äl-Farabi atyndaǧy Qazaq ūlttyq universitetınde özgermelı geosaiasi ahual jaǧdaiyndaǧy Ündıstan men Qazaqstan serıktestıgıne arnalǧan döŋgelek üstel öttı. Halyqaralyq qatynastar fakultetınıŋ alaŋynda ekı eldıŋ diplomattary, ǧalymdary, sarapşylary jäne universitet qauymdastyǧynyŋ ökılderı bas qosyp, halyqaralyq jüie özgerıp jatqan kezeŋdegı qazaqstandyq-ündıstandyq yntymaqtastyqtyŋ jaŋa baǧyttaryn talqylady.
Is-şarany äl-Farabi atyndaǧy QazŪU halyqaralyq qatynastar fakultetı men Qauıpsızdık jäne yntymaqtastyq mäselelerı instituty ūiymdastyrdy. Döŋgelek üstel aralas formatta ötıp, Qazaqstan men Ündıstannan qatysqan mamandardy oflain jäne onlain keŋıstıkte toǧystyrdy.
Kezdesudıŋ basty oqiǧalarynyŋ bırı ekı basylymnyŋ tūsaukeserı boldy. Olar – aǧylşyn tılındegı «India–Kazakhstan Partnership in a Changing Geopolitical Order» kıtaby jäne onyŋ orys tılındegı nūsqasy – «Partnerstvo İndii i Kazahstana v meniaiuşihsia geopoliticheskih realiiah». Osylaişa ǧylymi pıkırtalas naqty akademiialyq eŋbekpen tolyqty.
Aǧylşyn tılındegı basylymnyŋ redaktorlary – Ramakant Dvivedi, Lalit Aggarval jäne Qūralai Baizaqova. «Pentagon Press LLP» baspasynan jaryq körgen kıtap qazaqstandyq-ündıstandyq serıktestıktıŋ qalyptasuy, qazırgı jai-küiı men keleşegıne arnalǧan ūjymdyq akademiialyq zertteu retınde ūsynyldy.
Basylym qazaqstandyq jäne ündıstandyq avtorlardyŋ eŋbekterın bırıktıredı. Kıtapqa bes baǧyt boiynşa toptastyrylǧan 21 tarau engen. Onda geosaiasat jäne strategiialyq orta, memlekettık qūrylys jäne saiasi-ekonomikalyq damu, sauda men kölık bailanystary, energetika jäne qauıpsızdık, sondai-aq örkeniettık bailanystar men yntymaqtastyqtyŋ ūzaq merzımdı keleşegı qarastyrylǧan. Mūndai keŋ auqym Qazaqstan men Ündıstan qatynastaryn diplomatiia, ekonomika, qauıpsızdık, bılım jäne mädeniet özara toǧysatyn köpqabatty serıktestık retınde paiymdauǧa mümkındık beredı.
Döŋgelek üstelge äl-Farabi atyndaǧy QazŪU halyqaralyq qatynastar fakultetınıŋ professory Fatima Kukeeva moderatorlyq ettı. Is-şarany aşa otyryp, fakultet dekany Jūldyz Sairambaeva akademiialyq dialogtyŋ Qazaqstan men Ündıstan arasyndaǧy senımdı nyǧaitudaǧy jäne ekıjaqty kün tärtıbın mazmūndyq tūrǧydan keŋeitudegı maŋyzyn atap öttı.
Qatysuşylarǧa Qazaqstan Respublikasynyŋ Polşadaǧy Tötenşe jäne Ökılettı Elşısı, 2021–2025 jyldary Qazaqstan Respublikasynyŋ Ündıstan Respublikasyndaǧy Tötenşe jäne Ökılettı Elşısı bolǧan Nūrlan Jalǧasbaev, Ündıstan Respublikasynyŋ Qazaqstan Respublikasyndaǧy konsuldyǧynyŋ qyzmetkerı Himanşi Tuagi, «Ündıstan – Ortalyq Aziia» qorynyŋ direktory jäne MERI Halyqaralyq zertteuler ortalyǧynyŋ jetekşısı professor Ramakant Dvivedi, sondai-aq Qauıpsızdık jäne yntymaqtastyq mäselelerı institutynyŋ direktory professor Qūralai Baizaqova qūttyqtau söz arnady.
