كوللاج اۆتورى: اسىلاي سءارسەمباەۆا
سوڭعى جىلدارى قازاق تىلىندەگى بالالار كونتەنتىنە قاتىستى الاڭداۋشىلىق كۇشەيىپ كەلەدى. جاسىراتىنى جوق، قازىرگى جەتكىنشەكتەردىڭ باسىم بولىگى ۋاقىتىن الەۋمەتتىك جەلىلەردە وتكىزەدى. ال بۇل كەڭىستىكتە بالالاردىڭ قانداي اقپارات تۇتىنىپ وتىرعانىنا ناقتى باقىلاۋ جوق. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قانداي كونتەنت كورىپ جۇرگەنى كوبىنە وزدەرىنە عانا ءمالىم.
قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ دە وسى جاعدايدى راستايدى. زەرتتەۋ ناتيجەسىنە سايكەس، بالالاردىڭ 71 پايىزى – Instagram, 59 پايىزى – TikTok, ال 57 پايىزى YouTube پلاتفورمالارىن ءجيى قولدانادى. الايدا بۇل جەلىلەردەگى بالالارعا ارنالعان كونتەنتتىڭ باسىم بولىگى جاس ەرەكشەلىگىنە تولىق ساي كەلمەيدى. كوپ جاعدايدا مازمۇنى ويىن-ساۋىققا باعىتتالىپ، تاربيەلىك جانە تانىمدىق ەلەمەنتتەرى از بولىپ كەلەدى.
كونتەنتتىڭ تىلدىك سيپاتى دا الاڭداتارلىق. زەرتتەلگەن ماتەريالداردىڭ ىشىندە قازاق تىلىندەگى بەينەلەردىڭ ۇلەسى وتە تومەن، ال ورىس جانە اعىلشىن تىلىندەگى كونتەنت باسىم. مىسالى، Instagram جەلىسىندە زەرتتەلگەن 309 اككاۋنتتىڭ شامامەن 30 پايىزى عانا قازاق تىلىندە كونتەنت ۇسىنادى. ال TikTok-تا بۇل كورسەتكىش ودان دا تومەن.
YouTube پلاتفورماسىنداعى جاعداي ءبىرشاما جاقسىراق. مۇندا 135 ارنانىڭ 1199 ۆيدەوسى تالدانعان. تانىمدىق مازمۇنداعى بەينەلەر كەزدەسكەنىمەن، جاس شەكتەۋىن ناقتى ساقتايتىن جانە پسيحولوگيالىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا تولىق ساي كەلەتىن ۆيدەولاردىڭ سانى ءالى دە از.
زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندىق مەديا كەڭىستىكتە بالالارعا ارنالعان كونتەنتتىڭ ساپاسى مەن مادەني سايكەستىگى ءالسىز باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. بالالارعا ارنالعان كەي بەينەلەردە ەرەسەكتەرگە ارنالعان ەلەمەنتتەر، سۇلۋلىق پەن مىنسىزدىككە تابىنۋ نەمەسە اگرەسسيا بەلگىلەرى ءجيى بايقالادى.
كورەرمەنگە جەتپەي قالعان فيلمدەر
جاقىندا بەلگىلى بولعانداي، قازاق تىلىندە تۇسىرىلگەن كەيبىر فيلمدەر مەملەكەتتەن قوماقتى قارجى العانىمەن، كەڭ اۋديتورياعا جەتپەي قالعان. مىسالى، 2019–2023 جىلدارى «قازاقفيلم» جانە باسقا دا جوبالارعا شامامەن 422 ملرد تەڭگە بولىنگەن. الايدا بىرقاتار فيلمدەر كينوتەاترلاردا كورسەتىلمەي، تەك اۆتورلاردىڭ YouTube ارنالارىندا عانا جاريالانعان.
بۇل ماسەلەگە قاتىستى مينيسترلىك وكىلدەرى دە پىكىر ءبىلدىردى.
