ەلورداداعى EXPO كونگرەسس-ورتالىعىندا «ايەل الەمى – ەل تاعدىرىنا جاۋاپكەرشىلىك» ۇرانىمەن كوشباسشى ايەلدەردىڭ كەزدەسۋى ءوتتى. ءىس-شارادا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ەرلان قوشانوۆ جانە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا ءسوز سويلەدى. زالدا قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىنەن كەلگەن مىڭعا جۋىق كوشباسشى ايەل – ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ، كاسىپكەرلىك، عىلىم، الەۋمەتتىك سالالارىنىڭ جانە ازاماتتىق سەكتوردىڭ وكىلدەرى جينالدى. ءىس-شارا اياسىندا جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ بويىنشا 15 ناۋرىزدا وتەتىن رەفەرەندۋم تالقىلاندى.
ءسوز باسىندا ءماجىلىس سپيكەرى، «AMANAT» پارتياسىنىڭ توراعاسى، «ادىلەتتى جانە پروگرەسسيۆتى قازاقستاننىڭ حالىقتىق كونستيتۋتسياسى ءۇشىن!» جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ەرلان قوشانوۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ گەندەرلىك ساياساتقا ەرەكشە ءمان بەرەتىنىن اتاپ ءوتىپ، ەل پرەزيدەنتىنىڭ ايەلدەر قاۋىمىنىڭ جۇمىسقا وتە ۇقىپتى، ءار ىسكە تياناقتى، جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىنى ارقىلى ەرەكشەلەنەتىنى، سوندىقتان ولارعا ەڭ سەزىمتال ءارى الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى سالالار تاپسىرىلاتىنى تۋرالى ايتقان ءسوزىن ەسكە سالدى.
ەرلان قوشانوۆ قوعامداعى ايەلدەردىڭ ءرولى تۋرالى ايتا كەلە، ولاردىڭ ادامعا دەگەن قامقورلىعى، وتباسى تاعدىرىنا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى جانە بالالاردىڭ بولاشاعىنا الاڭداۋشىلىعى مەملەكەتتەگى ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىنىڭ بەرىك نەگىزىن قالىپتاستىراتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، ءدال وسى قۇندىلىقتار بۇگىندە جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىنان كورىنىس تابادى. ونىڭ وزەگىندە ادام، ونىڭ قادىر-قاسيەتى، قاۋىپسىزدىگى جانە دامۋىنا بەرىلگەن مۇمكىندىكتەر تۇر.
سونداي-اق ءماجىلىس سپيكەرى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تەرەڭ ينتەللەكتۋالدى تۇلعا رەتىندە قازاقستاندىقتاردى ءبىلىمدى، كىتاپ وقيتىن ءارى ويلانا بىلەتىن ۇلت رەتىندە كورگىسى كەلەتىنى تۋرالى ارمانىمەن ۇنەمى ءبولىسىپ جۇرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«پرەزيدەنت بىرنەشە رەت اتاپ وتكەندەي، ءار ادام ءبىلىم الۋعا، ءوزىن دامىتۋعا تالپىنۋعا ءتيىس. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وسى ومىرلىك كوزقاراسى جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ يدەولوگياسىمەن ۇندەسەدى. وندا ەلىمىزدىڭ ءبىلىمدى جانە پروگرەسسيۆتى قوعامعا قاراي دامۋ جولى ايقىندالعان. ونىڭ باستى بايلىعى – ادام كاپيتالى جانە جاستاردىڭ تەرەڭ ءبىلىمى. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، بۇل ءبىزدىڭ بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىز ءبىلىمنىڭ تەرەڭ قۇندىلىعىن ءتۇسىنىپ، عىلىمعا، مادەنيەتكە ۇمتىلادى دەگەن ءسوز. بالكىم، بۇل – پرەزيدەنتتىڭ ەڭ اسىل ارمانى، ەندى كونستيتۋتسيانىڭ وزەگىنە اينالادى»، – دەدى ول.
سونداي-اق ەرلان قوشانوۆ «AMANAT» پارتياسىنىڭ ايەلدەر قاناتى از ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى ەڭ بەلسەندى قوعامدىق-ساياسي الاڭداردىڭ بىرىنە اينالعانىن اتاپ ءوتتى. ءۇش جىلدا بەلسەندى ايەلدەر قىز-كەلىنشەكتەردى قولداۋعا، بالالاردى قورعاۋعا جانە وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋعا باعىتتالعان جۇزدەگەن باستامانى جۇزەگە اسىردى. ايەلدەر «قارىزسىز قوعام»، «اۋىل اماناتى»، «Tomiris»، «باقىتتى وتباسى»، «كەدەرگىسىز كەلەشەك» سياقتى پارتيانىڭ الەۋمەتتىك جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ ىسىندە ماڭىزدى ءرول اتقارىپ كەلەدى.
ءماجىلىس سپيكەرىنىڭ ايتۋىنشا، ايەلدەر تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس ءبىلىم بەرۋ باستامالارىن دامىتۋ ىسىندە دە ايقىن بايقالادى. ماسەلەن، ايەلدەر قاناتىنىڭ اتسالىسۋىمەن ايەلدەر كوشباسشىلىعىنا قاتىستى ماگيسترلىك باعدارلاما ازىرلەنىپ، ول اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن جانە Almaty Management University-مەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرىلۋدا.
