Oqulyqty dūrys taŋdau – balanyŋ bılım sapasyna tıkelei äser etetın maŋyzdy mäsele. Arman-PV baspasynyŋ bas direktorynyŋ orynbasary Qymbat Qaraevamen sūhbat barysynda elımızdegı oqulyqtardyŋ rölı, avtorlyq qūram jäne sifrlyq şeşımder jaily tolyq aqparat aluǧa mümkındık tudy.
– Qymbat hanym, Qazaqstanda bılım sapasy turaly äŋgıme ärdaiym oqulyqtan bastalady. Sızdıŋ oiyŋyzşa, oqulyqtyŋ rölı qanşalyqty?
– Oqulyq – balanyŋ oilau tılı. Bala mätındı qalai oqysa, solai oilaidy. Aqparat qalai qūrylsa, solai qabyldaidy. Sondyqtan oqulyq balanyŋ logikasyn, dünietanymyn, tıldık mädenietın qalyptastyratyn orta. Qazır bız 2026–2027 oqu jylyna arnalǧan oqulyqtar men oqu-ädıstemelık keşenderdı äzırleumen ainalysyp jatyrmyz. Daiyn bolǧan materialdar memlekettık saraptamadan ötude. Barlyq jūmys memlekettık bılım beru baǧdarlamasyna süienıp jürgızıledı. Baǧdarlamada belgılengen talaptar, kütıletın qūzyretter, oqu nätijelerı oqulyq mazmūnyna jüielı türde engızıledı. Bız üşın mazmūnnyŋ logikalyq qūrylymy, tıl tazalyǧy, balanyŋ qabyldau erekşelıgıne sai berıluı şeşuşı mänge ie.
– Naqty qandai oqulyqtar daiyndalyp jatyr?
– Qazırgı uaqytta 3–4 synyptarǧa arnalǧan «Qazaq tılı», «Qazaq tılı» (orys tılınde oqytatyn mektepter üşın), «Russkii iazyk», «Literaturnoe chtenie», «Matematika», «Poznanie mira», «Dünietanu» oqulyqtary äzırlenıp jatyr. Sonymen qatar 5–9 synyptarǧa arnalǧan «Jahandyq qūzyretter», «Globalnye kompetensii», «Qazaq tılı», «Qazaq ädebietı», «Fizika», «Geografiia», «Russkii iazyk», «Russkii iazyk i literatura» oqulyqtary daiyndaluda. Ötken jyly osy kezeŋde 2025–2026 oqu jylyna arnalǧan oqulyqtarmen jūmys ıstelgen bolatyn. Qazır sol kıtaptarmen elımızdıŋ är öŋırınde myŋdaǧan bala bılım alyp otyr. Mazmūnnyŋ sapasy, tıldıŋ anyqtyǧy, oidyŋ tazalyǧy bız üşın asa maŋyzdy. lyq arqyly oilaudy üirenedı. Sūraq qoiudy, salystyrudy, paiymdaudy meŋgeredı. Öitkenı oqulyq balanyŋ ışkı oi älemıne tıkelei äser etedı.
– Oqulyqty jazatyn avtorlar kımder?
– Bızdıŋ avtorlardyŋ basym bölıgı – mektepte jūmys ısteitın, köp jyldyq täjıribesı bar mūǧalımder. Olar kün saiyn synypta, balalarmen bırge. Balanyŋ qalai qabyldaitynyn, qai jerde qinalatynyn, qai jerde qyzyǧatynyn naqty körıp jür. Sonymen qatar bız tūraqty türde seminarlar, ädıstemelık kezdesuler, onlain jäne oflain talqylaular ötkızemız, öŋırlerge şyǧyp, audan jäne auyl mektepterımen tıkelei jūmys ısteimız. Oqulyqtyŋ qalai qoldanylatyny, tapsyrmalardyŋ logikasy, materialdy meŋgeru joldary mūǧalımdermen bırge talqylanady.
– Qazaqstanda oqulyqty taŋdau üderısı portal arqyly jüzege asady, mūǧalımder özderı taŋdaidy dep körsetılgen. Būl mehanizm praktikada qalai jūmys ıstep jatyr?
