ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وزگەرمەلى گەوساياسي احۋال جاعدايىنداعى ءۇندىستان مەن قازاقستان سەرىكتەستىگىنە ارنالعان دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتىنىڭ الاڭىندا ەكى ەلدىڭ ديپلوماتتارى، عالىمدارى، ساراپشىلارى جانە ۋنيۆەرسيتەت قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى باس قوسىپ، حالىقارالىق جۇيە وزگەرىپ جاتقان كەزەڭدەگى قازاقستاندىق-ۇندىستاندىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا باعىتتارىن تالقىلادى.
ءىس-شارانى ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتى مەن قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى ينستيتۋتى ۇيىمداستىردى. دوڭگەلەك ۇستەل ارالاس فورماتتا ءوتىپ، قازاقستان مەن ءۇندىستاننان قاتىسقان مامانداردى وفلاين جانە ونلاين كەڭىستىكتە توعىستىردى.
كەزدەسۋدىڭ باستى وقيعالارىنىڭ ءبىرى ەكى باسىلىمنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. ولار – اعىلشىن تىلىندەگى «India–Kazakhstan Partnership in a Changing Geopolitical Order» كىتابى جانە ونىڭ ورىس تىلىندەگى نۇسقاسى – «پارتنەرستۆو يندي ي كازاحستانا ۆ مەنيايۋششيحسيا گەوپوليتيچەسكيح رەالياح». وسىلايشا عىلىمي پىكىرتالاس ناقتى اكادەميالىق ەڭبەكپەن تولىقتى.
اعىلشىن تىلىندەگى باسىلىمنىڭ رەداكتورلارى – راماكانت دۆيۆەدي، لاليت اگگارۆال جانە قۇرالاي بايزاقوۆا. «Pentagon Press LLP» باسپاسىنان جارىق كورگەن كىتاپ قازاقستاندىق-ۇندىستاندىق سەرىكتەستىكتىڭ قالىپتاسۋى، قازىرگى جاي-كۇيى مەن كەلەشەگىنە ارنالعان ۇجىمدىق اكادەميالىق زەرتتەۋ رەتىندە ۇسىنىلدى.
باسىلىم قازاقستاندىق جانە ۇندىستاندىق اۆتورلاردىڭ ەڭبەكتەرىن بىرىكتىرەدى. كىتاپقا بەس باعىت بويىنشا توپتاستىرىلعان 21 تاراۋ ەنگەن. وندا گەوساياسات جانە ستراتەگيالىق ورتا، مەملەكەتتىك قۇرىلىس جانە ساياسي-ەكونوميكالىق دامۋ، ساۋدا مەن كولىك بايلانىستارى، ەنەرگەتيكا جانە قاۋىپسىزدىك، سونداي-اق وركەنيەتتىك بايلانىستار مەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ۇزاق مەرزىمدى كەلەشەگى قاراستىرىلعان. مۇنداي كەڭ اۋقىم قازاقستان مەن ءۇندىستان قاتىناستارىن ديپلوماتيا، ەكونوميكا، قاۋىپسىزدىك، ءبىلىم جانە مادەنيەت ءوزارا توعىساتىن كوپقاباتتى سەرىكتەستىك رەتىندە پايىمداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
دوڭگەلەك ۇستەلگە ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتىنىڭ پروفەسسورى فاتيما كۋكەەۆا مودەراتورلىق ەتتى. ءىس-شارانى اشا وتىرىپ، فاكۋلتەت دەكانى جۇلدىز سايرامباەۆا اكادەميالىق ديالوگتىڭ قازاقستان مەن ءۇندىستان اراسىنداعى سەنىمدى نىعايتۋداعى جانە ەكىجاقتى كۇن ءتارتىبىن مازمۇندىق تۇرعىدان كەڭەيتۋدەگى ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
قاتىسۋشىلارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پولشاداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى، 2021–2025 جىلدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءۇندىستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى بولعان نۇرلان جالعاسباەۆ، ءۇندىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كونسۋلدىعىنىڭ قىزمەتكەرى حيمانشي تۋاگي، ء«ۇندىستان – ورتالىق ازيا» قورىنىڭ ديرەكتورى جانە MERI حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى پروفەسسور راماكانت دۆيۆەدي، سونداي-اق قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى پروفەسسور قۇرالاي بايزاقوۆا قۇتتىقتاۋ ءسوز ارنادى.
ەكى باسىلىمنىڭ تۇساۋكەسەرى قازاقستاندىق جانە ۇندىستاندىق زەرتتەۋشىلەر اراسىنداعى كوپجىلدىق عىلىمي بايلانىستىڭ جالعاسى بولدى. اعىلشىن تىلىندەگى نۇسقانى د-ر راماكانت دۆيۆەدي مەن پروفەسسور قۇرالاي بايزاقوۆا تانىستىرىپ، ونىڭ ەكى ەل ساراپشىلارىنىڭ ورتاق ىزدەنىسىن كورسەتەتىن اكادەميالىق جوبا رەتىندەگى مانىنە توقتالدى. ورىس تىلىندەگى نۇسقانى حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى جۇلدىز سايرامباەۆا مەن پروفەسسور ج.ج. جۇمان تانىستىردى. ولاردىڭ ايتۋىنشا، اۋدارما زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن قازاقستاندىق عىلىمي جانە ساراپشىلىق ورتاعا كەڭىرەك جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
تالقىلاۋ بارىسىندا قاتىسۋشىلار ەكى ەلدىڭ ديپلوماتيالىق قاتىناستارىنىڭ تاريحىمەن عانا شەكتەلمەي، بۇگىنگى سەرىكتەستىكتىڭ ستراتەگيالىق مازمۇنىن ايقىندايتىن ناقتى باعىتتارعا نازار اۋداردى.
