بەس مىڭ جىل تاريحى بار ناۋرىز مەرەكەسى يران، اۋعانستان، قازاقستان، قىرعىزستان، ازەربايجان، تۇركمەنستان، وزبەكستان، تاجىكستانتاعى باسقا ەلدەرىندە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە تويلانىپ كەلەدى.
بۇل مەيرامنىڭ حالىقتار اراسىنداعى كەڭ تارالۋى جانە ونىڭ يۋنەسكو-نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالار تىزىمىنە ەنۋى ونىڭ دۇنيەجۇزىلىك ماڭىزىن ايعاقتايدى. الەمدىك مەرەكە رەتىندە ناۋرىز 2009 جىلى 30 قىركۇيەكتە وسى ۇيىمنىڭ شەشىمىمەن ادامزاتتىڭ ماتەريالدىق ەمەس ءمادەني مۇرالارى تىزىمىنە ەنگىزدى، ال 21 ناۋرىز «ناۋرىزدىڭ حالىقارالىق كۇنى» رەتىندە بەكىتىلدى.
قازاق جەرىندەگى ناۋرىزدىڭ تاريحىنىڭزەرتتەلۋءى كونە زاماننان باستاۋ الادى. بەلگىلى تاريحشىلار م. قوجا مەن ا. نۇرجانوۆتىڭ «ناۋرىز – قازاقتىڭ ەجەلگى مەيرامى» ماقالاسىندا وسى ماسەلەگە نازار اۋدارىلادى: «...1977 جىلىبيولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى پ. ماريكوۆسكي قازاقستان جەرىندەگى كونە استرونوميالىق قۇرىلىستار اتتى زەرتتەۋدى جاريا ەتكەن بولاتىن. ول الماتى وبلىسى جانە ورتالىق قازاقستاندا تاپقان تاس قۇرىلىستارعا گەولوگيالىق ولشەمدەر جۇرگىزگەندە ءتورت باعىتتا جاسالعان بەلگىلەردىڭ ءبىرى دالمە-ءدال 21 ناۋرىز كۇنى (كۇن توعىسى) كۇننىڭ شىعاتىن باعىتىن كورسەتەتىنىن، قالعاندارى كۇزگى تەڭەسۋگە، ياعني 21 قىركۇيەكتەگى، ءۇشىنشىسى 21 ماۋسىمداعى، ءتورتىنشىسى 21 جەلتوقسانداعى كۇن شىعۋ باعىتتارىن بەلگىلەپ تۇرعانىن انىقتادى.
عالىمنىڭ پىكىرىنشە، بۇل استرونوميالىق قۇرىلىستار ب.ز.د. ءVىى-ءVى عع. مەن ب.ز. V ع. ارالىعىندا سالىنعان. اتالعان كونە قۇرىلىستاردى تۇرعىزعاندار دالمە-ءدال 21 ناۋرىز كۇنى (كۇن توعىسى) كۇننىڭ شىعاتىن باعىتىن كورسەتىپ بەلگىلەگەنىنە قاراعاندا ولار «جىل باسى ناۋرىز مەيرامى ەكەنىن ءبىلدىرىپ وتىر» دەيدى ارحەولوگ-عالىمدار.
بۇرىڭعى ەسەپشىلەر كوبىنەسە اسپانداعى ۇركەرشوقجۇلدىزىنىڭ ورنالاسۋىنا بايلانىستى جورامال جاسايتىن. مىسالى، كۇز باستالعاندا شىعىستا كورىنگەن ۇركەر، قىس كەلۋىمەن توبەدەن، ال كوكتەم باسىندا اسپاننىڭ ەتەگىنە اۋىسىپ، جازعا قاراي كوزگە كورىنبەگەن. وسى سوڭعى كەزەڭدى قازاق جازعى شىلدەگە كەلتىرەدى. ۇركەردىڭ كوزدەن عايىپ بولاتىنى – كۇن جولى ناۋرىز ايىندا ءدال سونىڭ ۇستىنەن وتەدى. قازاقستاننىڭ كەيبىر جەرلەرىندە ۇركەردىڭ كوس جۇلدىزى بۇقانىڭ ءمۇيىزءى باتقان كۇنءنىڭ ەكى جاعىنان قىلتيىپ كورىنەدى. وسىعان وراي كەيبىر زەرتتەۋشىلەر ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن جارتاستاردىڭ پەتروگليفتەرءىندە ءمۇيىزءدى كۇن كوكوگىزءدى كورۋگە بولادى دەيدى.
