فوتو: جي كومەگىمەن
جاساندى جولمەن جاۋىن-شاشىن شاقىرۋ تەحنولوگياسى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە سۋ تاپشىلىعى مەن قۇرعاقشىلىقتىڭ سالدارىن ازايتۋ ماقساتىندا قولدانىلىپ كەلەدى. بيىل قازاقستان دا وسى باعىتتاعى تاجىريبەنى قولعا الىپ، ورتالىق ازيادا مۇنداي جوبانى ىسكە اسىرعان العاشقى مەملەكەت اتاندى.
تۇركىستان وبلىسىندا باستالعان پيلوتتىق جوبا قوعامدا قىزۋ تالقىلانۋدا. ءبىرى ونى كليماتتىق وزگەرىستەر جاعدايىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى دەپ باعالاسا، ەندى ءبىرى تەحنولوگيانىڭ تابيعي پروتسەستەرگە ىقپالى قانداي بولۋى مۇمكىن دەگەن سۇراق كوتەرەدى. ماماندار ازىرگە تۇپكىلىكتى قورىتىندى جاساۋعا ەرتە ەكەنىن ايتقانىمەن، جوبانىڭ العاشقى ناتيجەلەرى مەن عىلىمي نەگىزدەمەسى قوعام نازارىندا.
جوبانىڭ ماقساتى قانداي؟|
ەلىمىزدە جاساندى جاۋىن-شاشىن شاقىرۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ تۋرالى باستاما العاش رەت بيىل مامىر ايىندا جاريالاندى. اقوردادا وتكەن كەزدەسۋدە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇۇ-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مەتەورولوگيالىق ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتى ءارى ءباا ۇلتتىق مەتەورولوگيا ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى ابدۋللا ءال-ماندۋسپەن سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جانە كليماتتىق تاۋەكەلدەردى ازايتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
وسى كەزدەسۋدەن كەيىن ەكى كۇن وتكەن سوڭ تۇركىستان وبلىسىندا پيلوتتىق جوبا ىسكە قوسىلدى. ەكسپەريمەنت 911 مىڭ گەكتار ەگىستىك القاپتى قامتىپ وتىر. مامانداردىڭ باعالاۋىنشا، تەحنولوگيانى ءتيىمدى پايدالانۋ اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە جانە سۋ قويمالارىن تولىقتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جوبا اۆتورلارىنىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى جىلدارى وڭىردە قۇرعاقشىلىق كەزەڭدەرى جيىلەگەن. وسىعان بايلانىستى بىرنەشە ەلدىڭ تاجىريبەسى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ۇسىنىمدارى زەردەلەنىپ، تۇركىستان وبلىسى پيلوتتىق الاڭ رەتىندە تاڭدالعان.
– جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى – قۇرعاقشىلىقتىڭ الدىن الۋ. وتكەن جىلى مۇندا سەگىز ايدان استام ۋاقىت جاۋىن-شاشىن تۇسپەگەن كەزەڭدەر بولدى. بۇل فەرمەرلەر ءۇشىن ۇلكەن قيىندىق تۋعىزدى. ءبىز بىرنەشە ەلدىڭ تاجىريبەسىن جانە حالىقارالىق مەتەورولوگيالىق ۇيىمداردىڭ ۇسىنىمدارىن زەرتتەدىك. عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ، وسى جوبانى ىسكە قوستىق، – دەيدى تسيفرلىق ۇكىمەتتى قولداۋ ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى ءا. وسپانوۆا.
تەحنولوگيا قالاي جۇمىس ىستەيدى؟
جوباعا قاتىستى ەڭ ءجيى قويىلاتىن سۇراقتاردىڭ ءبىرى – جاساندى جاۋىن-شاشىن باسقا وڭىرلەردەگى اۋا رايىنا اسەر ەتە مە دەگەن ماسەلە.
مامانداردىڭ تۇسىندىرۋىنشە، تەحنولوگيا جاڭا بۇلتتاردى قالىپتاستىرمايدى جانە اۋا رايىن تۇبەگەيلى وزگەرتپەيدى. ارنايى ۇشاقتار تابيعي تۇردە قالىپتاسقان جاڭبىر بۇلتتارىمەن عانا جۇمىس ىستەيدى.
– ءبىز جاڭا بۇلتتار جاسامايمىز. ارنايى ۇشاق تەك تابيعي تۇردە قالىپتاسقان جاڭبىر بۇلتتارىمەن جۇمىس ىستەيدى. بۇلتتاردىڭ استىنا ەكولوگيالىق تۇرعىدان قاۋىپسىز تۇزدى رەاگەنتتەر شاشىلادى. بۇل ىلعالدىڭ كريستالدانۋ پروتسەسىن جىلدامداتىپ، جاۋىن-شاشىننىڭ ءتۇسۋ ىقتيمالدىعىن ارتتىرادى. سونىمەن قاتار اسەر ەتۋ اۋماعى قاتاڭ شەكتەلگەن جانە جاڭبىر ۇلكەن اۋماقتارعا تارالمايدى، – دەيدى ءاليا وسپانوۆا.
