستارى نەمەسە باسقا ادامدار ارالاسىپ، ءىستى ۋشىقتىرماۋعا شاقىرادى. بىراق مۇنداي ارەكەت بالانىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا كومەكتەسپەيدى. كەرىسىنشە، قىلمىستىڭ جاسىرىن قالۋىنا جانە كىنالى ادامنىڭ جاۋاپكەرشىلىكتەن قۇتىلۋىنا اكەلۋى مۇمكىن. ءبىز بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى ءسوز بولعاندا «ۇيات» دەگەن تۇسىنىكتى ءبىرىنشى ورىنعا قويماۋىمىز كەرەك. ۇياتتان بۇرىن بالانىڭ ءومىرى، دەنساۋلىعى، پسيحولوگيالىق جاعدايى مەن بولاشاعى تۇرۋى ءتيىس. قوعام بالانى قورعاۋى كەرەك، قىلمىستى جاسىرۋعا نەمەسە اتا-انانى ءۇنسىز قالدىرۋعا تىرىسپاۋى كەرەك»، – دەپ پىكىر ءبىلدىردى قۇقىق قورعاۋشى.
10 جىلدان كەيىن ادىلدىككە جەتكەن جابىرلەنۋشى
زاڭنىڭ قاتاڭدىعى مەن تەرگەۋدىڭ ساپاسى اراسىنداعى الشاقتىقتى قۇقىق قورعاۋشى ءوز تاجىريبەسىندەگى تاعى ءبىر وقيعامەن ءتۇسىندىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، بالا كەزىندە تۋعان اعاسىنىڭ جىنىستىق زورلىق-زومبىلىعىنا ۇشىراعان قىزدىڭ ءىسى ون جىل وتكەن سوڭ عانا قايتا قارالعان.
قىز 8 جاستان 12 جاسقا دەيىن تۋعان اعاسىنىڭ زورلىق-زومبىلىعىنا تاپ بولعان. ول بۇل تۋرالى اناسىنا دا، پوليتسياعا دا ايتقان. الايدا سول كەزدە قىلمىستىق ءىس ءتيىستى دەڭگەيدە قارالماي، توقتاتىلعان.
ارادا 10 جىل وتكەننەن سوڭ جابىرلەنۋشى 22 جاسىندا Human Rights Lawyers قوعامدىق قورىنا حابارلاسىپ، ادىلدىك ىزدەپ كومەك سۇراعان.
ء«بىز سول ءىستى قايتا كوتەرۋگە اتسالىستىق. مەن دە وسى ىسكە تىكەلەي قاتىسىپ، بۇرىنعى ماتەريالداردى قايتا قاراۋعا، ءىستىڭ ءمان-جايىن انىقتاۋعا كۇش سالدىم. قۇجاتتاردى زەرتتەگەن كەزدە ءىستى جالعاستىرۋعا نەگىز بولاتىن دالەلدەر مەن ماتەريالداردىڭ بار ەكەنى انىقتالدى»، - دەيدى راقىشەۆا.
ناتيجەسىندە ءىس قايتا قارالىپ، سوڭىنا دەيىن جەتكىزىلگەن. قۇقىق قورعاۋشىنىڭ ايتۋىنشا، قىلمىس جاساعان ادام 23 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان.
«بۇل ءىستى ودان سايىن اۋىرلاتاتىن جايت – قىزعا زورلىق جاساعان ادامنىڭ ايەلى دە جاعدايدان حاباردار بولعانى. ياعني، بالانىڭ باسىنان نە ءوتىپ جاتقانىن بىلگەن ادامدار بولا تۇرا، ونى قورعاۋ ءۇشىن ءتيىستى ارەكەت جاسالماعان. قىزدىڭ اناسى دا بۇل جاعدايدى بىلگەنىمەن، بالاسىنىڭ قۇقىعىن قورعاپ، ءىستىڭ سوڭىنا دەيىن بارماعان»، – دەيدى ول.
قوعامدىق قور باسشىسى مۇنداي وقيعالاردا اتا-انانىڭ ءۇنسىز قالۋىنا نە سەبەپ بولعانىن دا ءتۇسىنۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتادى. ونىڭ پىكىرىنشە، ۇزاققا سوزىلعان تەرگەۋ، ادىلدىككە دەگەن سەنىمنىڭ ازايۋى، الەۋمەتتىك جانە ماتەريالدىق قيىندىقتار كەيبىر وتباسىنى ءىستىڭ سوڭىنا دەيىن بارۋدان باس تارتۋعا ءماجبۇر ەتۋى مۇمكىن.
بۇكىل قوعامعا ورتاق جاۋاپكەرشىلىك
قۇقىق قورعاۋشى الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى بالالاردىڭ پسيحولوگيالىق جاعدايىنا قاتىستى بەلگىلەرگە دە بەيجاي قاراماۋعا شاقىرادى.
«مەن ءوزىم دە الەۋمەتتىك جەلىلەردەن 13-14 جاستاعى بالالاردىڭ ء«ومىر سۇرگىم كەلمەيدى، «سۋيتسيد جاساعىم كەلەدى»دەگەن مازمۇنداعى جازبالارىن كورىپ ءجۇرمىن. بۇل – جاي عانا ينتەرنەتتەگى جازبا ەمەس، بالانىڭ كومەككە مۇقتاج ەكەنىن بىلدىرەتىن دابىل بولۋى مۇمكىن»، – دەيدى ول.
ونىڭ پىكىرىنشە، كيبەرقاۋىپسىزدىك ماماندارى، پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى جانە بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىلدەر وسىنداي بەلگىلەرگە نازار اۋدارىپ، زاڭ اياسىندا ءتيىستى شارا قابىلداۋى كەرەك. ەڭ باستىسى، قاۋىپ بەلگىسى بايقالعان كەزدە بالاعا دەر كەزىندە كومەك كورسەتىلۋى قاجەت.
سۇحبات سوڭىندا ءلاززات بەكمۇحانبەتقىزى بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ تەك اتا-انانىڭ نەمەسە جەكەلەگەن مەملەكەتتىك ورگاننىڭ مىندەتى ەمەس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، بۇل – بۇكىل قوعامعا ورتاق جاۋاپكەرشىلىك.
ء«بىز تەك كومەك كورسەتەتىن ورتالىقتاردى اشىپ قانا قويماي، حالىقتىڭ سول ورتالىقتاردى تاۋىپ، كومەگىنە جۇگىنە الۋىنا دا جاعداي جاساۋىمىز قاجەت. مەنىڭ نەگىزگى ۇستانىمىم مىناداي: بالانىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ءۇشىن، الدىمەن، بالانىڭ وزىنە سول قۇقىقتاردى ۇيرەتۋىمىز قاجەت. قۇقىعىن بىلەتىن بالا وزىنە جاسالعان زاڭسىز ارەكەتتى ءتۇسىنىپ، قورىقپاي كومەك سۇراۋعا مۇمكىندىك الادى. ال قوعام مەن جاۋاپتى ورگاندار سول داۋىستى ەستىپ، دەر كەزىندە ارەكەت ەتۋى كەرەك»، - دەپ تۇيىندەدى قۇقىق قورعاۋشى.
ديانا اسان
«ادىرنا» ۇلتتىق پورتالى