Ekı basylymnyŋ tūsaukeserı qazaqstandyq jäne ündıstandyq zertteuşıler arasyndaǧy köpjyldyq ǧylymi bailanystyŋ jalǧasy boldy. Aǧylşyn tılındegı nūsqany d-r Ramakant Dvivedi men professor Qūralai Baizaqova tanystyryp, onyŋ ekı el sarapşylarynyŋ ortaq ızdenısın körsetetın akademiialyq joba retındegı mänıne toqtaldy. Orys tılındegı nūsqany halyqaralyq qatynastar fakultetınıŋ dekany Jūldyz Sairambaeva men professor J.J. Jūman tanystyrdy. Olardyŋ aituynşa, audarma zertteu nätijelerın qazaqstandyq ǧylymi jäne sarapşylyq ortaǧa keŋırek jetkızuge mümkındık beredı.
Talqylau barysynda qatysuşylar ekı eldıŋ diplomatiialyq qatynastarynyŋ tarihymen ǧana şektelmei, bügıngı serıktestıktıŋ strategiialyq mazmūnyn aiqyndaityn naqty baǧyttarǧa nazar audardy.
Diskussiianyŋ özegınde aimaqtyq qauıpsızdık, energetikalyq geosaiasat, kölık-logistikalyq dälızder, orta derjavalardyŋ rölı, köpjaqty bailanystar, sondai-aq özgermelı halyqaralyq qatynastar jüiesındegı Ortalyq Aziianyŋ orny tūrdy.
Döŋgelek üsteldıŋ mazmūndyq bölıgı qazaqstandyq-ündıstandyq yntymaqtastyqtyŋ bırneşe negızgı baǧytyn qamtydy. Professor Ramakant Dvivedi Ortalyq Aziiadaǧy özgermelı geosaiasatqa ündıstandyq közqarasty jäne Qazaqstannyŋ Niu-Delidıŋ aimaqtyq strategiiasyndaǧy ornyn sipattady. D-r Kaveri Ganapati azamattyq iadrolyq energetika jäne asa maŋyzdy mineraldar salasyndaǧy yntymaqtastyq mümkındıkterıne toqtaldy. Äl-Farabi atyndaǧy QazŪU professory Malik Augan kölıktı halyqaralyq qatynastardaǧy integrasiia faktory retınde qarastyrsa, L.N. Gumilev atyndaǧy Euraziia ūlttyq universitetınıŋ dosentı Saniia Nūrdäuletova orta derjavalardyŋ rölı men aimaqtyq tūraqtylyq mäselelerıne nazar audardy.
Ündıstandyq jäne qazaqstandyq sarapşylar qauıpsızdık, energetika jäne gumanitarlyq bailanystarǧa qatysty keŋ auqymdy mäselelerdı de talqylady. Professor Firdous Tabassum Kaşmir universitetınıŋ zertteu mektebı tūrǧysynan Ortalyq Aziia problematikasyna qatysty paiymyn ūsyndy. D-r Pramod Kumar Djavaharlal Neru universitetınıŋ reseilık jäne ortalyqaziialyq zertteulerge qatysty ǧylymi ūstanymdaryn sipattady. Jūldyz Baizaqova Ündıstan men Ortalyq Aziia qatynastary aiasyndaǧy energetikalyq geosaiasat pen aimaqtyq qauıpsızdık mäselelerın qarastyrdy.
Kölık bailanystary mäselesıne erekşe köŋıl bölındı. Euraziianyŋ qaq ortasynda ornalasqan Qazaqstan üşın būl baǧyttyŋ ekonomikalyq qana emes, strategiialyq mänı de zor. Al Ortalyq Aziiadaǧy qatysuyn nyǧaituǧa müddelı Ündıstan üşın euraziialyq keŋıstık arqyly ötetın baǧyttar saudany, ıskerlık bailanystardy jäne institusionaldyq ärıptestıktı keŋeitudıŋ maŋyzdy alǧyşarty sanalady.
Energetika da maŋyzdy taqyryptardyŋ bırı retınde ataldy. Qatysuşylar Qazaqstan men Ündıstannyŋ energetikalyq qauıpsızdık, azamattyq iadrolyq energetika, asa maŋyzdy mineraldar jäne tūraqty damu salalarynda yntymaqtastyqty keŋeituge äleuetı bar ekenın atap öttı. Älemdık energetikalyq naryqtar qaita qūrylyp jatqan jaǧdaida būl baǧyttar ekı el üşın ūzaq merzımdı maŋyzǧa ie.