مۇنداي تەحنولوگيا الەمدە شامامەن 50 جىلدان بەرى قولدانىلىپ كەلەدى. بۇگىندە اقش، قىتاي، كانادا، اۆستراليا، ەۋروپا ەلدەرى مەن تاياۋ شىعىستىڭ بىرقاتار مەملەكەتتەرى ونى سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جانە قۇرعاقشىلىقتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا پايدالانادى.
ال ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، تەحنولوگيا بەلگىلى ءبىر وڭىردەگى تابيعي بۇلتتارعا عانا اسەر ەتەدى.
قوعامداعى پىكىر مەن ساراپشىلاردىڭ كوزقاراسى
قازاقستان ايماقتا مۇنداي تاجىريبەنى العاش ەنگىزگەندىكتەن، جوبا كورشى مەملەكەتتەردىڭ دە قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى. دۇنيەجۇزىلىك مەتەورولوگيالىق ۇيىم ترانسشەكارالىق سيپاتتاعى كليماتتىق جوبالار جونىندە كورشى ەلدەردى حاباردار ەتىپ وتىرۋدى ۇسىنعان.
سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك جەلىلەردە سوڭعى كەزدەگى نوسەر جاۋىندار مەن اۋا رايىنىڭ قۇبىلمالى بولۋىن جاساندى جاڭبىر تەحنولوگياسىمەن بايلانىستىراتىن پىكىرلەر دە كەزدەسەدى. تۇركىستان وبلىسىنداعى كەيبىر شارۋالار جاۋىن-شاشىننىڭ كوبەيۋى باقشا ونىمدەرىنە اسەر ەتكەنىن ايتادى.
الايدا ماماندار مۇنداي تۇجىرىمدارعا عىلىمي باعا بەرۋ ءۇشىن قوسىمشا زەرتتەۋلەر قاجەت دەپ سانايدى. ويتكەنى اۋا رايىنا ءبىر مەزگىلدە كوپتەگەن تابيعي فاكتورلار اسەر ەتەدى.
رەسمي ورگانداردىڭ ۇستانىمى
مەملەكەتتىك ورگاندار پيلوتتىق جوبا عىلىمي باقىلاۋمەن جۇرگىزىلىپ جاتقانىن مالىمدەپ وتىر. جوبانىڭ مەتەورولوگيالىق سۇيەمەلدەۋىن «قازگيدرومەت» جۇزەگە اسىرادى.
– بۇل ەكسپەريمەنتتى ەكولوگيا مينيسترلىگى تاراپىنان «قازگيدرومەت» قاداعالاپ وتىر. ءبىزدىڭ قۇزىرەتىمىزگە مەتەورولوگيالىق دەرەكتەر، ياعني قازاقستان اۋماعىنداعى بۇلتتاردىڭ ىلعالدىلىعى تۋرالى اقپارات كىرەدى، – دەيدى ەكولوگيا ۆيتسە-ءمينيسترى مانسۇر وشۋرباەۆ.
مينيسترلىك وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا، جاۋىن-شاشىننىڭ حيميالىق قۇرامى دا تۇراقتى تۇردە زەرتحانالىق باقىلاۋدان وتكىزىلەدى. الىنعان مالىمەتتەر ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا سايكەستىگى تۇرعىسىنان تالدانادى.
– الەمدىك تاجىريبە بۇل تەحنولوگيانىڭ ەكولوگيالىق تۇرعىدان قاۋىپسىز ەكەنىن كورسەتەدى. ونىڭ ماقساتى – كوكتەمگى تاسقىن كەزىندە جەتكىلىكتى كولەمدە تولىسپاعان سۋ ايدىندارىنداعى سۋ قورىن تولىقتىرۋ عانا، – دەيدى ماماندار.
قازىر پيلوتتىق جوبا جالعاسىپ جاتىر. ونىڭ قورىتىندىلارى عىلىمي زەرتتەۋلەر اياقتالعاننان كەيىن جاريالانادى. ەگەر تەحنولوگيا تيىمدىلىگى مەن قاۋىپسىزدىگىن دالەلدەسە، بولاشاقتا ونى سۋ تاپشىلىعى بايقالاتىن وزگە وڭىرلەردە دە قولدانۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلۋى ىقتيمال.
ايعانىم مۇستاپاەۆا
