Almatyda atmosferalyq auany qorǧaudyŋ jaŋa qaǧidalaryn talqylau jalǧasuda. Äsırese, eŋ köp talqylanyp jatqan mäselenıŋ bırı – qalanyŋ gazdandyrylǧan audandarynda qatty jäne sūiyq otyndy paidalanuǧa tyiym salu.
Osyǧan bailanysty tūrǧyndar arasynda türlı saual tuyndaǧan. Atap aitqanda, qosymşa jabdyq satyp alu qajet pe, jylytu jüiesın auystyru kerek pe nemese qosymşa şyǧyn tuyndai ma mäsele jiı köterılude.
Negızınde qaǧidalardyŋ basty maqsaty öte qarapaiym. Eger tūrǧyn üige nemese nysanǧa gaz jelısıne qosylsa jäne ekologiialyq tūrǧydan taza otyndy paidalanu mümkındıgı bar bolsa, onda kömır, otyn nemese qatty otynnyŋ basqa türlerın paidalanu arqyly auany lastauǧa jol berılmeidı.
Soŋǧy jyldary Almatyda gazdandyru jūmystary qarqyndy jürgızılıp keledı. Qazırgı taŋda qalanyŋ gazdandyru deŋgeiı şamamen 99,6 paiyzǧa jettı. Būl qala tūrǧyndarynyŋ basym bölıgınıŋ tabiǧi gazǧa qol jetkızu mümkındıgı bar ekenın bıldıredı.
Sonymen qatar būl baǧyttaǧy jūmys jalǧasuda. Almatyda halyqtyŋ äleumettık osal toptary üşın arnaiy gazdandyru baǧdarlamasy jüzege asyrylyp keledı. Joba Almaty qalasy äkımdıgınıŋ, Halyk Bank pen Halyk qaiyrymdylyq qorynyŋ qoldauymen ıske asyryluda. Äleumettık osal sanatqa jatatyn azamattardy qosu «kılt tapsyru» qaǧidaty boiynşa jürgızıledı, iaǧni qajettı jūmystar men jabdyqtar joba aiasynda qamtamasyz etıledı. Tek 2025 jyldyŋ özınde 49 tūrǧyn üi gazben jabdyqtau jüiesıne qosyldy. Qazırgı taŋda tabiǧi gazǧa qoljetımdılık 500 myŋnan astam üi şaruaşylyǧyn qamtyp otyr.
Sondyqtan jaŋa talaptar tūrǧyndarǧa qosymşa qarjylyq jükteme jükteuge emes, ekologiialyq taza otyndy paidalanuǧa barlyq jaǧdai jasalǧan aumaqtarda aua lastanuyn azaituǧa baǧyttalǧan.
«Bızdıŋ Medeu audanyndaǧy üiımız ötken jyly gazdandyru baǧdarlamasy aiasynda gazǧa qosyldy. Būryn kömır paidalanatynbyz, ol qolaisyz, ärı şyǧyny köp bolatyn. Qazır äldeqaida jaily: üi jyly, kömırdıŋ şaŋy joq, otynmen äure bolmaimyz. Sondyqtan gaz tartylǧan jerlerde bırtındep las otyn türlerınen bas tartu dūrys dep esepteimın. Būdan audan tūrǧyndarynyŋ barlyǧy ūtady», – deidı Almaty qalasy Medeu audanynyŋ tūrǧyny.
Qaǧidalarda gazben jabdyqtau mümkındıgı bola tūra kömır paidalanudy jalǧastyryp otyrǧan nysandarǧa erekşe nazar audarylǧan. Eŋ aldymen būl monşalarǧa, qoǧamdyq tamaqtanu oryndaryna, sonyŋ ışınde käuaphanalarǧa, tehnikalyq qyzmet körsetu beketterıne jäne tūrǧyn üilerge jaqyn ornalasqan basqa da şyǧaryndylar közderıne qatysty.
Osyǧan bailanysty bırqatar biznes nysandary üşın süzgıler men şyǧaryndylardy tazartu jüielerın ornatu, sondai-aq ekologiialyq taza energiia közderın paidalanu jönındegı talaptar közdelgen.
Mūndai jaǧdaidy köptegen almatylyq baiqap jür.
«Qysta keibır kommersiialyq nysandardan qoiu tütın şyǧyp jatqanyn köruge bolady, al ol audan äldeqaşan gazǧa qosylǧan. Äsırese, balalar tūratyn jerde auanyŋ taza bolǧanyn qalaisyŋ», – deidı Nauryzbai audanynyŋ tūrǧyny.
Eco Almaty mamandarynyŋ derekterıne säikes, Almatydaǧy barlyq lastauşy zattar şyǧaryndynyŋ şamamen 11%-y jeke tūrǧyn üiler men monşalardyŋ ülesıne tiesılı. Tūraqty türde tütın mäselesıne tap bolatyn qala üşın būl aitarlyqtai körsetkış bolyp sanalady.
Özgerısterdıŋ negızgı maqsaty – aiyppūl salu nemese qosymşa tölem engızu emes. Basty mındet – atmosferalyq auany lastaityn közderdıŋ sanyn kezeŋ-kezeŋımen azaitu.
Almatyda aua sapasyn jaqsartu jūmystary bırneşe baǧyt boiynşa qatar jürgızılude: qoǧamdyq kölık jaŋartyluda, avtokölıkter men käsıporyndardyŋ şyǧaryndylaryna baqylau küşeitılude, tömen emissiia aimaǧynyŋ (LEZ) pilottyq jobasy engızılıp, ekologiialyq jaǧdaiǧa äser etetın nysandardy gazdandyru jäne jaŋǧyrtu jūmystary jalǧasyp jatyr.
Taza aua – būl tek ekologiia mäselesı ǧana emes, tūrǧyndardyŋ densaulyǧyna tıkelei qatysty mäsele. Sondyqtan Almaty qalasynyŋ atmosferalyq auany qorǧau qaǧidalary şahardy ömır süruge qolaily ärı qauıpsız etuge baǧyttalǧan.
