قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى، حالىق جازۋشىسى مۇحتار شاحانوۆقا ءتىل تيگىزگەن سەرىكجان ءبىلاشتى اقش-تاعى قازاقتار جاۋاپقا تارتپاق. بۇل تۋرالى Ertenmedia.kz. جاريالادى، دەپ حابارلايدى "ادىرنا".
اقپاراتقا سايكەس، مۇحتار شاحانوۆتىڭ قازاسىنا قابىرعاسى قايىسىپ وتىرعان قالىڭ جۇرتقا سەرىكجان ءبىلاشتىڭ ءسوزى قانجارداي قادالدى. ۇلت اقىنى جەر قوينىنا ەندى عانا تاپسىرىلعان ساتتە ايتىلعان اۋىر، ابىرويسىز مالىمدەمە قازاقستان عانا ەمەس، شەتەلدەگى قازاق قاۋىمىنىڭ دا شامىنا تيگەن،.
الەمجەلىدە تاراعان بەينەجازبادا اقش-تا تۇراتىن سەرىكجان ءبىلاش مارقۇم مۇحتار شاحانوۆتى تىلدەدى. اقىننىڭ شىعارماشىلىعىن ءىشىنارا مويىندايتىنىن جەتكىزگەنىمەن، جەكە وكپەسىن العا تارتىپ، قايتىس بولعان ادامنىڭ ارتىنان وتە-موتە اۋىز ءسوز ايتتى. حالىقتى اشىندىرعان دا وسى تۇس. جەكە داۋ مەن ەسكى رەنىشتى ازا ۇستىندە اقتارۋ قازاقى تانىمعا دا، قاراپايىم ادامدىق قالىپقا دا سىيمايدى.
رەداكتسياعا جەتكەن مالىمەتكە قاراعاندا، اقش-تا تۇراتىن قازاقتار ءبىلاشتىڭ مالىمدەمەسىنە بايلانىستى ءوزارا اقىلداسا باستاعان. اڭگىمە الدەكىمدى قورقىتۋ-ۇركىتۋ نەمەسە تىزە باتىرۋ تۋرالى ەمەس.
ماسەلە قازاق قاۋىمىنىڭ اتىنان بەتپە-بەت سۇراق قويۋ، ونىڭ سوزىنە مورالدىق جانە قوعامدىق باعا تالاپ ەتۋ.
«قازاقستاننان جىراق جۇرسەك تە، قازاقتىڭ رۋحاني كەڭىستىگىنەن تىس قالا المايمىز. ءبىلاش اقش-تا تۇرسا دا، ونىڭ ءسوزى الماتىداعى، استاناداعى، شىمكەنتتەگى، تۇركىستانداعى، نيۋ-يورك پەن ۋاشينگتونداعى قازاقتىڭ جۇرەگىنە بىردەي ءتيدى. امەريكاداعى قازاقتار دا شاحانوۆتىڭ ومىردەن كوشكەنىن ەستىپ، ازا تۇتتى. ول ءتىل، ۇلت، رۋح، نامىس دەگەن ولشەممەن قاتار اتالاتىن تۇلعا. سوندىقتان مارقۇمعا قاراتا ايتىلعان اۋىر ءسوز كوممۋنيتي ىشىندە جاي عانا «جەكە پىكىر» رەتىندە قابىلدانباي وتىر»، — دەيدى وسى تۇستا ءازىر اتىن اتاماۋدى وتىنگەن امەريكادا تۇراتىن قازاق ازاماتى.
ءبىلاش ءوز ۇندەۋىندە 2019 جىلعى سوت داۋىن، شاحانوۆقا دەگەن جەكە وكپەسىن العا تارتقان. قازاقتىڭ تانىمىندا مارقۇمنىڭ ارتىنان اۋىر ءسوز ايتۋ ەڭ اۋىر ادەپسىزدىكتىڭ ءبىرى. ءتىرى كەزىندە پىكىرتالاسۋعا، سىناۋعا، قارسى ءۋاج ايتۋعا بولادى. ال ادام دۇنيەدەن كوشىپ، ەل قارا جامىلعان شاقتا وشپەندىلىكتى جەلىگە شىعارۋ ازاماتتىق پوزيتسيا ەمەس، رۋحاني جەتەسىزدىك.
امەريكاداعى قازاقتاردىڭ ايتۋىنشا، ءبىلاش وسى ءبىر نازىك شەكارانى اتتاپ-بۇتتاپ وتكەن.
«وعان (شاحانوۆقا) جاراتۋشىنىڭ لاعنەتى جاۋسىن» دەگەن سەرىكجاننىڭ ءسوزى جاۋاپسىز دا، جازاسىز دا قالماۋى كەرەك. ۇلتتىق جادىعا، ازا مادەنيەتىنە، مارقۇمعا قۇرمەت قاعيداسىنا قول سالعان ساياساتكەر جاقىن ۋاقىتتا امەريكاداعى قازاقتاردىڭ كوزىنە تىكە قاراۋعا ءماجبۇر بولادى.