ديسكۋسسيانىڭ وزەگىندە ايماقتىق قاۋىپسىزدىك، ەنەرگەتيكالىق گەوساياسات، كولىك-لوگيستيكالىق دالىزدەر، ورتا دەرجاۆالاردىڭ ءرولى، كوپجاقتى بايلانىستار، سونداي-اق وزگەرمەلى حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسىندەگى ورتالىق ازيانىڭ ورنى تۇردى.
دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ مازمۇندىق بولىگى قازاقستاندىق-ۇندىستاندىق ىنتىماقتاستىقتىڭ بىرنەشە نەگىزگى باعىتىن قامتىدى. پروفەسسور راماكانت دۆيۆەدي ورتالىق ازياداعى وزگەرمەلى گەوساياساتقا ۇندىستاندىق كوزقاراستى جانە قازاقستاننىڭ نيۋ-دەليدىڭ ايماقتىق ستراتەگياسىنداعى ورنىن سيپاتتادى. د-ر كاۆەري گاناپاتي ازاماتتىق يادرولىق ەنەرگەتيكا جانە اسا ماڭىزدى مينەرالدار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق مۇمكىندىكتەرىنە توقتالدى. ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى ماليك اۋگان كولىكتى حالىقارالىق قاتىناستارداعى ينتەگراتسيا فاكتورى رەتىندە قاراستىرسا، ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى سانيا نۇرداۋلەتوۆا ورتا دەرجاۆالاردىڭ ءرولى مەن ايماقتىق تۇراقتىلىق ماسەلەلەرىنە نازار اۋداردى.
ۇندىستاندىق جانە قازاقستاندىق ساراپشىلار قاۋىپسىزدىك، ەنەرگەتيكا جانە گۋمانيتارلىق بايلانىستارعا قاتىستى كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەردى دە تالقىلادى. پروفەسسور فيردوۋس تاباسسۋم كاشمير ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋ مەكتەبى تۇرعىسىنان ورتالىق ازيا پروبلەماتيكاسىنا قاتىستى پايىمىن ۇسىندى. د-ر پرامود كۋمار دجاۆاحارلال نەرۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەسەيلىك جانە ورتالىقازيالىق زەرتتەۋلەرگە قاتىستى عىلىمي ۇستانىمدارىن سيپاتتادى. جۇلدىز بايزاقوۆا ءۇندىستان مەن ورتالىق ازيا قاتىناستارى اياسىنداعى ەنەرگەتيكالىق گەوساياسات پەن ايماقتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن قاراستىردى.
كولىك بايلانىستارى ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. ەۋرازيانىڭ قاق ورتاسىندا ورنالاسقان قازاقستان ءۇشىن بۇل باعىتتىڭ ەكونوميكالىق قانا ەمەس، ستراتەگيالىق ءمانى دە زور. ال ورتالىق ازياداعى قاتىسۋىن نىعايتۋعا مۇددەلى ءۇندىستان ءۇشىن ەۋرازيالىق كەڭىستىك ارقىلى وتەتىن باعىتتار ساۋدانى، ىسكەرلىك بايلانىستاردى جانە ينستيتۋتسيونالدىق ارىپتەستىكتى كەڭەيتۋدىڭ ماڭىزدى العىشارتى سانالادى.
ەنەرگەتيكا دا ماڭىزدى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى رەتىندە اتالدى. قاتىسۋشىلار قازاقستان مەن ءۇندىستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك، ازاماتتىق يادرولىق ەنەرگەتيكا، اسا ماڭىزدى مينەرالدار جانە تۇراقتى دامۋ سالالارىندا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە الەۋەتى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. الەمدىك ەنەرگەتيكالىق نارىقتار قايتا قۇرىلىپ جاتقان جاعدايدا بۇل باعىتتار ەكى ەل ءۇشىن ۇزاق مەرزىمدى ماڭىزعا يە.
عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ رولىنە دە جەكە نازار اۋدارىلدى. قازاقستاندىق تاراپ حالىقارالىق قاتىناستار، ايماقتىق قاۋىپسىزدىك جانە سىرتقى ساياسات ماسەلەلەرى بويىنشا ساراپتامالىق بازانى جۇيەلى تۇردە دامىتىپ كەلەدى. وسى تۇرعىدا ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ، حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتى جانە قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى ينستيتۋتى زەرتتەۋ جۇرگىزۋ، مامان دايارلاۋ جانە حالىقارالىق اكادەميالىق بايلانىستاردى نىعايتۋ ءۇشىن ماڭىزدى الاڭعا اينالىپ وتىر.