ورتا عاسىرلاردا ناۋرىز قازاق جەرىندە كەڭىنەن تاراعانى ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەيۇلىنىڭ جازبالارىنان بىلەمىز: «...ورىسقا قاراماي تۇرعان كۇنىندە قازاقتىڭ ناۋرىزداماسىندا بولعان توي، مەرەكە قىزىعى بۇقار مەن قوقاندا دا بولماعان! قايدا اتاقتى اسقان باي بولسا، ناۋرىزدامانى سول بايعا قىلدىرادى ەكەن. قازاقتىڭ قازاق بولعاندا، وزىنە ارنالعان، سىباعاسىنا تيگەن جالعىز مەيرامى – ناۋرىزداما. ول كۇنى قوجالارعا وقىتاتۇعىن ناۋرىزعا ارنالعان كىتاپ بولادى. ناۋرىز جايىن ۇقتىراتۇعىن ول كىتاپتىڭ اتىن «سالداما» دەيدى. ول كۇندە ءتىلى ورامدى، سوزگە شەشەن شالداردىڭ باتاسى بولادى. قوجا كىتاپ وقىعاندا، شالدار باتا قىلعاندا، جۇرت جىلاپ، شۋلاپ: «امين!» دەپ وتىرادى. سونان سوڭ ولاردىڭ ايتقانى ايتقانداي كەلىپ حالىق، جۇرت ىلگەرى باسىپ، مالى دا ءوسىپ، باسى دا ءوسىپ بەرەكەلى بولادى. مال سويىپ، ناۋرىزداما قىلۋعا شاماسى كەلمەيتىن كەدەيلەر جالعىز قوي سويسا دا، ناۋرىز كۇنى ءبىر قازان كوجەگە سالىپ: «اۋىلعا تاتىرامىز!» دەپ، باسىن ساقتاپ قويادى».
نەگىزىندە, ناۋرىزدىڭ تاريحىنا بايلانىستى «ناۋرىزناما» جانە «سالناما» دەگەن ورتاعاسىرلىق جازبا دەرەكتەرگە سۇيەنسەك «ناۋرىزناما» -ناۋرىز اپتانىڭ قاي كۇنىنە كەلسە، سول جىلى قانداي وقيعالار بولاتىنىڭ بولجايدى. ال «سالنامادا» ناۋرىز قاي مۇشەل جىلى كىرسە، سول جىلى تۋرالى ايتىلادى. ءماشھۇر-ءجۇسىپتىڭ جازبالارىنان قازاق دالاسىندا وسى دەرەكتەر ەجەلدەن بەلگىلى ەكەنىن انىق كورىنەدى.
ءحى-ح عاسىرلاردا ءومىر سۇرگەن عۇلاما حاكىم ءالى تەرمىزيدىڭ «ناۋرىزناما» قولجازباسى العاشىندا ارابشا جازىلعان. بۇل قولجازبا تاشكەنتقالاسىندا 1915 جىلى جاريالانعان «تۇرىك تىلىندەگى ريسالار جيناعىندا» جارىق كوردى. ءالى تەرمىزيدىڭ وسى ەڭبەكتىڭ ماقساتىن انىقتايتىن سوزدەرىنە كوڭىل بولسەك: «...ءومىرىمنىڭ كءوبىن اسپان ءىلىمى مەن جۇلدىزدار الەمىن زەرتتەۋگە جۇمسادىم. اسپان جۇلدىزداردىڭ ورنالاسۋىن، كۇننەن قۋات، نۇر الىپ، ونى اينالۋشى الىپ دەنەلەرىنىڭ شىعۋ، باتۋ، كورىنۋ، كورىنبەۋ ساتتەرىن، ولاردىڭ دۇنيەگە دەگەن اسەر-ىقپالىن، ناۋرىزدىڭ كەلىپ-كىرۋىنە بايلانىستى سول جىلدا بولاتىن وقيعالاردى بولجادىم، ولاردى جۇرتشىلىققا حاباردار ەتتىم».