«رەجيسسەرلەر جوبالارىن كوبىنە فەستيۆالدەرگە قاتىسۋ ءۇشىن تۇسىرەدى. وندىرۋشىلەر مەن اۆتورلار پروكاتقا اسا قىزىعۋشىلىق تانىتپايدى، ويتكەنى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ولار ءوز گونورارلارىن الدىن الا الىپ قويادى»، – دەپ جاۋاپ بەرگەن.
ياعني قارجىلاندىرۋ بار بولعانىمەن، ناقتى ناتيجە مەن كورەرمەنگە جەتۋ ماسەلەسى ءالى دە وزەكتى. كوپتەگەن تۋىندىلار كەڭ اۋديتورياعا جول تاپپاي، ينتەرنەت كەڭىستىگىندە دە كەڭ تارالماي قالىپ وتىر.
«ماعان باستىسى – ساپا مەن قازاق ءتىلى»
ەكى بالانىڭ اناسى ءمولدىر جولداسبەك دەكرەتتىك دەمالىستا وتىرعاندا ەرەكشە يدەياسىن جۇزەگە اسىرا باستاعان. بالالارىمەن بىرگە تەلەديدار قاراپ وتىرىپ، ول قازاق تىلىندەگى كونتەنتتىڭ ازدىعىنا قاتتى قىنجىلعانىن ايتادى.
ء«بىز ۇيدە كوبىنە BalBala ارناسىن كورەمىز. سول كەزدە «نەگە ءوز بالالارىما قازاقشا مۋلتفيلم جاساماسقا؟» دەگەن وي كەلدى»، – دەيدى ول.
وسىلايشا ءمولدىر ينتەرنەتتەن جاساندى ينتەللەكت تۋرالى اقپارات ىزدەپ، ارنايى كۋرستاردان ءوتىپ، العاشقى ۆيدەولارىن جاساي باستاعان.
«بارلىعى جاساندى ينتەللەكت ارقىلى جاسالادى. بىراق ماتىندەرىن ءوزىم جازامىن. يدەيالاردى بالالارىمنان الامىن: ولارعا نە قىزىق، نە قاجەت – سونى ەسكەرەمىن. مىسالى، تۇستەردى نەمەسە ساناۋدى ۇيرەتەتىن ۆيدەولار جاسايمىن. مەن ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى – كورەرمەن سانى ەمەس، ساپا», – دەيدى ول.
جاس انانىڭ ايتۋىنشا، ونىڭ باستى ماقساتى – بالالارىن انا تىلىندە تاربيەلەۋ.
«قازاق تىلىندە جۇمىس ىستەيتىن جۇيەلەر ءالى تولىق دامىماعان. سوندىقتان كوپ نارسەنى ورىسشا نەمەسە اعىلشىنشا جاساۋعا تۋرا كەلەدى. بىراق مەنىڭ ماقساتىم – بالالارعا قازاق تىلىندە ساپالى كونتەنت ۇسىنۋ. سول ارقىلى تىلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى ارتتىرۋ», – دەيدى ءمولدىر.
ونىڭ ۆيدەولارى تەك ءتىل ۇيرەتىپ قانا قويماي، تاربيەلىك مازمۇنعا دا يە.
«ءار ۆيدەومدا ۇلكەنگە قۇرمەت، جانۋارلارعا مەيىرىم سياقتى قۇندىلىقتاردى كورسەتۋگە تىرىسامىن. قازاقشا ەرتەگىلەر دە جاسايمىن. بالالارىم مەنىڭ ارنامدى جاقسى كورەدى. ەڭ قۋانىشتىسى – ۇلكەن بالام تۇستەردى ولەڭدەتىپ ايتىپ ءجۇر», – دەيدى ول.
قازىر ءمولدىر سۇرانىس بولسا، جوباسىن كەڭەيتىپ، ۇلكەن اۋديتوريامەن دە جۇمىس ىستەۋگە دايىن ەكەنىن ايتادى.
«ماقساتىم – قازاق تىلىندەگى بالالار كونتەنتىن الەمدىك دەڭگەيگە شىعارۋ. بالالارىمىز قازاقشا سويلەپ، انا ءتىلىن ءسۇيىپ وسسە، مەن ءۇشىن ەڭ ۇلكەن جەتىستىك سول», – دەيدى جاس انا.
