قىمىزمۇرىندىق ءداستۇرى جاڭعىردى

2629

الماتى وبلىسىنا قاراستى ۇزىناعاش ەلدى مەكەنىندەگى اڭسار قازاق اۋىلىندا قازاقتىڭ بايىرعى ءداستۇرىنىڭ ءبىرى – قىمىزمۇرىندىق تويلاندى. «داۋلەت» جانە «اڭسار» شارۋا قوجالىقتارى بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان يگى شارادا ۇلتتىق تاعامدار داستارقانعا جايىلىپ، اقشاڭقان كيىز ۇيلەردىڭ اۋلاسىندا ءان مەن كۇي قالىقتادى. قىمىز بەن قىمىران ءىشىپ، قىزارا بورتكەن جاستار ۇلتتىق ويىنداردىڭ دا كورىگىن قىزدىردى.

«اڭسار» شارۋا قوجالىعىنىڭ ديرەك­تورى قايرات ماحانوۆتىڭ ايتۋىنشا، شا­رانىڭ ماقساتى – ۇلتتىق سالت-ءداستۇر، ادەت-عۇرىپ­تارىمىزدى دارىپتەۋ، ۇمىت بولا باستاعان ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى جاڭعىرتۋ، ۇلتتىق سپورت نەگىزىندە سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ، حالىقتىق ءان-كۇي ارقىلى جاس ۇرپاقتى ۇلتتىق ءتالىم-تاربيەگە باۋلۋ، اتا كاسىبىمىز – مال باعۋدىڭ، قىمىز بەن قىمىران ءوندىرۋدىڭ قىر-سىرىمەن تانىستىرۋ، ۇلتتىق تاعامداردى ۇلىقتاۋ. قى­مىز­مۇرىندىققا ارنايى كەلگەن بيولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، قىمىز-قىمىرانتانۋشى زۇلقارناي سەيىتوۆ پەن اقىن، ەتنوگراف قاجىتاي ءىلياس جينالعان قاۋىمعا قىمىز بەن قىمىراننىڭ دەنساۋ­لىققا پايداسى تۋراسىندا اڭگىمە ايتتى. قىمىز بەن قىمىراننىڭ ازىرلەنۋ تەحنولوگياسى تانىستىرىلعاننان كەيىن بەلگىلى اقىن ەسەنقۇل جاقىپبەكوۆ باستاعان اۋىل تۇرعىندارى: «ساۋار كوپ بولسىن، اق مول بولسىن، كوككە اۋزى ءتيىپ، ءبۇيىرى شىققان مالىمىز اۋزىمىزدى اقتان ايىرماسىن»، – دەپ تىلەك تىلەدى.

الماتىدان بارعان جولا­مان قۇجيمانوۆ، ەركىن نۇرحانوۆ، ەرلان تولەۋتاي، جاسۇلان ساقاەۆ، بولات قۇسايى­نوۆ سىندى انشىلەر مەن سارسەنعالي جۇز­باەۆ ءتارىزدى شەرتپە كۇيدىڭ شەبەرى ءوز ونەر­لەرىن ورتاعا سالسا، اۋىلدىڭ التى اۋى­زى رەتىندە اۋداندىق جاس ايتىسكەر اقىندار ءوزارا ايتىسىپ، اجەلەر ءانسامبلى ءان شىر­قادى. ۇلتتىق كيىمدەر كيگەن جاستار التى­باقان قۇرىپ، ءتۇرلى ويىن-ساۋىق وتكىزدى.

قىز قۋ، كىر كوتەرۋ، ارقان تارتىس سياقتى ۇلت­تىق ويىندار ورىن الدى. شارا سوڭىندا «داۋ­لەت» شارۋا قوجالىعىنىڭ ديرەكتورى وتەمىس ماحانوۆ كەلگەن سىيلى قوناقتار مەن ونەرپازدارعا شاپان جاۋىپ، سىي-سىيا­پات تارتۋ ەتتى.

زۇلقارناي سەيىتوۆ، بيولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، قىمىز بەن قىمىراندى زەرتتەۋشى:

– تۇركىلەرگە جاقىن ياكۋتتار جۇيەلى تۇردە قىمىز وندىرۋمەن كوپتەن بەرى اينالىسادى. ولار قىمىز تۋرالى ارنايى زاڭ دا شىعارعان. نەمىستەر سول باعىتتا قارقىندى دامىپ كەلەدى. نەمىستەر بيە ءسۇتىن بالا تاعامى رەتىندە قولدانادى. ونىڭ ءوزى تاماشا! گەرما­نياعا بارعان بالام دۇكەندەردەگى بيە سۇتىنەن جاسالاتىن بالا تاعامدارىنىڭ تۇسكەن بەتتە ساتىلىپ كەتەتىنىن ايتىپ كەلدى. بيە ءسۇتىن بالا تاعامى رەتىندە رە­سەيدىڭ دە التى وبلىسىندا قولدا­نادى.

قاجىتاي ءىلياس، اقىن، ەتنوگراف:

– قىمىزمۇرىندىق قۇلىن قاراقۇ­لاق­تانىپ، كوككە تويىپ، توپىراق قىزىپ، توبىلعى بۇرلەنگەننەن كەيىن جاسالادى. سەبەبى قۇلىندى ەرتە بايلامايدى، قات­پا بولىپ قالادى. قىمىزمۇرىندىق ەل جايلاۋدان تۇسكەنشە جالعاسادى. تامىز ايىنا دەيىن قىمىزمۇرىندىقتى بەرە بەرەدى. ءبىر اۋىل قىمىزمۇرىندىق جاساپ وتىرسا، باسقا بيە بايلاپ وتىرعان ادامدار ءبىر-ءبىر سابا قىمىزىن، ءبىر-ءبىر مالىن وڭگەرىپ، ءبىر-ەكى كىسىدەن كەلەدى. سول اۋىلدىڭ قىمىزمۇرىندىعى وتكەن­نەن كەيىن كەلەسى اۋىل شاقىرادى الگى توپتى. قىمىزمۇرىندىق دەگەن – وسى.


ارمان اۋباكىر

پىكىرلەر
رەداكتسيا تاڭداۋى