حاكىم ءالي تەرمىزي سەكسەنگە جۋىق عىلىمي ەڭبەكتەر جازعان اتاقتى تاريحشى، فيلوسوف، ءدىنتانۋشى ەكەنى بارشاعا ءمالىم. ارابشا جازىلعان «ناۋرىزناماسى» سول ەلدىڭ پاتشاسىنىڭ وتىنىشىمەن جازعانىن ايتىپ، كءىتاپتىڭ باسىندا پاتشانىڭ ءسوزىن كەلتىرەدى: ء«سىز بىزگە ءومىرىڭىزدىن تاجىريبەڭىزدەن تۋعان جايلار جانە دە تىلسىم، عايىپتا دا، جۇزبە-ءجۇز دە، ءتىپتى قيامەتكە دەيىن دە سىزدەن تابىلىپ، كەيىنگىلەرگە مۇرا، وسيەت بولىپ قالارلىق دۇنيەلەر بولسا».
«سالنامانى» كوپشىلىككە جەتكىزۋ ماقساتىمەن ءار-ءبىر كۇنگە توقتالساق جەكسەنبىدەن باستايىق. بيىلعى ناۋرىز جەكسەنبىگە كەلگەندىكتەن حاكىمنىڭ «ناۋرىزناماسىنان» ءۇزىندى كەلتىرسەك: »...ەگەر ناۋرىز جەكسەنبى كۇنى كىرسە، وندا ول كۇنگە قارايلاس، ورايلاس بولادى. بۇل جىلى جەمىس-جيدەك كوپ ءونىپ، قىلمىس-قيانات، جاماندىق از بولىپ، كەرىسىنشە، ەل توقشىلىق، مولشىلىققا كەنەلەدى. اسىرەسە تاۋلى جەرلەردەگى ەگىن بىتىك ءوسىپ، ديقانداردىڭ جولى بولادى. جىل باسىندا ارزانشىلىق، بىراق جىل اياعىندا قىمباتشىلىق بەل الىپ، مۇنىڭ ءوزى ۋاقىتشا، تەز وتەدى. حالىق اراسىندا قاراما-قايشىلىق ءورىس الادى. كۇنشىعىس جاقتا قىلمىس-قيانات پەن قانتوگىس بولىپ، بۇل اۋىرلىقتىڭ ارتى قايىرلى بولادى. ەگىندى ەرتە ەككەن ءجون..
ناۋرىز كۇنى دۇيسەنبىگە كەلسە، وندا جاۋىن-شاشىن كوپ بولادى، جەمىس-جيدەك مول، توقشىلىق بولادى. بۇل جىل پاتشالارعا قاۋىپتىرەك، ساۋداگەرلەرگە دە وڭاي بولمايدى. ماقتا ەگىنى جاقسى، ال كۇنجىت، تارى ورتاشا ءونىم بەرەدى. قار مەن جاڭبىر جىل باسىندا كوبىرەك بولادى. تاۋلى جەرلەردە ءزىلزالا بولادى. قاۋىن، قيارعا سۋىق ۇرۋى ىقتيمال. بيداي ءدانى ءتاتتى بولىپ، تەز پىسەدى. زاعيپتاردىڭ جاعدايى جامان بولمايدى.
سەيسەنبىگە كەلگەن ناۋرىز مارسقا بايلانىستى. بۇل جىلى مەرەكە-مەيرام كوبەيەدى، ازىق-اۋقات مول بولادى. ادامدار اراسىندا ۇرىس-كەرىس تە از بولمايدى. ەرتە ەگىلگەن ەگىن جاقسى ءونىم بەرەدى. جاۋىن-شاشىن از بولعانمەن، كەيبىر جەردە سەل قاۋىپى كۇشەيەدى. تابيعي ءشوپ كوپ وسەدى.
مەركۋري بيلەگەن سارسەنبى كۇنگى ناۋرىز جىلى اشارشىلىق، قىمباتشىلىق، قىلمىس-قيانات مولىنان بولادى. بىراق ۇزاققا بارمايدى. قاۋىن-قاربىز، قيار كوپ، ال ارپا، بيداي قىمباتتايدى. جىلان-شايان، قۇرت-قۇمىرسقا كوبەيەدى. جاس بالالار مەن زاعيپ جاندار اراسىندا ءولىم-ءجىتىم جيىلەنەدى. ەل اراسىندا كوز اۋرۋى جايىلادى.
