وقۋلىقتى دۇرىس تاڭداۋ – بالانىڭ ءبىلىم ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن ماڭىزدى ماسەلە. Arman-PV باسپاسىنىڭ باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قىمبات قاراەۆامەن سۇحبات بارىسىندا ەلىمىزدەگى وقۋلىقتاردىڭ ءرولى، اۆتورلىق قۇرام جانە تسيفرلىق شەشىمدەر جايلى تولىق اقپارات الۋعا مۇمكىندىك تۋدى.
– قىمبات حانىم, قازاقستاندا ءبىلىم ساپاسى تۋرالى اڭگىمە ءاردايىم وقۋلىقتان باستالادى. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, وقۋلىقتىڭ ءرولى قانشالىقتى?
– وقۋلىق – بالانىڭ ويلاۋ ءتىلى. بالا ءماتىندى قالاي وقىسا, سولاي ويلايدى. اقپارات قالاي قۇرىلسا, سولاي قابىلدايدى. سوندىقتان وقۋلىق بالانىڭ لوگيكاسىن, دۇنيەتانىمىن, تىلدىك مادەنيەتىن قالىپتاستىراتىن ورتا. قازىر ءبىز 2026–2027 وقۋ جىلىنا ارنالعان وقۋلىقتار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەردى ازىرلەۋمەن اينالىسىپ جاتىرمىز. دايىن بولعان ماتەريالدار مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتۋدە. بارلىق جۇمىس مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنا سۇيەنىپ جۇرگىزىلەدى. باعدارلامادا بەلگىلەنگەن تالاپتار, كۇتىلەتىن قۇزىرەتتەر, وقۋ ناتيجەلەرى وقۋلىق مازمۇنىنا جۇيەلى تۇردە ەنگىزىلەدى. ءبىز ءۇشىن مازمۇننىڭ لوگيكالىق قۇرىلىمى, ءتىل تازالىعى, بالانىڭ قابىلداۋ ەرەكشەلىگىنە ساي بەرىلۋى شەشۋشى مانگە يە.
– ناقتى قانداي وقۋلىقتار دايىندالىپ جاتىر?
– قازىرگى ۋاقىتتا 3–4 سىنىپتارعا ارنالعان «قازاق ءتىلى», «قازاق ءتىلى» (ورىس تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپتەر ءۇشىن), «رۋسسكي يازىك», «ليتەراتۋرنوە چتەنيە», «ماتەماتيكا», «پوزنانيە ميرا», «دۇنيەتانۋ» وقۋلىقتارى ازىرلەنىپ جاتىر. سونىمەن قاتار 5–9 سىنىپتارعا ارنالعان «جاھاندىق قۇزىرەتتەر», «گلوبالنىە كومپەتەنتسي», «قازاق ءتىلى», «قازاق ادەبيەتى», «فيزيكا», «گەوگرافيا», «رۋسسكي يازىك», «رۋسسكي يازىك ي ليتەراتۋرا» وقۋلىقتارى دايىندالۋدا. وتكەن جىلى وسى كەزەڭدە 2025–2026 وقۋ جىلىنا ارنالعان وقۋلىقتارمەن جۇمىس ىستەلگەن بولاتىن. قازىر سول كىتاپتارمەن ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە مىڭداعان بالا ءبىلىم الىپ وتىر. مازمۇننىڭ ساپاسى, ءتىلدىڭ انىقتىعى, ويدىڭ تازالىعى ءبىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى. لىق ارقىلى ويلاۋدى ۇيرەنەدى. سۇراق قويۋدى, سالىستىرۋدى, پايىمداۋدى مەڭگەرەدى. ويتكەنى وقۋلىق بالانىڭ ىشكى وي الەمىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى.
– وقۋلىقتى جازاتىن اۆتورلار كىمدەر?
– ءبىزدىڭ اۆتورلاردىڭ باسىم بولىگى – مەكتەپتە جۇمىس ىستەيتىن, كوپ جىلدىق تاجىريبەءسى بار مۇعالىمدەر. ولار كۇن سايىن سىنىپتا, بالالارمەن بىرگە. بالانىڭ قالاي قابىلدايتىنىن, قاي جەردە قينالاتىنىن, قاي جەردە قىزىعاتىنىن ناقتى كورىپ ءجۇر. سونىمەن قاتار ءبىز تۇراقتى تۇردە سەمينارلار, ادىستەمەلىك كەزدەسۋلەر, ونلاين جانە وفلاين تالقىلاۋلار وتكىزەمىز, وڭىرلەرگە شىعىپ, اۋدان جانە اۋىل مەكتەپتەرىمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيمىز. وقۋلىقتىڭ قالاي قولدانىلاتىنى, تاپسىرمالاردىڭ لوگيكاسى, ماتەريالدى مەڭگەرۋ جولدارى مۇعالىمدەرمەن بىرگە تالقىلانادى.
– قازاقستاندا وقۋلىقتى تاڭداۋ ۇدەرىسى پورتال ارقىلى جۇزەگە اسادى, مۇعالىمدەر وزدەرى تاڭدايدى دەپ كورسەتىلگەن. بۇل مەحانيزم پراكتيكادا قالاي جۇمىس ىستەپ جاتىر?
