قازاقستان حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋمەن قامتۋ دەڭگەيى بويىنشا ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا ءبىرىنشى ورىندا تۇر.
حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇل كورسەتكىش 94,3%-دى قۇرايدى. سونىمەن قاتار 2027 جىلدان باستاپ ەلدە كەيبىر جاردەماقىلاردى تاعايىنداۋ ءتارتىبى وزگەرەدى – الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ كەزىندە وتباسىلاردىڭ ماتەريالدىق جاعدايى ەسكەرىلەتىن بولادى.
ايتا كەتەيىك، 2027 جىلدان باستاپ قازاقستاندا بىرقاتار الەۋمەتتىك تولەمدەر وتباسىنىڭ ءال-اۋقات دەڭگەيىنە قاراي تاعايىندالادى. ياعني جاعدايى جاقسى ازاماتتار كەيبىر جاردەماقىلاردى الا الماۋى مۇمكىن. وزگەرىستىڭ نەگىزگى ماقساتى – مەملەكەتتىك كومەكتى شىن مانىندە مۇقتاج ازاماتتارعا باعىتتاۋ.
قازاقستان الەۋمەتتىك قورعاۋمەن قامتۋ بويىنشا كورشى ەلدەردەن الدا
حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ (حەۇ) سوڭعى دەرەكتەرىنە سايكەس، قازاقستان ورتالىق ازياداعى بەس ەلدىڭ ىشىندە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋمەن قامتۋ دەڭگەيى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا تۇر.
قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش 94,3% دەڭگەيىندە.
سالىستىرۋ ءۇشىن ايتساق، وزبەكستاندا بۇل كورسەتكىش 56%، قىرعىزستاندا – 42,9%، تۇرىكمەنستاندا – 42,7%، ال تاجىكستاندا – 34,1%.
بۇل كورسەتكىش تەك اقشالاي الەۋمەتتىك تولەم الاتىن ازاماتتاردى عانا ەمەس، الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە جارنا اۋداراتىن ادامداردى دا قامتيدى.
وسىلايشا، 94,3% كورسەتكىشى الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىنىڭ ازاماتتاردى قانشالىقتى كەڭ كولەمدە قامتيتىنىن كورسەتەدى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى كورسەتكىش – بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى (بۇۇدب) ەسەپتەيتىن ادام دامۋى يندەكسى.
بۇۇدب دەرەكتەرىنە سايكەس، قازاقستان 0,837 يندەكسىمەن 193 ەل مەن اۋماقتىڭ ىشىندە 60-ورىندا تۇر.
بۇل – ورتالىق ازياداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش.
ونىڭ ۇستىنە قازاقستان ادام دامۋى دەڭگەيى وتە جوعارى مەملەكەتتەر ساناتىنا كىرەتىن وڭىردەگى جالعىز ەل بولىپ قالىپ وتىر.
يندەكستى ەسەپتەۋ كەزىندە ءۇش نەگىزگى فاكتور ەسكەرىلەدى: ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى، ءبىلىم دەڭگەيى جانە حالىقتىڭ تابىسى.
بۇل دەرەكتەر قازاقستاننىڭ وڭىردەگى باسقا مەملەكەتتەرمەن سالىستىرعانداعى ورنىن كورسەتەدى. الايدا حالىقارالىق رەيتينگتەردەگى جوعارى كورسەتكىشتەر الەۋمەتتىك سالادا ماسەلە جوق دەگەندى بىلدىرمەيدى. سوندىقتان قول جەتكىزىلگەن ناتيجەلەردى ساقتاپ، حالىقتى قولداۋ جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋ ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى.
مەملەكەتتىك كومەك كىمدەرگە بەرىلەدى؟
حالىقارالىق ۇيىمدار الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ قانشالىقتى نىسانالى تۇردە بولىنەتىنىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارادى.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ باعالاۋىنشا, قازاقستانداعى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى (ااك) الۋشىلار مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ 82,5%-ى ەلدەگى تابىسى ەڭ تومەن 20% تۇرعىنداردىڭ قاتارىنا كىرەدى.
بۇل اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتىڭ نەگىزىنەن تابىسى تومەن ازاماتتارعا بەرىلەتىنىن كورسەتەدى.
الايدا 2027 جىلعا جوسپارلانعان وزگەرىستەر جاردەماقىلاردىڭ كەڭىرەك توبىنا اسەر ەتەدى. ولاردى تاعايىنداۋ كەزىندە وتباسىلاردىڭ ماتەريالدىق جاعدايى ەسكەرىلىپ، ەڭ الدىمەن قارجىلىق قيىندىق كورىپ وتىرعان ازاماتتارعا قولداۋ كورسەتۋ كوزدەلىپ وتىر.