قىتايدان كوشىپ كەلگەن قانداستار دا ءبىلاشتىڭ سوزىنەن ءتۇڭىلىپ وتىر. جەلىدەگى سەرىكجاننىڭ سىرىن بىلەتىن قاۋىمنىڭ پىكىرىن شولىپ شىققان Ertenmedia وسىنداي ۇيعارىمعا كەلدى.
ءبىلاشتىڭ youtube-تەگى قالىڭ ورمان وقىرمانى دا بەلسەندىنىڭ پوزيتسياسىن قۇپتاماي، نەگاتيۆ پىكىر جازۋدا. كوپشىلىكتىڭ پىكىرىنشە، سەرىكجاننىڭ «كەككە مالىنعان ءسوزى» ءالى تالايعا دەيىن ونىڭ سوڭىنان ەرەتىن بولادى.
«شاحانوۆتىڭ قازاسى كەزىندە بىلاشتەن ساياسي ۇستانىم سۇراعان جوقپىز. ەل ودان قاراپايىم ادەپ، مارقۇم الدىنداعى ۇنسىزدىك، ازا تۇتقان جۇرتقا قۇرمەت كۇتتى»، — دەيدى جەلىدەگى قاۋىم.
اقش-تاعى قازاق قاۋىمى بىلاشكە بىرنەشە سۇراقتى كولدەنەڭ قويۋعا تولىق قۇقىلى. ول ما، ول ازا كۇنى نەگە مۇنداي جەتەسىز ءسوز ايتتى؟ جەكە رەنىشتى تۇتاس ۇلت قۇرمەتتەيتىن تۇلعانىڭ قازاسىمەن نەگە بايلانىستىردى؟ مارقۇمنىڭ وتباسى، جاقىندارى، قالىڭ وقىرمانى نەگە ەسكەرىلمەدى؟
«مۇنداي سۇراقتى زاڭ شەڭبەرىندە، اشىق، مادەنيەتتى تۇردە قويۋعا تىرىسامىز. انىعى، ءۇنسىز قالۋ دۇرىس ەمەس. ۇنسىزدىك كەيدە بەيادەپ ءسوزدى قالىپتى نارسەگە اينالدىرىپ جىبەرەدى. ءبىلاشتىڭ مالىمدەمەسى ءبىر ادامنىڭ ەموتسياسى رەتىندە ءوتىپ كەتسە، ەرتەڭ كەز كەلگەن تۇلعانىڭ قازاسى جەكە ەسەپ ايىرىسۋعا اينالۋى مۇمكىن. قوعام ءدال وسى تۇستا شەكارا سىزۋى قاجەت»، — دەيدى وسى تۇستا امەريكادا قازاق قاۋىمى.
ايتا كەتەلىك، ءبىلاش قازىر اقش-تا تۇرادى. بىراق گەوعرافيا جاۋاپكەرشىلىكتى جويمايدى. الەمجەلىدەگى ءسوز شەكارا تانىمايدى. دەمەك، ونىڭ سالدارى دا شەكاراعا باعىنبايدى.
اقش-تاعى قازاقتار بىلاشكە ىزدەۋ سالىپ، ءمان-جايدى ءوز اۋزىنان سۇراۋعا نيەت بىلدىرسە، مۇنى قوعامنىڭ تابيعي رەاكتسياسى دەپ قابىلداۋ كەرەك. اڭگىمە كۇش كورسەتۋ تۋرالى ەمەس، رۋحاني ەسەپ سۇراۋ تۋرالى بولىپ وتىر. شىن مانىندە، سەرىكجان ءبىلاشتىڭ شاحانوۆقا قاتىستى مالىمدەمەسى ونىڭ وزىنە عانا ەمەس، شەتەلدەگى قازاق بەلسەندىلەرىنىڭ بەدەلىنە دە كولەڭكە ءتۇسىردى. ەندى سول ورتا ونىڭ ءسوزىن قالاي قابىلدايتىنىن، قانداي باعا بەرەتىنىن كورسەتۋى ءتيىس.
البەتتە، شاحانوۆتىڭ ءومىرى مەن مۇراسى ءبىر ادامنىڭ وكپەسىمەن ولشەنبەيدى. ال ازا ۇستىندە ايتىلعان اۋىر ءسوز ءبىلاشتىڭ ءوز بەينەسىن الدەقايدا انىق كورسەتىپ بەردى. ەندىگى سۇراق بىرەۋ عانا: امەريكاداعى قازاق قاۋىمى وسى سوزگە قانداي ازاماتتىق باعا بەرەدى؟
