قازىرگى قوعامنىڭ ساياسي ءومىرىن كوممۋنيكاتسياسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. مەملەكەت پەن ازامات، ساياسي ينستيتۋتتار مەن قوعامدىق ۇيىمدار، بيلىك وكىلدەرى مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى اراسىنداعى بايلانىس ساياسي پروتسەستەردىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى سانالادى. ساياسي شەشىمنىڭ قابىلدانۋى عانا ەمەس، ونىڭ قوعامعا ءتۇسىندىرىلۋى، ازاماتتاردىڭ پىكىرىن بيلىككە جەتكىزۋى، قوعامدىق كوزقاراستىڭ قالىپتاسۋى دا كوممۋنيكاتسيالىق پروتسەستەر ارقىلى جۇزەگە اسادى. وسى تۇرعىدان العاندا، ساياسي كوممۋنيكاتيۆتىك جۇيە – قوعامداعى ساياسي اقپاراتتىڭ ءوندىرىلۋىن، تارالۋىن، قابىلدانۋىن جانە وعان كەرى بايلانىستى قامتاماسىز ەتەتىن ءوزارا بايلانىستى ينستيتۋتتار مەن قۇرالداردىڭ جيىنتىعى.
ساياسي كوممۋنيكاتسيا ۇعىمى ساياساتتانۋ، الەۋمەتتانۋ، پسيحولوگيا، جۋرناليستيكا، بۇقارالىق كوممۋنيكاتسيا تەورياسى جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سياقتى بىرنەشە عىلىمي باعىتتاردىڭ توعىسىندا قالىپتاستى. ونىڭ دامۋى قوعامداعى الەۋمەتتىك قاتىناستاردىڭ كۇردەلەنۋىمەن، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ پايدا بولۋىمەن جانە تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ كەڭ تارالۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى.
ساياسي كوممۋنيكاتسيانىڭ تەوريالىق نەگىزدەرى
ساياسي كوممۋنيكاتسيانى زەرتتەۋدىڭ العاشقى تەوريالىق نەگىزدەرى كوممۋنيكاتسيانىڭ جالپى مودەلدەرىنەن باستاۋ الادى. كوممۋنيكاتسيانىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرى – اقپاراتتى جىبەرۋشى، حابارلاما، ونى جەتكىزەتىن ارنا، قابىلداۋشى جانە كەرى بايلانىس. ساياسي سالادا بۇل ەلەمەنتتەر ناقتى مازمۇنعا يە بولادى. مىسالى، مەملەكەت نەمەسە ساياسي ينستيتۋت اقپارات جىبەرۋشى بولسا، ونىڭ زاڭنامالىق شەشىمى، رەسمي مالىمدەمەسى نەمەسە ساياسي باعدارلاماسى حابارلاما قىزمەتىن اتقارادى. ال تەلەديدار، گازەت، راديو، ينتەرنەت جانە الەۋمەتتىك جەلىلەر سول اقپاراتتى جەتكىزەتىن ارنالارعا جاتادى.
ساياسي كوممۋنيكاتسيا تەورياسىنىڭ دامۋىنا امەريكالىق عالىم گارولد لاسسۋەللدىڭ ەڭبەكتەرى ەلەۋلى ىقپال ەتتى. ونىڭ كوممۋنيكاتسيانى «كىم ايتتى، نە ايتتى، قانداي ارنا ارقىلى، كىمگە جانە قانداي ناتيجەمەن؟» دەگەن سۇراقتار ارقىلى تالداۋ مودەلى ساياسي اقپاراتتىڭ قوعامعا ىقپالىن زەرتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل مودەلدە كوممۋنيكاتسيا جاي عانا اقپارات الماسۋ ەمەس، بەلگىلى ءبىر الەۋمەتتىك جانە ساياسي ناتيجەگە باعىتتالعان پروتسەسس رەتىندە قاراستىرىلادى.
كەيىن كوممۋنيكاتسيانىڭ بىرجاقتى ەمەس، ەكىجاقتى سيپاتىنا نازار اۋدارىلدى. ياعني ازاماتتار ساياسي اقپاراتتى تەك قابىلداۋشى رولىندە قالماي، ءوز پىكىرىن بىلدىرەتىن، سۇراق قوياتىن، ۇسىنىس جاسايتىن جانە قوعامدىق تالقىلاۋعا قاتىساتىن سۋبەكتىلەرگە اينالدى.