بەيسەنبىدەگى ناۋرىز يۋپيتەردىڭ بيلىگىندەجاڭبىر دەر مەزگىلىندە جاۋىپ، قار سۋى اعىن-توگىن بولادى. مۇحيتتاردا جەل-داۋىل باسەندەيدى. حالىقاراسىندا جالعان سوزدەر ەتەك الىپ، ناۋقاس ادامدار كوبەيەدى.
جۇما كۇنى كىرگەن ناۋرىز شولپان جۇلدىزىمەن بايلانىستى. بەرەكەلى، مەرەكەلءى جىل بولادى.جاۋىن-شاشىن كوپ، كۇن سۋىق، قىس ۇزاق. كەلەر كۇنگە ارتىق استىق ساقتاعان ءجون. جىل باسى مەن ورتاسىندا زات باعاسى ارزاندايدى، تىنىشتىق ورنىعادى.
سەنبى كۇنگى ناۋرىز ساتۋرنگە بايلانىستى. شاھارلار مەن ايماقتاردا قىمباتشىلىق بەل الادى. جاۋىن-شاشىن، قانتوگىس از بولمايدى. جىل اياعىندا كۇن سۋىتىپ، قىس ۇزاققا سوزىلادى».
«ناۋرىزنامانى» ءالي-تەرمىزي ءوزى بىلاي سيپاتتايدى: «مۇنى كىم وقىسا دا پايدالى، سەبەبى ول بۇدان سوڭ توسىن تاۋقىمەتكە دۋشار بولمايدى. قانشا زامان وتسە دە بۇل نۇسقالى دۇنيە ەسكەءرىپ، كوڭىلدەن تىس، كوزدەن تاسا قالمايدى...»
اتاقتى سەلجۇق سۇلتانى مالىك شاھ پەن ءۋازىرى نيزام-ۋل-مۇلىك ومار حايام باستاعان بىرقاتار عالىمدى وبسەرۆاتوريا سالۋعا جانە مەدرەسەلەردە استرونوميا ءپانىن تەرەڭ وقىتۋعا شاقىرادى. مالىك شاھ بيلىگى كەزىندە سەلجۇقتار يمپەرياسى ەڭ جوعارىكۇشكە جەتتى. 1079 جىلى كۇنتىزبەلىك رەفورماجۇرگىزدى.
الايدا، شاھ پەن ءۋازىردىڭ مەزگىلسىز قازاسىنا بايلانىستى بۇل ىستەر توقتاپ قالادى. كەيىنگىگە ونەگە ءۇشىن ومار حايام «ناۋرىزناما» ريسالاسىن جازىپ شىعادى. ناۋرىزدىڭ شىعۋ تاريحى، تويلانۋى جانە وسىعان بايلانىستى اڭىزدار, ادەت-عۇرىپ، سالت-داستۇرلەر تۋرالى جازىلعان.
ومار حايام بۇل كۇندى مەرەكەلەۋدءى بىلايشا سيپاتتايدى: «...پاتشالاردىڭ ءبىر ءراسىمى بار: جىل باسىندا ولار جاقسىلىققا باعىشتاپ، ءارى جىل ەسەبىن بەلگىلەپ الۋ. كىمدە-كىم ناۋرىزدى مەرەكەلەپ، تويلاپ، قۋانىشتى، كوڭىلدى ءجۇرسە، كەلەسى ناۋرىزعا دەيىن تىنىش، باقۋات عۇمىر كەشەدى. پاتشالار ءۇشىن بۇل كۇنءدى عالىمدار بەلگىلەپ بەرگەن» .
«سالنامانىڭ» تاريحىن ومار حايامنىڭ وسى «ناۋرىزناما» ريسالار جيناعىندا پارسىلىق جانە ءۇندى عالىمدارىنىڭ اسپان دەنەلەرىنىڭ ءوزارا ورنالاسۋى مەن ءبىر-بىرىنە تيگىزەتىن اسەرىن زەرتتەۋدىن ناتيجەسى دەپ جازادى. «سالنامادا» بەرىلگەن جىلداردىڭ اتتارى: تىشقان، سيىر، بارىس، قويان، بالىق، جىلان، جىلقى، قوي، مەشىن، تاۋىق، يت، دوڭىز بولىپ بەلگىلەنگەن. مۇشەل جىلى 21 ناۋرىزبەن اشىلادى جانە دە جىل باسى، جىل ورتاسى، جىل اياعى دەپ ۇشكە بولىنگەن.