بالالارعا ارنالعان كوميكس كىتاپتار
جەكە باستامالارمەن قاتار، كاسىبي دەڭگەيدە دە جاڭا جوبالار پايدا بولا باستادى. جۋىردا سپورت ءجۋرناليسى اسلان قاجەنوۆ پەن اقىن، جازۋشى ءارى جۋرناليست ازامات ابىلقايىر بىرلەسىپ «قازاق چەمپيوندارى» اتتى كوميكس كىتابىن جارىققا شىعاردى. بۇل جوبا قازاق بالالارىنا وتاندىق سپورتشىلاردىڭ ەرلىگى مەن تاباندىلىعىن تانىستىرۋدى ماقسات ەتەدى.
دەگەنمەن قازىرگى بالالاردىڭ قىزىعۋشىلىعى وزگەرگەن. كوپ جاعدايدا ولار باتىرلار تۋرالى جىر-داستانداردان گورى، جەڭىل تىلمەن جازىلعان ءارى ديناميكالىق سيۋجەتى بار شىعارمالاردى كوبىرەك ۇناتادى.
مىسالى، بۇگىنگى بالالاردىڭ اراسىندا «ورمەكشى ادامدى» بىلمەيتىن بالا سيرەك.
«ورمەكشى ادام – ۇلكەن يندۋستريا جاساعان كەيىپكەر. ولار تەك كىتاپ جازىپ قانا قويعان جوق، ونى كينوعا دا، مۋلتفيلمگە دە اينالدىردى. كورەرمەنى دە، اۋديتورياسى دا وتە ۇلكەن. ال ءبىزدىڭ «قازاق چەمپيوندارى» ازىرگە باستاما عانا. بىراق مۇنداي جوبالاردىڭ پايدا بولۋىنىڭ ءوزى – ماڭىزدى قادام»، – دەيدى ازامات ابىلقايىر.
«قازاق تىلىندە جازىلعان قىزىقتى كىتاپ تاپپادىم»
بۇل تاقىرىپتى زەرتتەۋ بارىسىندا ءبىز مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ پىكىرىن دە بىلدىك. 3-سىنىپ وقۋشىسى دىنمۇحامەد كوشەر قازاق تىلىندەگى كىتاپتاردى بىرنەشە رەت وقىپ كورۋگە تىرىسقانىن ايتادى. الايدا ولار ونى اسا قىزىقتىرماعان.
«كەي كىتاپتاردى وقۋعا ءوزىمدى ماجبۇرلەگەندەي بولدىم. بىراق وقيعا جەلىسى قىزىق بولمادى. كەي سوزدەرى دە كۇردەلى بولدى، ءجيى انامنان سۇراۋعا تۋرا كەلدى. مەن 5–6 جاسىمدا مۋلتفيلمدەردى قازاقشا كورەتىنمىن. ال قازىر 9 جاسقا ارنالعان قازاقشا مۋلتفيلمدەردى تابۋ قيىن. سوندىقتان كوبىنە ورىس تىلىندە كورەمىن. قازاقشا كىتاپتاردى مەكتەپتە اپايلار تاپسىرعاندا عانا وقيمىن»، – دەيدى ول.
ايتا كەتەيىك، قازىر ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن مەكتەپتەرىندە تاڭەرتەڭگى جارتى ساعاتتى كىتاپ وقۋعا ارناۋ داستۇرگە اينالىپ كەلەدى. بۇل – پايدالى باستاما. دەگەنمەن كەي مۇعالىمدەر وقۋ تىزىمىنە ەنگىزىلگەن كىتاپتاردىڭ بالالارعا قىزىقسىز ەكەنىن دە جاسىرمايدى. سەبەبى قازىرگى بالالارعا تۇسىنىكتى، ءتىلى جەڭىل ءارى مازمۇنى تارتىمدى شىعارمالار ءالى دە جەتكىلىكسىز.
اسىلاي سارسەمباەۆا