ساياسي-الەۋمەتتىك عىلىمداردىڭ ساياسي كوممۋنيكاتسياعا ىقپالى
ساياسي كوممۋنيكاتيۆتىك جۇيەنىڭ دامۋىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ساياسي جانە الەۋمەتتىك عىلىمداردىڭ ءوزارا بايلانىسىن قاراستىرۋ ماڭىزدى.
ساياساتتانۋ ساياسي بيلىكتىڭ قۇرىلىمىن، ساياسي ينستيتۋتتاردى، مەملەكەت پەن ازامات اراسىنداعى قاتىناستاردى زەرتتەيدى. وسى تۇرعىدان ساياسي كوممۋنيكاتسيا بيلىكتىڭ قوعاممەن بايلانىس ورناتۋ تەتىگى رەتىندە قاراستىرىلادى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ شەشىمدەرى ازاماتتارعا تۇسىنىكتى ءارى قولجەتىمدى تۇردە جەتكىزىلمەسە، قوعام مەن بيلىك اراسىنداعى اقپاراتتىق الشاقتىق پايدا بولۋى مۇمكىن. الەۋمەتتانۋ قوعامداعى ءارتۇرلى الەۋمەتتىك توپتاردىڭ ساياسي ۇستانىمدارىن، قوعامدىق پىكىردىڭ قالىپتاسۋىن جانە ازاماتتاردىڭ ساياسي مىنەز-قۇلقىن زەرتتەيدى. ساۋالنامالار، الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جانە قوعامدىق پىكىر مونيتورينگى ارقىلى قوعامنىڭ بەلگىلى ءبىر ساياسي ماسەلەگە كوزقاراسىن انىقتاۋعا بولادى. بۇل مالىمەتتەر ساياسي ينستيتۋتتارعا قوعامداعى سۇرانىستاردى تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
الەۋمەتتىك پسيحولوگيا ساياسي اقپاراتتىڭ ادامنىڭ قابىلداۋىنا اسەر ەتەتىن فاكتورلاردى قاراستىرادى. ءبىر اقپارات ءارتۇرلى ادامدارعا ارقالاي اسەر ەتۋى مۇمكىن. بۇعان ادامنىڭ جاسى، الەۋمەتتىك ورتاسى، ءبىلىمى، قۇندىلىقتارى جانە بۇرىن قالىپتاسقان كوزقاراستارى ىقپال ەتەدى. سوندىقتان ساياسي كوممۋنيكاتسيادا اقپاراتتىڭ مازمۇنىمەن قاتار ونى ۇسىنۋ فورماسى دا ماڭىزدى.
جۋرناليستيكا جانە بۇقارالىق كوممۋنيكاتسيا تەورياسى ساياسي اقپاراتتى جيناۋ، تەكسەرۋ، وڭدەۋ جانە كوپشىلىككە تاراتۋ ماسەلەلەرىن زەرتتەيدى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قوعام مەن بيلىك اراسىنداعى دانەكەر قىزمەتىن اتقارا الادى. جۋرناليستەر مەملەكەتتىك شەشىمدەردى ءتۇسىندىرىپ قانا قويماي، قوعامدىق ماسەلەلەردى بيلىك نازارىنا جەتكىزۋگە دە ىقپال ەتەدى.
ساياسي كوممۋنيكاتيۆتىك جۇيەنىڭ نەگىزگى سۋبەكتىلەرى
ساياسي كوممۋنيكاتسيا جۇيەسىندە بىرنەشە نەگىزگى سۋبەكت بار. ءبىرىنشىسى – مەملەكەت جانە مەملەكەتتىك ورگاندار. ولار زاڭدار، قاۋلىلار، رەسمي مالىمدەمەلەر جانە مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى قوعامعا اقپارات تاراتادى.
ەكىنشىسى – ساياسي پارتيالار مەن قوعامدىق ۇيىمدار. ولار وزدەرىنىڭ باعدارلامالارىن تانىستىرىپ، ازاماتتاردىڭ بەلگىلى ءبىر ماسەلەلەرگە قاتىستى كوزقاراسىن قالىپتاستىرۋعا جانە قوعامدىق پىكىرتالاسقا قاتىسۋعا تىرىسادى.
ءۇشىنشىسى – بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى. تەلەديدار، راديو، گازەت-جۋرنالدار مەن ينتەرنەت-باسىلىمدار ساياسي اقپاراتتى جيناپ، وڭدەپ، قوعامعا تاراتادى. بۇل رەتتە جۋرناليستيكانىڭ كاسىبي ستاندارتتارى، دەرەككوزدەردى تەكسەرۋ جانە اقپاراتتىڭ دالدىگى ەرەكشە ماڭىزعا يە.