Ǧylym men bılımnıŋ rölıne de jeke nazar audaryldy. Qazaqstandyq tarap halyqaralyq qatynastar, aimaqtyq qauıpsızdık jäne syrtqy saiasat mäselelerı boiynşa saraptamalyq bazany jüielı türde damytyp keledı. Osy tūrǧyda äl-Farabi atyndaǧy QazŪU, halyqaralyq qatynastar fakultetı jäne Qauıpsızdık jäne yntymaqtastyq mäselelerı instituty zertteu jürgızu, maman daiarlau jäne halyqaralyq akademiialyq bailanystardy nyǧaitu üşın maŋyzdy alaŋǧa ainalyp otyr.
Ündıstandyq tarap, öz kezegınde, «Ündıstan – Ortalyq Aziia» qory, MERI Halyqaralyq zertteuler ortalyǧy, universitettık jäne taldau qūrylymdary arqyly dialogtyŋ tereŋdeuıne eleulı üles qosyp keledı. Ündıstandyq zertteuşılerdıŋ qatysuy Ortalyq Aziiany Ündıstannyŋ strategiialyq müddelerı, bailanys saiasaty, energetikalyq qauıpsızdık jäne Qazaqstanmen ūzaq merzımdı serıktestık tūrǧysynan qarastyruǧa mümkındık berdı.
Döŋgelek üsteldıŋ basty ideialarynyŋ bırı ekı el ūstanymdarynyŋ özara tolyqtyǧy boldy. Qazaqstan Ündıstannyŋ Ortalyq Aziiadaǧy maŋyzdy serıktesı retınde qarastyrylady. Onyŋ geosaiasi, kölık, energetikalyq jäne ziiatkerlık äleuetı joǧary baǧalanady. Ündıstan, öz kezegınde, aimaqtyŋ tūraqty damuyna, özara tiımdı bailanystardyŋ keŋeiuıne jäne köppoliarly dialogtyŋ nyǧaiuyna müddelı ırı aziialyq aktor retınde qabyldanady.
Talqylau barysynda qatysuşylar akademiialyq diplomatiianyŋ bügıngı künı syrtqy saiasattyŋ qosalqy baǧyty boludan şyǧyp kele jatqanyn atap öttı. Geosaiasi belgısızdık jaǧdaiynda universitetter, zertteu instituttary men sarapşylyq qauymdastyqtar ekıjaqty jäne aimaqtyq yntymaqtastyq üşın praktikalyq maŋyzy bar mäseleler boiynşa käsıbi ärı mazmūndy dialog alaŋyn qalyptastyrady.
Tanystyrylǧan basylymdar osyndai dialogtyŋ nätijesı retınde baǧalandy. Olar qazaqstandyq-ündıstandyq özara ıs-qimyldyŋ jinaqtalǧan täjıribesın körsetıp qana qoimai, Ortalyq Aziianyŋ äleuetı, kölık dälızderınıŋ bolaşaǧy, energetikalyq ornyqtylyq, orta derjavalardyŋ rölı jäne ǧylymi instituttardyŋ strategiialyq serıktestıktı damytudaǧy ülesı siiaqty jaŋa zertteu sūraqtaryn alǧa tartady.
Döŋgelek üstel qorytyndysy boiynşa qatysuşylar Qazaqstan men Ündıstannyŋ odan ärı jaqyndasuy üşın berık negız bar ekenın atap öttı. Būl negız diplomatiialyq bailanystar men ekonomikalyq müddelermen ǧana şektelmeidı. Ekı eldı tūraqty Euraziiaǧa, bılım almasuǧa, bırlesken zertteulerge, saraptamalyq bailanysqa jäne ūzaq merzımdı institusionaldyq yntymaqtastyqqa degen ortaq müdde bırıktıredı.
Is-şara sūraq-jauap sessiiasymen aiaqtaldy. Qatysuşylar aimaqtyq tūraqtylyqtyŋ keleşegı, Ortalyq Aziianyŋ qazırgı älemdık saiasattaǧy orny, kölık jäne energetikalyq bailanystardyŋ damuy, sondai-aq Qazaqstan men Ündıstan arasyndaǧy strategiialyq serıktestıktıŋ odan ärı evoliusiiasy jönınde pıkır almasty.
QazŪU-da ötken döŋgelek üstel qazaqstandyq-ündıstandyq qatynastardyŋ dästürlı diplomatiialyq kün tärtıbınen keŋeiıp kele jatqanyn körsettı. Bügınde būl qatynastar bılımge, saraptamaǧa, akademiialyq bailanystarǧa jäne ekı eldıŋ Euraziia bolaşaǧyna äser etetın üderısterdı bırlese paiymdau qabıletıne köbırek süienedı.
