Konstitusiialyq komissiianyŋ VIII otyrysynda Qazaqstan zaŋgerler odaǧynyŋ töraǧasy Serık Aqylbai memlekettıŋ jariia-qūqyqtyq jauaptylyǧyn Ata Zaŋ deŋgeiınde bekıtudı ūsyndy.
Spiker memlekettık organdar men lauazymdy tūlǧalardyŋ äreketsızdıgı mäselesıne erekşe nazar audardy. Däl osy äreketsızdık qūqyqtardyŋ eŋ jiı būzylularyna äkeledı. Būl – ötınışterdı qarau merzımderınıŋ sozyluy, mındettı şeşımderdıŋ qabyldanbauy, sot aktılerın oryndaudan jaltaru, qyzmettık mındetterge formaldy közqaras tanytu. Sonyŋ saldarynan adam qūqyqtyq belgısızdık jaǧdaiynda qalady, iaǧni onyŋ qūqyqtary tanylǧanymen, ıs jüzınde ıske asyrylmaidy.
«Äreketsızdık kezınde de, zaŋsyz äreketter jasalǧan jaǧdaida da bilık ökılettıkterın jüzege asyrudyŋ zaŋda belgılengen tärtıbı būzylady jäne jeke tūlǧanyŋ müddelerıne nūqsan keledı. Osyndai syn-qaterdı eskere otyryp, memleket azamatty zaŋsyz äreketter men şeşımder qaupınen barynşa qorǧau üşın özara ıs-qimyl räsımderın tūraqty jaŋartyp, ıs jürgızu zaŋnamasynyŋ tiımdılıgın arttyryp otyrady», - dep atap öttı Serık Aqylbai.
2021 jyly Äkımşılık räsımdık-prosestık kodekstıŋ qabyldanyp, qoldanysqa enuı de köp jaittan habar beredı. Kodeks memlekettık apparattyŋ qūqyqtyq sanasyna tübegeilı özgerıs engızıp, «azamat bärın özı däleldeuge tiıs» degen tüsınıkten «eger azamatta memlekettık organdar şeşımderınıŋ zaŋdylyǧyna kümän tuyndasa, kerısınşe, sonyŋ zaŋdylyǧyn däleldeu – memlekettık organnyŋ mındetı» qaǧidatyna köşuge mäjbür ettı.
«Qylmystyq qudalau, äkımşılık mäjbürleu, lisenziialau, jer jäne salyq salalaryndaǧy jaǧdailar erekşe sezımtal, öitkenı būl salalarda bilık tarapynan jıberılgen qateler nemese ökılettıkterdı terıs paidalanu eleulı ärı ūzaq merzımdı saldarǧa äkeluı mümkın. Sondyqtan memlekettıŋ jariia-qūqyqtyq jauaptylyǧyn konstitusiialyq deŋgeide bekıtu mäselesın köteru maŋyzdy. Būl azamattyq-qūqyqtyq jauaptylyqtyŋ dästürlı institutyn tolyqtyrady, jeke adam men jariia bilık arasyndaǧy būzylǧan tepe-teŋdıktı qalpyna keltırudıŋ tiımdı qūraly bolady», – dedı komissiia müşesı.
Mūndai jaǧdaida ziiandy öteu ötemdık, preventivtık jäne qūqyqtyq-tärbielık syndy bırneşe funksiiany atqarady. Qūqyq qoldanu täjıribesı körsetkendei, ziiandy öteudıŋ naqty rettelgen ärı konstitusiialyq kepıldendırılgen tetıgı bolmasa, azamattar däleldeu qiyndyqtaryna, memlekettık organdardyŋ formaldy közqarasyna jäne sot prosesterınıŋ sozyluyna tap bolady.
Būl qūqyqtardy qorǧaudyŋ tiımdılıgın tömendetıp, jariia bilıktıŋ jauaptylyǧy qaǧidatynyŋ özıne nūqsan keltıredı. Sondyqtan köptegen qūqyqtyq jüielerde mūndai qūqyq konstitusiialyq deŋgeide bekıtıledı. Qazaqstanda būl baǧyt azamattyq zaŋnama, äkımşılık sot ısın jürgızu jäne sot praktikasy arqyly damyp keledı.
«Konstitusiialyq Sot būzylǧan qūqyqtardy qorǧaudyŋ şynaiylyǧy men tiımdılıgınıŋ maŋyzyn däiektı türde körsetıp keledı. Ziiandy öteu qūqyǧyn tıkelei Konstitusiiada bekıtu zaŋ şyǧaruşy üşın de, sottar üşın de maŋyzdy baǧdar bolar edı. Al qoǧam tūrǧysynan būl memleketke senımdı küşeitıp, ony tek basqaruşy organ ǧana emes, öz şeşımderınıŋ saldary üşın jauap beretın institut retınde qabyldauǧa mümkındık beredı», – dedı Serık Aqylbai.
Sonymen bırge, Serık Aqylbai azamattardan tüsken oryndy ūsynystar nazardan tys qalmaǧanyn, būl qoǧam men memlekettıŋ aşyq ärı syndarly dialogynyŋ aiqyn körınısı ekenın jetkızdı.
«Sondyqtan men jobany bükılhalyqtyq referendumǧa şyǧaru jönınde būdan būryn aitylǧan ūsynysty qoldaimyn», – dedı Qazaqstan zaŋgerler odaǧynyŋ töraǧasy.