ۇندىستاندىق تاراپ، ءوز كەزەگىندە، ء«ۇندىستان – ورتالىق ازيا» قورى، MERI حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى، ۋنيۆەرسيتەتتىك جانە تالداۋ قۇرىلىمدارى ارقىلى ديالوگتىڭ تەرەڭدەۋىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ۇندىستاندىق زەرتتەۋشىلەردىڭ قاتىسۋى ورتالىق ازيانى ءۇندىستاننىڭ ستراتەگيالىق مۇددەلەرى، بايلانىس ساياساتى، ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك جانە قازاقستانمەن ۇزاق مەرزىمدى سەرىكتەستىك تۇرعىسىنان قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.
دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ باستى يدەيالارىنىڭ ءبىرى ەكى ەل ۇستانىمدارىنىڭ ءوزارا تولىقتىعى بولدى. قازاقستان ءۇندىستاننىڭ ورتالىق ازياداعى ماڭىزدى سەرىكتەسى رەتىندە قاراستىرىلادى. ونىڭ گەوساياسي، كولىك، ەنەرگەتيكالىق جانە زياتكەرلىك الەۋەتى جوعارى باعالانادى. ءۇندىستان، ءوز كەزەگىندە، ايماقتىڭ تۇراقتى دامۋىنا، ءوزارا ءتيىمدى بايلانىستاردىڭ كەڭەيۋىنە جانە كوپپوليارلى ديالوگتىڭ نىعايۋىنا مۇددەلى ءىرى ازيالىق اكتور رەتىندە قابىلدانادى.
تالقىلاۋ بارىسىندا قاتىسۋشىلار اكادەميالىق ديپلوماتيانىڭ بۇگىنگى كۇنى سىرتقى ساياساتتىڭ قوسالقى باعىتى بولۋدان شىعىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. گەوساياسي بەلگىسىزدىك جاعدايىندا ۋنيۆەرسيتەتتەر، زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن ساراپشىلىق قاۋىمداستىقتار ەكىجاقتى جانە ايماقتىق ىنتىماقتاستىق ءۇشىن پراكتيكالىق ماڭىزى بار ماسەلەلەر بويىنشا كاسىبي ءارى مازمۇندى ديالوگ الاڭىن قالىپتاستىرادى.
تانىستىرىلعان باسىلىمدار وسىنداي ديالوگتىڭ ناتيجەسى رەتىندە باعالاندى. ولار قازاقستاندىق-ۇندىستاندىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جيناقتالعان تاجىريبەسىن كورسەتىپ قانا قويماي، ورتالىق ازيانىڭ الەۋەتى، كولىك دالىزدەرىنىڭ بولاشاعى، ەنەرگەتيكالىق ورنىقتىلىق، ورتا دەرجاۆالاردىڭ ءرولى جانە عىلىمي ينستيتۋتتاردىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى دامىتۋداعى ۇلەسى سياقتى جاڭا زەرتتەۋ سۇراقتارىن العا تارتادى.
دوڭگەلەك ۇستەل قورىتىندىسى بويىنشا قاتىسۋشىلار قازاقستان مەن ءۇندىستاننىڭ ودان ءارى جاقىنداسۋى ءۇشىن بەرىك نەگىز بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل نەگىز ديپلوماتيالىق بايلانىستار مەن ەكونوميكالىق مۇددەلەرمەن عانا شەكتەلمەيدى. ەكى ەلدى تۇراقتى ەۋرازياعا، ءبىلىم الماسۋعا، بىرلەسكەن زەرتتەۋلەرگە، ساراپتامالىق بايلانىسقا جانە ۇزاق مەرزىمدى ينستيتۋتسيونالدىق ىنتىماقتاستىققا دەگەن ورتاق مۇددە بىرىكتىرەدى.
ءىس-شارا سۇراق-جاۋاپ سەسسياسىمەن اياقتالدى. قاتىسۋشىلار ايماقتىق تۇراقتىلىقتىڭ كەلەشەگى، ورتالىق ازيانىڭ قازىرگى الەمدىك ساياساتتاعى ورنى، كولىك جانە ەنەرگەتيكالىق بايلانىستاردىڭ دامۋى، سونداي-اق قازاقستان مەن ءۇندىستان اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ ودان ءارى ەۆوليۋتسياسى جونىندە پىكىر الماستى.
قازۇۋ-دا وتكەن دوڭگەلەك ۇستەل قازاقستاندىق-ۇندىستاندىق قاتىناستاردىڭ ءداستۇرلى ديپلوماتيالىق كۇن تارتىبىنەن كەڭەيىپ كەلە جاتقانىن كورسەتتى. بۇگىندە بۇل قاتىناستار بىلىمگە، ساراپتاماعا، اكادەميالىق بايلانىستارعا جانە ەكى ەلدىڭ ەۋرازيا بولاشاعىنا اسەر ەتەتىن ۇدەرىستەردى بىرلەسە پايىمداۋ قابىلەتىنە كوبىرەك سۇيەنەدى.