– ءيا, جۇيە بويىنشا تاڭداۋ پورتال ارقىلى جۇزەگە اسادى جانە مۇعالىمدەر وزدەرى تاڭدايدى. بۇل – دۇرىس قاعيدا. ءار پەداگوگتىڭ تاجىريبەسى, سىنىپپەن جۇمىس ىستەۋ ءتاسىلى, ادىستەمەلىك ۇستانىمى ءارتۇرلى بولعاندىقتان, تاڭداۋ كاسىبي شەشىمگە نەگىزدەلۋى ءتيىس. بىراق پراكتيكاعا قاراساق, كەيدە ءبىر اۋداننىڭ بارلىق مەكتەبى, بارلىق مۇعالىمى ءبىر عانا وقۋلىقتى تاڭداعان جاعدايلار كەزدەسەدى. مۇعالىمدەردىڭ سانى كوپ, كوزقاراسى, تاجىريبەسى ءارتۇرلى ەكەنىن ەسكەرسەك, مۇنداي بىركەلكىلىك تابيعي كورىنبەيدى. بۇل جەردە ماسەلە ءبىر وقۋلىقتا ەمەس. ماسەلە – تاڭداۋدىڭ قالاي قالىپتاسىپ جاتقانىندا. مۇعالىم ءوز كاسىبي پايىمىنا سۇيەنىپ, سانالى تۇردە شەشىم قابىلداعان كەزدە عانا بۇل ۇدەرىس شىنايى تاڭداۋ بولا الادى.
– ياعني, بۇل جەردە فورماليزم قاۋپى بار دەپ ايتۋعا بولا ما?
– فورماليزم ەلەمەنتتەرى كەزدەسۋى مۇمكىن ەكەنىن جوققا شىعارمايمىز. قۇجات جۇزىندە ءبارى دۇرىس كورىنۋى مۇمكىن, بىراق ىشكى مازمۇنى ءاردايىم سولاي بولا بەرمەيدى. بۇل – جۇيە ءۇشىن ويلاناتىن ماسەلە.
– قازىر قوعامدا «وقۋلىق اۋىر», «وقۋلىق تۇسىنىكسىز» دەگەن پىكىرلەر دە ءجيى ايتىلادى. مۇنداي سىن سىزدەرگە قالاي اسەر ەتەدى?
– بۇل – ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى سيگنال. ەگەر بالا وقۋلىقتى تۇسىنبەسە, ول ءبىلىمدى قابىلداي المايدى. ەگەر مۇعالىم وقۋلىقپەن جۇمىس ىستەۋگە قينالسا, ساباقتىڭ ساپاسى تومەندەيدى. سوندىقتان ءبىز كەرى بايلانىسقا وتە مۇقيات قارايمىز. ءاربىر پىكىر, ءاربىر ەسكەرتۋ – ءبىز ءۇشىن جۇمىس ماتەريالى.
– سوڭعى جىلدارى جاساندى ينتەللەكت, تسيفرلىق شەشىمدەر تۋرالى كوپ ايتىلىپ ءجۇر. Arman-PV بۇل باعىتتا نە ىستەپ جاتىر?
– ءبىزدىڭ Ekitap.kz ونلاين پلاتفورمامىز بار, وندا تسيفرلىق وقۋلىقتار ورنالاستىرىلعان. سول پلاتفورمانىڭ ىشىندە ARMAN AI سۇراق-جاۋاپ الاڭى جۇمىس ىستەيدى, ول وقۋشىلارعا ماتەريالدى مەڭگەرۋ بارىسىندا كومەك كورسەتەدى. سونىمەن قاتار ۆيزۋالدى كونتەنت دايىنداۋدا, قۇرىلىمدىق شەشىمدەردى جەتىلدىرۋدە جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارى قولدانىلادى. بيىل ماتەماتيكا وقۋلىعىن ازىرلەۋ كەزىندە دە وسى تەحنولوگيا مۇمكىندىكتەرى پايدالانىلدى.
– جاساندى ينتەللەكت وقۋلىقتىڭ مازمۇنىنا ارالاسىپ كەتپەي مە دەگەن قاۋىپ جوق پا?
– جوق. سەبەبى جاساندى ينتەللەكت – قۇرال. اقىرعى شەشىمدى ادام قابىلدايدى. مازمۇندى بەكىتەتىن, تەكسەرەتىن, جاۋاپ بەرەتىن – رەداكتسيا, اۆتور, ساراپشى. جي – كومەكشى, بىراق شەشۋشى ءرول ادامدا قالادى.
– Arman-PV قىزمەتى وقۋلىقپەن عانا شەكتەلمەيدى دەپ ايتىپ جۇرسىزدەر. بۇل باعىتتا قانداي جۇمىستار بار?
– ءيا, ءبىز قوسىمشا ادەبيەتتەر ازىرلەيمىز, مەكتەپ جانە قوعامدىق كىتاپحانالارعا ارنالعان جوبالاردى شىعارامىز. اۆتورلارمەن جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلەدى, جاڭا ەسىمدەر ىزدەستىرىلەدى, جاس اۆتورلارعا قولداۋ كورسەتىلەدى. بۇل – ۇزاق مەرزىمدى, سانالى تۇردە جۇرگىزىلەتىن جۇمىس. جاقسى اۆتور ۋاقىتپەن قالىپتاسادى, تاجىريبەمەن وسەدى, كاسىبي ورتادا شىڭدالادى. بۇعان دەيىن دە ايتقانىمداي,وقۋلىق ول ۇلتتىڭ ويلاۋ كەڭىستىگىن قالىپتاستىراتىن قۇرال. سوندىقتان وقۋلىقتى قالاي جازامىز, قالاي تاڭدايمىز, قالاي قولدانامىز – وسىنىڭ ءبارى ەلدىڭ ەرتەڭىنە تىكەلەي ىقپال ەتەدى.