جاردەماقى تاعايىنداۋ كەزىندە نەنى ەسكەرۋ ماڭىزدى؟
جاڭا تارتىپكە كوشۋ بارىسىندا ءۇش ماسەلە ەرەكشە ماڭىزعا يە بولادى: وتباسىلار تۋرالى دەرەكتەردىڭ ناقتىلىعى، وزگەرىستەر جونىندەگى اقپاراتتىڭ قولجەتىمدىلىگى جانە شەشىمدەردى قايتا قاراۋ مۇمكىندىگى.
ءبىرىنشى ماسەلە – وتباسىنىڭ ماتەريالدىق جاعدايىن ءدال باعالاۋ.
مۇقتاجدىق دەڭگەيىن انىقتاۋ كەزىندە تەك تابىس پەن مۇلىكتى عانا ەمەس، ناقتى ومىرلىك جاعدايلاردى دا ەسكەرۋ ماڭىزدى.
مىسالى، ءبىر تابىسقا قانشا ادام كۇن كورىپ وتىرعانىن، وتباسى قاراجاتىنىڭ قانشا بولىگى ەمدەلۋگە جۇمسالاتىنىن جانە تۇراقتى كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن تۋىستارىنىڭ بار-جوعىن نازارعا الۋ قاجەت.
تۇرعىن ءۇيدىڭ نەمەسە اۆتوكولىكتىڭ بولۋى ءاردايىم وتباسىنىڭ كۇندەلىكتى شىعىنداردى وتەۋگە جەتكىلىكتى قاراجاتى بار دەگەن ءسوز ەمەس.
سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ماتەريالدىق جاعدايى تۋرالى مالىمەتتەردى ۋاقتىلى جاڭارتىپ وتىرۋ ماڭىزدى. وتباسىنىڭ قارجىلىق احۋالى قىسقا مەرزىمدە وزگەرۋى مۇمكىن، سوندىقتان ەسكى دەرەكتەر نەگىزىندە قابىلدانعان شەشىمدەر ولاردىڭ ناقتى جاعدايىن كورسەتپەۋى مۇمكىن.
ەكىنشى ماسەلە – تۇسىنىكتى ءارى اشىق ەرەجەلەر.
ءاربىر وتباسى وزىنە قانداي وزگەرىستەر اسەر ەتەتىنىن، جاردەماقى تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىم قانداي دەرەكتەرگە سۇيەنىپ قابىلداناتىنىن جانە قانداي كومەككە ءۇمىت ارتا الاتىنىن الدىن الا ءبىلۋى كەرەك.
بۇل اسىرەسە الەۋمەتتىك تولەمدەردى وتباسى بيۋدجەتىنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە جوسپارلاپ وتىرعان ازاماتتار ءۇشىن ماڭىزدى. وزگەرىستەر تۋرالى الدىن الا حابارلاۋ جاڭا ءتارتىپ ەنگىزىلگەننەن كەيىن تابىستارىنىڭ قالاي وزگەرۋى مۇمكىن ەكەنىن تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ءۇشىنشى ماسەلە – قاتەنى جەدەل تۇزەتۋ مۇمكىندىگى.
ماتەريالدىق جاعدايدى باعالاۋ كەزىندە ازاماتتاردىڭ تاراپىنان دا، اقپاراتتىق جۇيەلەردە دە قاتە كەتۋى مۇمكىن.
مىسالى، مەملەكەتتىك بازالاردا قاتە مالىمەتتەر ساقتالۋى نەمەسە وتباسى ءال-اۋقات دەڭگەيى بويىنشا باسقا ساناتقا قاتەلەسىپ ەنگىزىلۋى مۇمكىن.
مۇنداي جاعدايدا ازاماتتار شەشىمدى قايتا قاراتۋعا ارتىق كەدەرگىلەرسىز قول جەتكىزە الۋى ءتيىس. قاتەلىكتەردى تۇزەتۋ ءتۇرلى مەكەمەلەرگە ۇزاق ۋاقىت جۇگىنۋدى تالاپ ەتپەۋى ماڭىزدى.
وسىلايشا، حالىقارالىق كورسەتكىشتەر قازاقستاندا حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسى كەڭ اۋقىمدا قامتىلعانىن جانە ەلدىڭ ادام دامۋى يندەكسى بويىنشا وڭىردە جوعارى ورىن الاتىنىن كورسەتەدى. ال الداعى وزگەرىستەر بىرقاتار جاردەماقىنى ءبولۋدى اناعۇرلىم نىسانالى ەتۋگە باعىتتالعان.