بيىلعى جىلقى جىلى سول «سالنامادا» قالاي سيپاتتالادى: «...پاتشالار اراسىندا ۇرىس-كەرىس، قانتوگىس كوپ بولادى. قىسى مەن جازى ورتاشا بولىپ، استىق پەن اۋقات جەتەرلىكتەي جينالادى. بىراق جان-جانۋارلار اراسىندا ءولىم-ءجىتىم كوبەيەدى. قىس اياعى سوزىلىپ، كەمەلەر ەمىن-ەركىن جۇزەدى.
جىل باسىندا تۋعاندار ازاپ پەن ماشاحات-مەحناتتى كوپ كورگەنىمەن، پاتشالارعا اقىل-كەڭەسىمەن جاعادى. جىل ورتاسىندا تۋعاندار پەيىلدى، مەيىرلى كەلەدى. ال جىل اياعىندا تۋعاندار ۋايىمشىل، قايعى-قاسىرەتشىل، توماعا-تۇيىق كەلەدى...
تىشقان جىلى كىرگەن ناۋرىز جىلى قىس، جاڭبىرلى جاز, شارۋاعا جايلى بولادى. شىڭىستا جاقسىلىق، باتىستا قولايسىزدار ورىن الادى.ءولىم-ءجىتىم كوبەيىپ، جىل اياعىندا قاۋىپ-قاتەر باسىلمايدى.جىلدىڭ باسىندا دۇنيەگە كەلگەن پەرزەنت زەرەك، كەڭپەيىل، داۋلەتتى بولار.جىل ورتاسىندا دۇنيەگە كەلگەن بالا ايلاكەر، قىزعانشاق كەلەر. جىلدىڭ سوڭىڭ الا كەلگەن بالا وتىرىكشى بولادى.
ناۋرىز سيىر جىلى كىرسە قىس قۇبىلمالى، قىسقا بولادى. ۇيانات-قىلمىس كوبەيىپ ابىگەرگە سالادى. جىل اياعى تىنىشتىق اكەلەدى. جىلدىڭ باسىندا دۇنيەگە كەلگەن بالا زەرەك، ءدىندار، سەرگەك بولسا، كەيىندەگىلەر جاعىمدى، جايدارى كەلەر. جىل اياعىندا ومىرگە كەلگەن ءسابي ۋايىمشىل، كۇدىك-كۇنامشىل كەلەدى...»
وسىلايشا «سالناما» ءار مۇشەل جىلدى سيپاتتايدى. ءماشھۇر-ءجۇسىپءتىڭ اڭگىمەسىندەگى قوجالاردىڭءدال وسى «سالنامانى» وقىپ، جورامالداۋ جاساعانى ء سوزسىز.
م. قوجا مەن ا.نۇرجانوۆتىڭ اتالعان ماقالاسىندا كەلتىرىلگەن تاعىدا ءبىر دەرەككە كوز تىكسەك: »... ناۋرىز تۋرالى قۇندى مالىمەتتەردى 1927 ج. م.اۋەزوۆتىڭ كىتابىنان تابامىز. وندا قۇشاقتاسىپ كورىسۋمەن، جاقسى تىلەكتەر ايتۋمەن، قازان كوتەرىپ ارنايى تاماق بەرۋدەن باسقا دەرەكتەردە ايتىلا قويمايتىن مىنا راسىمدەر ايتىلدى: «جۇپ شىراق جاعۋ، كەتىك اياق، كەتىك ءشومىش سىندىرۋ، كورىسكەندە: «تازا باق، كەل» دەپ، «كوش قايراقان، كوش» «دەپ الاستاۋ – بارلىعى دا سول زاماننىڭ تىلەگى. ەسكىلىكتىڭ ءىزىن ساقتاعان، ەسكى كۇندە امان بولىپ، ءبۇتىن بولىپ قالماي، سىنىپ، جارىلىپ قازاعا ۇشىراعان نارسەلەر بولسا، ونىڭ ءبارىن دە ەسكى كۇننىڭ سارقىتى قالۋى مۇمكىن. وندا يەسىنە ارناعان جامانشىلىق ءسوز ساقتالىپ قالۋى لايىق. سوندىقتان كەتىك ىدىستار سىندىرىلادى. ... بۇلاردان باسقا ءتورت كوز ءيتتى ءولتىرۋ، موعال وشاق قازۋ بولعان».