– İä, jüie boiynşa taŋdau portal arqyly jüzege asady jäne mūǧalımder özderı taŋdaidy. Būl – dūrys qaǧida. Är pedagogtyŋ täjıribesı, synyppen jūmys ısteu täsılı, ädıstemelık ūstanymy ärtürlı bolǧandyqtan, taŋdau käsıbi şeşımge negızdeluı tiıs. Bıraq praktikaǧa qarasaq, keide bır audannyŋ barlyq mektebı, barlyq mūǧalımı bır ǧana oqulyqty taŋdaǧan jaǧdailar kezdesedı. Mūǧalımderdıŋ sany köp, közqarasy, täjıribesı ärtürlı ekenın eskersek, mūndai bırkelkılık tabiǧi körınbeidı. Būl jerde mäsele bır oqulyqta emes. Mäsele – taŋdaudyŋ qalai qalyptasyp jatqanynda. Mūǧalım öz käsıbi paiymyna süienıp, sanaly türde şeşım qabyldaǧan kezde ǧana būl üderıs şynaiy taŋdau bola alady.
– Iаǧni, būl jerde formalizm qaupı bar dep aituǧa bola ma?
– Formalizm elementterı kezdesuı mümkın ekenın joqqa şyǧarmaimyz. Qūjat jüzınde bärı dūrys körınuı mümkın, bıraq ışkı mazmūny ärdaiym solai bola bermeidı. Būl – jüie üşın oilanatyn mäsele.
– Qazır qoǧamda «oqulyq auyr», «oqulyq tüsınıksız» degen pıkırler de jiı aitylady. Mūndai syn sızderge qalai äser etedı?
– Būl – bız üşın öte maŋyzdy signal. Eger bala oqulyqty tüsınbese, ol bılımdı qabyldai almaidy. Eger mūǧalım oqulyqpen jūmys ısteuge qinalsa, sabaqtyŋ sapasy tömendeidı. Sondyqtan bız kerı bailanysqa öte mūqiiat qaraimyz. Ärbır pıkır, ärbır eskertu – bız üşın jūmys materialy.
– Soŋǧy jyldary jasandy intellekt, sifrlyq şeşımder turaly köp aitylyp jür. Arman-PV būl baǧytta ne ıstep jatyr?
– Bızdıŋ Ekitap.kz onlain platformamyz bar, onda sifrlyq oqulyqtar ornalastyrylǧan. Sol platformanyŋ ışınde ARMAN AI sūraq-jauap alaŋy jūmys ısteidı, ol oquşylarǧa materialdy meŋgeru barysynda kömek körsetedı. Sonymen qatar vizualdy kontent daiyndauda, qūrylymdyq şeşımderdı jetıldırude jasandy intellekt qūraldary qoldanylady. Biyl matematika oqulyǧyn äzırleu kezınde de osy tehnologiia mümkındıkterı paidalanyldy.
– Jasandy intellekt oqulyqtyŋ mazmūnyna aralasyp ketpei me degen qauıp joq pa?
– Joq. Sebebı jasandy intellekt – qūral. Aqyrǧy şeşımdı adam qabyldaidy. Mazmūndy bekıtetın, tekseretın, jauap beretın – redaksiia, avtor, sarapşy. Jİ – kömekşı, bıraq şeşuşı röl adamda qalady.
– Arman-PV qyzmetı oqulyqpen ǧana şektelmeidı dep aityp jürsızder. Būl baǧytta qandai jūmystar bar?
– İä, bız qosymşa ädebietter äzırleimız, mektep jäne qoǧamdyq kıtaphanalarǧa arnalǧan jobalardy şyǧaramyz. Avtorlarmen jüielı jūmys jürgızıledı, jaŋa esımder ızdestırıledı, jas avtorlarǧa qoldau körsetıledı. Būl – ūzaq merzımdı, sanaly türde jürgızıletın jūmys. Jaqsy avtor uaqytpen qalyptasady, täjıribemen ösedı, käsıbi ortada şyŋdalady. Būǧan deiın de aitqanymdai,oqulyq ol ūlttyŋ oilau keŋıstıgın qalyptastyratyn qūral. Sondyqtan oqulyqty qalai jazamyz, qalai taŋdaimyz, qalai qoldanamyz – osynyŋ bärı eldıŋ erteŋıne tıkelei yqpal etedı.
