فوتو: OSCE.ORG
ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ (ەقىۇ) ادامي ولشەم جونىندەگى ۆارشاۆا كونفەرەنتسياسى ءداستۇرلى تۇردە قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ادام قۇقىقتارى، دەموكراتيا جانە زاڭ ۇستەمدىگى سالالارىنداعى مىندەتتەمەلەرىن قانشالىقتى ورىنداپ وتىرعانىن باعالايتىن الاڭ. ال ءاربىر ەلگە بەرىلەتىن باعا ونىڭ ۇلتتىق زاڭناماسى مەن قالىپتاسقان تاجىريبەسىنىڭ ەقىۇ اياسىندا قابىلدانعان مىندەتتەمەلەرگە قانشالىقتى سايكەس كەلەتىنىنە، سونداي-اق حالىقارالىق ساراپشىلار، قۇقىق قورعاۋشىلار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار كوتەرەتىن ناقتى ماسەلەلەر مەن جەكەلەگەن جاعدايلارعا نەگىزدەلۋگە ءتيىس ەدى.
الايدا جىلدار وتە كەلە مۇنداي الاڭداردىڭ اينالاسىندا وزىندىك ورتا قالىپتاسىپ، ءتىپتى مۇنى جەكە ءبىر كاسىپكە اينالعان قۇبىلىس دەۋگە بولادى. حالىقارالىق مىنبەر «قۇقىق قورعاۋشى» اتىن جامىلعان تۇتاس ءبىر توپتىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشتى. ولار ءۇشىن كونفەرەنتسياعا قاتىسۋ ناقتى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋعا ىقپال ەتۋدىڭ مۇمكىندىگىنەن گورى، ءوز بەدەلىن حالىقارالىق دەڭگەيدە ورنىقتىرىپ، گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا قول جەتكىزۋدىڭ قۇرالىنا اينالعانداي.
مۇنداي الاڭدارداعى پىكىرتالاستىڭ مازمۇندى تۇسى كەيدە ەل ىشىندەگى احۋالدى كىم وتكىرىرەك سىنايدى دەگەن بەيرەسمي باسەكەگە ۇقساپ كەتەدى. «پروبلەمالار» نەعۇرلىم وتكىر قويىلىپ، ەلدەگى جاعداي نەعۇرلىم قاتاڭ سىنالسا، ايتىلعان پىكىر دە سونشالىقتى نازارعا ىلىگىپ، حالىقارالىق اۋديتورياداعى جاڭعىرىعى ارتا تۇسەدى. الايدا تاجىريبە كورسەتكەندەي، ەشبىر حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ەشكىمگە مىنسىزدىكتىڭ كۋالىگىن بەرمەيدى، ال مىنبەردەن ايتىلعان ءسوزدىڭ قاتقىلدىعى اتقارىلعان جۇمىستىڭ ولشەمى بولا المايدى.
بۇل ءۇردىس قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى گرانتتىق قارجىلاندىرۋمەن تىعىز ۇشتاسقان تۇستا ءتىپتى ايقىن بايقالادى. مۇنداي جاعدايدا باسىمدىقتاردىڭ وزگەرىپ كەتۋ قاۋپى تۋىندايدى. قوعامداعى بەلگىلى ءبىر ماسەلە جاڭا جوبانى ىسكە اسىرۋعا نەگىز بولىپ، جەكەلەگەن وقيعالار جۇيەلى سيپاتتاعى قۇبىلىس رەتىندە كورسەتىلە باستايدى. ال حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تانىمالدىق پەن الىنعان قارجى كولەمى بىرتىندەپ قىزمەت ناتيجەلىلىگىن باعالاۋدىڭ بەيرەسمي ولشەمىنە اينالادى.
ۆارشاۆا كونفەرەنتسياسىندا جىل سايىن قازاقستانعا قاتىستى كۇن ءتارتىبىن، ازداعان وزگەرىستەردى ەسەپكە الماعاندا، نەگىزىنەن سول ءبىر ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار توبى (قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ادام قۇقىقتارى جانە زاڭدىلىقتى ساقتاۋ بيۋروسى، «ار.رۋح.حاق» قوعامدىق قورى، «قادىر-قاسيەت»، «ەحو» قوعامدىق بىرلەستىكتەرى جانە باسقالارى) مەن بۇرىننان بەلگىلى بەلسەندىلەر (ە.جوۆتيس، ب.تورەعوجينا، ا.يبراەۆا، ۆ.تەن جانە سول قاتارداعى وزگە دە تۇلعالار) كوتەرىپ كەلەدى.
جەكەلەگەن «قۇقىق قورعاۋ» جانە «قوعامدىق» ۇيىمدارعا بولىنەتىن شەتەلدىك قارجىلاندىرۋدىڭ اۋقىمى دا كوپ نارسەنى اڭعارتادى. مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس، 2024 جىلى جالپى سوماسى 27,2 ملرد تەڭگە كولەمىندە 218 جەكە جانە زاڭدى تۇلعا شەتەلدەن قارجىلاندىرىلعان. 2025 جىلى شەتەلدىك قارجىلاندىرۋدى ەڭ كوپ العانداردىڭ قاتارىندا – قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ادام قۇقىقتارى جانە زاڭدىلىقتى ساقتاۋ بيۋروسى (350 ملن تەڭگەدەن استام), MediaNet (شامامەن 300 ملن), قۇقىقتىق ساياساتتى زەرتتەۋ ورتالىعى (284 ملن), CAPS Unlock (175 ملن), PaperLab (99 ملن), ء«ادىل ءسوز» (97 ملن) جانە «ار.رۋح.حاق» قوعامدىق قورى (44 ملن تەڭگەدەن استام) بار. بۇل تىزىمدە 2024-2025 جىلدارى USAID باعدارلامالارىنا قاتىسقان «قادىر-قاسيەت» قوعامدىق بىرلەستىگى دە كەزدەسەدى. بۇعان دەيىن اتالعان ۇيىم اگەنتتىكتەن 2,5 جىل مەرزىمگە ەسەپتەلگەن جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 460 مىڭ دوللار كولەمىندە گرانت العان.
حالىقارالىق الاڭداردىڭ كۇن تارتىبىنە قازاقستانعا مۇلدە جات دۇنيەلەر ۇنەمى شىعارىلىپ كەلەدى: لگبت وكىلدەرىن ىلگەرىلەتۋ، ترانسگەندەرلەردىڭ قۇقىقتارى، گرانتتار الۋ ماقساتىندا حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ تەتىكتەرىن كۇشەيتۋ، ءدىني بىرلەستىكتەر قىزمەتىنىڭ ەركىندىگى جانە ت.ب. ماسەلەلەر.
ۇلت مۇددەسىنە قارسى جۇمىستانىپ جۇرگەندەردىڭ باسىن قوسقان مۇنداي كونفەرەنتسيا بىزگە قانشالىقتى قاجەت؟