ناۋرىز مەرەكەسى تۋرالى ءسوز بولعاندا مادەنيەتتانۋشى سەرىك ەرعاليدىڭ پىكىرىنە كوڭىل بولسەك: »... ءاز – حالىق اڭىزىندا كۇن مەن ءتۇننىڭ دالمە ءدال تەڭەلەر ساتىندە كوكتى جارىپ ەرەكشە ءبىر گۋىل وتۋگە ءتيىس. «ونى قوي عانا بىلەدى. ەگەر كۇندىز وتسە، قوي ارقىلى قويشى عانا اڭعارۋى مۇمكىن» دەگەن ءسوز بار. وسى گۋىلدى ناۋرىزدىڭ 22-نە دەيىنگى ءۇش كۇننىڭ ىشىندە وتەدى دەپ ەسەپتەگەن حالقىمىز: ء«از بولماي، ءماز بولمايدى»، دەگەن ءتاسىل قالدىرعان».
ادامزات وركەنيەتىنىڭ جانا زامانىندا دا الاش زيالىلارى ناۋرىز تاقىرىبىن تىس قالتىرعان جوق. العاشقى قازاق ءباسپاسوز باسىلىمداردىڭ ءبىرى «قازاق» گازەتىندە ءاليحان بۇكەيحانوۆتىڭ، مىرجاقىپ دۇلاتوۆتىڭ، ءسابيت دونەنتاەۆتىڭ جانە باسقا دا اقىن-جازۋشىلاردىڭ، ساياسي قايراتكەرلەردىڭ ولەڭدەرى مەن ماقالالارى جارىق كورىپ وتىردى.
«قىسقان قىس ءوتىپ، جايلى جاز كەلگەنى، ادام تۇگىل قيمىلداعان جاننىڭ ءبارى مەيرام ەتەتىن ءبىر مەزگىل. مۇنى جاڭا جىلدىڭ باسى دەپ، مەيرام ەتۋ – دۇنيەدەگى ناعىز باس ۇنامدى ىستەردىڭ ءبىرى. ەرتەرەك زاماندا ناۋرىزدى قازاقتار تەگىس مەيرام ەتۋشى ەدى. باس سالىپ ەت اسىپ، بيداي كوجە ىستەپ، اتقا ءمىنىپ، اۋىلدان اۋىلعا ءجۇرىپ، ءبىرىن-ءبىرى قۇتتىقتاپ، كورىسىپ ناۋرىز كۇنىن ءتاۋىر شاتتىقپەن وتكىزۋشى ەدى» دەپ جازعان بۇل گازەتتە ءا. بۇكەيحانۇلى. «قازاق» گازەتىنىڭ 1917 جىلعى № 221 نومىرىندەگى ماقالاسىندا عالىم ناۋرىزدىڭ تاريحىن كونەدەن باستاپ بايانداپ بەرەدى.
ال مىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ «جاڭا تىلەك» ولەڭى دە وسى باسىلىمدا جارىق كورگەن:
جاڭا جىلدا جاڭا تىلەك تىلەلىك,
ەسكى جىلدى ەسكەرە دە جۇرەلىك.
كەپ جۇرمەسىن قايتا اينالىپ، تۇنەرىپ،
كوزىن جاستى، كوڭىل قاياۋ، الاشىم!
بۇگىن حاقتىڭ قۋانىشتى، كەڭ كۇنى،
كۇن مەن ءتۇن تارازىنىڭ تەڭ كۇنى.
«قۇت-بەرەكە بولماسا ەكەن كەم كۇنى»،
دەپ تىلەلىك, قولىڭ جاي، اۋ، الاشىم!»
سول مەرەكەلى «قازاق» گازەتىنىڭ ءبىرىنشى بەتىندەگى الاش ارىستارىنىڭ تىلەگى قازاق ەلىنە امانات بولىپ جەتتى: «بارشا الاش ازاماتتارىن جاڭا جىل – ناۋرىز ءھام بوستاندىقپەن قۇتتىقتايمىز. اللا تاعالا كيىز تۋىرلىقتى قازاقتىڭ وڭ جاعىنان اي، سول جاعىنان كۇن تۋعىزىپ، ىرىس-داۋلەت، باق-بەرەكە ءناسىپ ەتسىن!»
ءبىلالوۆا گۇلميرا الىمعازىقىزى
«الماتى قالاسى مۋزەيلەر بىرلەستىگى» كمقك عىلىمي قىزمەتكەرى