ءتورتىنشىسى – ازاماتتىق قوعام جانە ازاماتتاردىڭ وزدەرى. قازىرگى جاعدايدا ازاماتتار اقپاراتتى تەك قابىلداپ قويمايدى. ولار الەۋمەتتىك جەلىلەردە پىكىر بىلدىرەدى، ماتەريالدار جاريالايدى، قوعامدىق ماسەلەلەردى كوتەرەدى، پەتيتسيالارعا قاتىسادى جانە مەملەكەتتىك ورگاندارعا كەرى بايلانىس بەرەدى.
تسيفرلىق داۋىردەگى ساياسي كوممۋنيكاتسيا
ينتەرنەتتىڭ جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ دامۋى ساياسي كوممۋنيكاتيۆتىك جۇيەنىڭ قۇرىلىمىن ايتارلىقتاي وزگەرتتى. بۇرىن ساياسي اقپاراتتىڭ نەگىزگى ارنالارى تەلەديدار، راديو جانە ءباسپاسوز بولسا، قازىرگى كەزدە الەۋمەتتىك جەلىلەر، مەسسەندجەرلەر، ۆيدەوپلاتفورمالار مەن ونلاين-مەديا ماڭىزدى ورىنعا شىقتى.
تسيفرلىق كوممۋنيكاتسيانىڭ باستى ەرەكشەلىگى – جىلدامدىق پەن ينتەراكتيۆتىلىك. مەملەكەتتىك ورگاننىڭ مالىمدەمەسى نەمەسە ساياسي تۇلعانىڭ ءسوزى بىرنەشە مينۋت ىشىندە مىڭداعان، ءتىپتى ميلليونداعان ادامعا جەتۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار اۋديتوريا بىردەن پىكىر قالدىرىپ، سۇراق قويىپ نەمەسە اقپاراتتى باسقا پايدالانۋشىلارعا تاراتا الادى.
الايدا تسيفرلىق كەڭىستىكتىڭ دامۋى جاڭا ماسەلەلەردى دە تۋىنداتتى. سونىڭ ءبىرى – جالعان اقپارات پەن مانيپۋلياتسيالىق كونتەنتتىڭ تارالۋى. اقپاراتتىڭ جىلدام تارالۋى ونىڭ مىندەتتى تۇردە شىنايى ەكەنىن بىلدىرمەيدى. سوندىقتان ساياسي كوممۋنيكاتسيادا مەدياساۋاتتىلىق پەن فاكتچەكينگتىڭ ماڭىزى ارتىپ وتىر.
الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – اقپاراتتىڭ جەكەلەنۋى. الگوريتمدەر پايدالانۋشىنىڭ بۇرىنعى ارەكەتتەرىنە قاراي بەلگىلى ءبىر مازمۇندى كوبىرەك كورسەتۋى مۇمكىن. بۇل ادامنىڭ ءارتۇرلى كوزقاراستارمەن تانىسۋ مۇمكىندىگىنە اسەر ەتۋى ىقتيمال. وسى سەبەپتى قازىرگى ساياسي كوممۋنيكاتسيادا اقپاراتتىق ارتۇرلىلىك پەن سىني ويلاۋ ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
ساياسي كوممۋنيكاتسيانىڭ قوعامداعى قىزمەتتەرى
ساياسي كوممۋنيكاتيۆتىك جۇيە بىرنەشە نەگىزگى قىزمەت اتقارادى. بىرىنشىدەن، اقپاراتتىق قىزمەت. ازاماتتار مەملەكەتتىك شەشىمدەر، زاڭدار، ساياسي پروتسەستەر جانە قوعامدىق ماسەلەلەر تۋرالى اقپارات الادى.
ەكىنشىدەن، كەرى بايلانىس قىزمەتى. قوعام ءوز تالاپتارى مەن ۇسىنىستارىن بيلىككە جەتكىزەدى. بۇل دەموكراتيالىق باسقارۋ جاعدايىندا ەرەكشە ماڭىزدى.
ۇشىنشىدەن، الەۋمەتتەندىرۋ قىزمەتى. ادامدار ساياسي ينستيتۋتتار، ازاماتتىق قۇقىقتار مەن مىندەتتەر تۋرالى اقپارات ارقىلى ساياسي ومىرگە ارالاسادى.
تورتىنشىدەن، ينتەگراتسيالىق قىزمەت. ورتاق ماسەلەلەردى تالقىلاۋ قوعام مۇشەلەرىنىڭ بەلگىلى ءبىر الەۋمەتتىك قۇندىلىقتار مەن ماقساتتار توڭىرەگىندە بىرىگۋىنە ىقپال ەتەدى.
