سۋرەت جي كومەگىمەن جاسالدى
تەمەكى شەگۋ، الكوگول تۇتىنۋ جانە ەسىرتكىگە تاۋەلدىلىك – ءبىر ادامنىڭ عانا ەمەس، تۇتاس قوعامنىڭ دەنساۋلىعىنا اسەر ەتەتىن ماسەلەلەر. بۇل ادەتتەردىڭ ارقايسىسى ادامنىڭ اعزاسىنا زيان كەلتىرىپ قانا قويماي، وتباسىنىڭ بەرەكەسىنە، ۇرپاق تاربيەسىنە جانە ەلدىڭ دەموگرافيالىق الەۋەتىنە كەرى ىقپال ەتەدى.
ادام – مەملەكەتتىڭ ەڭ ماڭىزدى كاپيتالىنىڭ ءبىرى. ال سالاۋاتتى ۇلت قالىپتاستىرۋ ءۇشىن اۋرۋدىڭ سالدارىمەن ەمەس، ونىڭ الدىن الۋمەن كۇرەسۋ ماڭىزدى.
شىلىم شەگۋ – دەنساۋلىقتى باياۋ السىرەتەتىن ادەت
تەمەكى قۇرامىنداعى نيكوتين ادامدى تاۋەلدىلىككە اكەلەدى. ادام العاشىندا شىلىمدى اۋەستىكپەن نەمەسە قورشاعان ورتانىڭ ىقپالىمەن باستاۋى مۇمكىن. الايدا ۋاقىت وتە كەلە اعزا نيكوتيندى تالاپ ەتىپ، ادەت تاۋەلدىلىككە اينالادى.
شىلىم شەگۋ وكپە مەن جۇرەك-قان تامىرلارى جۇيەسىنە سالماق تۇسىرەدى. ونىڭ زيانى تەك تەمەكى شەگەتىن ادامنىڭ وزىنە عانا ەمەس، جانىنداعى ادامدارعا دا تيەدى. اسىرەسە بالالاردىڭ تەمەكى تۇتىنىنە ۇنەمى ۇشىراۋى ولاردىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن.
تەمەكىنىڭ قاۋىپتىلىگى – ونىڭ ادام ءومىرىن ءبىر كۇندە وزگەرتپەيتىنىندە. زيانى جىلدار بويى جينالىپ، دەنساۋلىقتى بىرتىندەپ السىرەتەدى. سوندىقتان «از شەگەمىن»، «قالاعان كەزدە تاستايمىن» دەگەن وي تاۋەلدىلىكتىڭ الدىن المايدى.
الكوگول – وتباسى مەن قوعامعا اسەر ەتەتىن ماسەلە
الكوگولدى شامادان تىس تۇتىنۋ دا ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا عانا ەمەس، ونىڭ الەۋمەتتىك ورتاسىنا اسەر ەتەدى. ماس كۇيىندە جاسالعان قۇقىق بۇزۋشىلىق، وتباسىنداعى جانجال، جول-كولىك وقيعالارى مەن تۇرمىستىق ماسەلەلەردىڭ ءبىر بولىگى الكوگولمەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن.
ەڭ قاۋىپتىسى – الكوگولدى تۇتىنۋ بىرتىندەپ قالىپتى نارسە رەتىندە قابىلدانۋى. مەرەكەدە، دوستار اراسىندا نەمەسە كۇندەلىكتى كۇيزەلىستەن ارىلۋدىڭ جولى رەتىندە الكوگولگە جۇگىنۋ ادەتكە اينالسا، ادام ءوز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكتى جوعالتا باستايدى.
سالاۋاتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ الكوگولدەن تولىق باس تارتۋدى تاڭداعان ادامداردىڭ سانىن ارتتىرۋدان عانا ەمەس، قوعامداعى وعان دەگەن كوزقاراستى وزگەرتۋدەن دە باستالادى.
ناشاقورلىق – ءبىر ادامنىڭ ەمەس، تۇتاس وتباسىنىڭ قاسىرەتى
ەسىرتكىگە تاۋەلدىلىك – ادامنىڭ فيزيكالىق جانە پسيحولوگيالىق جاعدايىن بۇزاتىن اسا قاۋىپتى قۇبىلىس. ەسىرتكىنى العاش رەت «قىزىق ءۇشىن» نەمەسە «دوستاردىڭ ۇسىنىسىمەن» بايقاپ كورۋدىڭ ءوزى اۋىر تاۋەلدىلىككە اكەلۋى مۇمكىن.
ناشاقورلىق ادامنىڭ وقۋىنا، جۇمىسىنا، قارىم-قاتىناسىنا، وتباسىنا جانە بولاشاعىنا اسەر ەتەدى. ءبىر ادامنىڭ تاۋەلدىلىگى ونىڭ جاقىندارىنىڭ دا ءومىرىن وزگەرتەدى. سوندىقتان ەسىرتكىگە قارسى كۇرەستىڭ ەڭ ءتيىمدى جولدارىنىڭ ءبىرى – جاستار اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتىپ، ولاردىڭ بوس ۋاقىتىن پايدالى وتكىزۋىنە جاعداي جاساۋ.
سالاۋاتتى ۇرپاق – ەلدىڭ بولاشاعى
تەمەكى، الكوگول جانە ەسىرتكى ماسەلەسىن تەك تىيىم سالۋ ارقىلى شەشۋ قيىن. بۇل باعىتتا وتباسى، مەكتەپ، جوعارى وقۋ ورىندارى، مەديتسينا ماماندارى، قوعام جانە مەملەكەت بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋى كەرەك.
جاستارعا سپورتپەن اينالىسۋعا، شىعارماشىلىقپەن شۇعىلدانۋعا، ءبىلىم الۋعا جانە ءوز قابىلەتىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرۋ – زياندى ادەتتەردىڭ الدىن الۋدىڭ ماڭىزدى تەتىگى.
ۇلتتىڭ بولاشاعى ونىڭ ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىمەن عانا ەمەس، ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعىمەن دە ولشەنەدى. سوندىقتان سالاۋاتتى ءومىر سالتىن تاڭداۋ – جەكە ادامنىڭ عانا شەشىمى ەمەس، قوعامنىڭ ورتاق قۇندىلىعىنا اينالۋى ءتيىس.
تەمەكىدەن باس تارتۋ، الكوگولدەن اۋلاق بولۋ، ەسىرتكىگە جولاماۋ – ءوز دەنساۋلىعىڭدى عانا ەمەس، بولاشاق ۇرپاقتىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ. سالاۋاتتى ۇلت قالىپتاستىرۋ ءار ادامنىڭ وزىنەن باستالادى.