بەسىنشىدەن، باقىلاۋ قىزمەتى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن ازاماتتىق قوعام مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ قىزمەتىنە نازار اۋدارىپ، قوعامدىق باقىلاۋ مەحانيزمدەرىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدى.
قازاقستانداعى ساياسي كوممۋنيكاتسيا
قازاقستانداعى ساياسي كوممۋنيكاتسيا دا ءداستۇرلى جانە تسيفرلىق ارنالاردىڭ قاتار دامۋىمەن سيپاتتالادى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ رەسمي سايتتارى، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى، الەۋمەتتىك جەلىلەر جانە ازاماتتاردىڭ ەلەكتروندى ءوتىنىش بەرۋ مۇمكىندىكتەرى ساياسي كوممۋنيكاتسيانىڭ نەگىزگى ارنالارىنا جاتادى.
قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك كوممۋنيكاتسيادا اقپاراتتى جەدەل تاراتۋ عانا ەمەس، ونى تۇسىنىكتى تىلدە جەتكىزۋ، ازاماتتاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرۋ جانە قوعامدىق پىكىردى ەسكەرۋ ماسەلەلەرى دە ماڭىزدى. اسىرەسە الەۋمەتتىك جەلىلەر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قوعاممەن تىكەلەي بايلانىس جاساۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
سونىمەن قاتار جۋرناليستيكا ساياسي كوممۋنيكاتسيا جۇيەسىندە ماڭىزدى باقىلاۋشى ءارى اقپاراتتىق ينستيتۋت رەتىندە قىزمەت ەتەدى. كاسىبي جۋرناليستيكا قوعامعا مەملەكەتتىك شەشىمدەردىڭ ءمانىن تۇسىندىرۋگە، قوعامدىق ماسەلەلەردى كوتەرۋگە جانە رەسمي اقپاراتتى ءتۇرلى دەرەككوزدەرمەن سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قورىتا ايتقاندا، ساياسي-الەۋمەتتىك عىلىمدار نەگىزىندە دامىعان ساياسي كوممۋنيكاتيۆتىك جۇيە – قوعام مەن بيلىك اراسىنداعى اقپارات الماسۋدى قامتاماسىز ەتەتىن كۇردەلى الەۋمەتتىك مەحانيزم. ونىڭ قالىپتاسۋىنا ساياساتتانۋ، الەۋمەتتانۋ، الەۋمەتتىك پسيحولوگيا، جۋرناليستيكا جانە كوممۋنيكاتسيا تەورياسى سياقتى عىلىمي سالالار ۇلكەن ىقپال ەتتى. ساياسي كوممۋنيكاتسيانىڭ نەگىزگى ماقساتى تەك اقپارات تاراتۋ ەمەس. ول بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى بايلانىستى قامتاماسىز ەتەدى، قوعامدىق پىكىردىڭ قالىپتاسۋىنا جاعداي جاسايدى، ازاماتتاردىڭ ساياسي پروتسەستەرگە قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى جانە كەرى بايلانىستى قالىپتاستىرادى. تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى بۇل جۇيەنىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتتى. ازاماتتار اقپاراتتى بۇرىنعىدان جىلدام الىپ قانا قويماي، وزدەرى دە اقپارات وندىرۋشىگە اينالدى. سونىمەن بىرگە جالعان اقپارات، اقپاراتتىق مانيپۋلياتسيا، مەدياساۋاتتىلىقتىڭ جەتكىلىكسىزدىگى سياقتى جاڭا ماسەلەلەر پايدا بولدى.
سوندىقتان قازىرگى ساياسي كوممۋنيكاتيۆتىك جۇيەنىڭ تيىمدىلىگى اقپاراتتىڭ جىلدامدىعىمەن عانا ەمەس، ونىڭ دالدىگىمەن، اشىقتىعىمەن، قولجەتىمدىلىگىمەن، ەكىجاقتى سيپاتىمەن جانە قوعامدىق كەرى بايلانىستى قامتاماسىز ەتۋ قابىلەتىمەن ولشەنەدى. تۇراقتى ساياسي كوممۋنيكاتسيا قوعامداعى ءارتۇرلى توپتاردىڭ پىكىرىن ەستۋگە، مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ قىزمەتىن تۇسىندىرۋگە جانە ازاماتتاردىڭ قوعامدىق ومىرگە سانالى تۇردە قاتىسۋىنا جاعداي جاسايدى.