سونىمەن قاتار ول ايەلدەر قاناتىنىڭ بەلسەندىلەرى زاڭ شىعارۋ قىزمەتىنە دە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. ولاردىڭ باستاماسىمەن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى كۇرەسكە باعىتتالعان زاڭ قابىلداندى، سونداي-اق پسيحولوگيالىق قىزمەت كورسەتۋ ءىسىن دامىتۋعا قاتىستى تۇزەتۋلەر ازىرلەندى. بۇدان بولەك، ءدال وسى بەلسەندى ايەلدەر اۋتيزمگە شالدىققان بالالاردى جانە ەرەكشە بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلاردى قولداۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ، سونىڭ نەگىزىندە ءتيىستى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋگە جانە بالالاردىڭ دامۋىنداعى اۋىتقۋلاردى ەرتە دياگنوستيكالاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋگە باستاماشى بولدى.
جالپى، بۇگىندە ايەلدەر بيلىك ورگاندارىندا، بيزنەستە جانە قوعامدىق ۇيىمداردا باسشىلىق قىزمەتتەردى بارىنشا كوپ اتقارا باستادى. ولاردىڭ بەلسەندىلىگى مەملەكەتتى جاڭعىرتۋدىڭ ناقتى قوزعاۋشى كۇشىنە اينالىپ وتىر. مۇنىڭ بارلىعى – ايەلدەردى قولداۋعا باعىتتالعان جۇيەلى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ناتيجەسى.
ەرلان قوشانوۆ جاڭا كونستيتۋتسيادا وتباسى ينستيتۋتى مەن ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردى قورعاۋ ىسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلعانىن اتاپ ءوتتى. اتا زاڭ جوباسىندا نەكە ەر مەن ايەلدىڭ ەرىكتى جانە تەڭ قۇقىقتى وداعى ەكەنى ناقتى بەكىتىلدى. بۇل بالالاردىڭ دۇنيەگە كەلۋى مەن تاربيەلەنۋىنە قاجەت بەرىك نەگىز قالىپتاستىرادى. سونىمەن قاتار مەملەكەت ايەلدەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ شارالارىن كۇشەيتەدى. اتاپ ايتقاندا، «قىز الىپ قاشۋ» ارەكەتى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى. مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىندا اتاپ وتكەندەي، بۇل ءداستۇر ەمەس، ادام قۇقىعىن ورەسكەل بۇزۋ سانالادى. وسى قادامداردىڭ بارلىعى وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا، ايەلدەردىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىن قورعاۋعا جانە قاۋىپسىز ءارى ادىلەتتى قوعام قۇرۋعا باعىتتالىپ وتىر.
ءماجىلىس سپيكەرى جەر جۇزىندە جاڭا قاقتىعىستار مەن شيەلەنىس وشاقتارى پايدا بولىپ جاتقانىن دا اتاپ ءوتتى. جاھان جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىن اۋدارعان يران توڭىرەگىندەگى جاعداي ەشكىمدى بەيجاي قالدىرمايدى. سوندىقتان ەلىمىزدەگى بەيبىتشىلىك، تۇراقتىلىق جانە قوعامدىق كەلىسىم – ەڭ قىمبات قازىنا. ونىڭ ايتۋىنشا، پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سالماقتى ساياساتى مەن جوعارى حالىقارالىق بەدەلى ارقىلى قازاقستاندا تۇراقتىلىق پەن اۋىزبىرشىلىك ساقتالىپ كەلەدى. وسىعان بايلانىستى، جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداۋ – مەملەكەتتىلىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا جانە باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ستراتەگيالىق قادام. اتا زاڭ نەگىزگى بيلىك ينستيتۋتتارىنىڭ وكىلەتتىگىن ناقتى ايقىنداپ، پرەزيدەنتتىك باسقارۋ فورماسىن ەلدەگى تۇراقتىلىقتىڭ، رەفورمالار ساباقتاستىعىنىڭ جانە ورنىقتى دامۋدىڭ نەگىزى رەتىندە ساقتايدى. سونداي-اق ول بارلىق بيلىك تارماعىنىڭ ۇزدىكسىز، جۇيەلى جانە ۇيلەسىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ كەپىلى سانالادى. بۇل – ەل ىشىندەگى تۇراقتىلىقتىڭ، ورنىقتى دامۋدىڭ جانە تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋدىڭ بەرىك نەگىزى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى، پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ توراعاسى ايدا بالاەۆا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندەگى سيپاتىن ساقتاپ قانا قويماي، ونى ودان ءارى نىعايتاتىنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ۆيتسە-پرەمەردىڭ ايتۋىنشا، وسى باعىتتاعى وزگەرىستەر حالىقارالىق دەڭگەيدە دە وڭ باعالانىپ وتىر. بۇۇ وكىلدەرىنىڭ پايىمداۋىنشا، قازاقستانداعى كونستيتۋتسيالىق جاڭعىرتۋ نەگىزگى قۇقىقتاردى نىعايتۋعا، ينستيتۋتسيونالدىق كەپىلدىكتەردى كۇشەيتۋگە جانە گەندەرلىك تەڭدىكتىڭ ۇلتتىق دامۋ باسىمدىقتارىنىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ قالا بەرۋىنە جاڭا سەرپىن بەرەدى.
ءىس-شارا بارىسىندا فورۋم دەلەگاتتارى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا قوعامنىڭ نەگىزگى سۇرانىستارى قامتىلعانىن اتاپ ءوتتى. تسيفرلىق ورتادا جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ نورمالارىن بەكىتۋ، عىلىمعا، ءبىلىم مەن يننوۆاتسياعا ستراتەگيالىق باسىمدىق مارتەبەسىن بەرۋ، وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ، انا مەن بالانى قورعاۋ سىندى ماڭىزدى ماسەلەلەرگە دە باسا نازار اۋدارىلدى. سونداي-اق ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ءىسىن دامىتۋ، مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن قولداۋ، قۇقىقتىق ايقىندىقتى قامتاماسىز ەتۋ جانە جەكە مەنشىكتى قورعاۋ، قوعامدىق ديالوگتاعى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ءرولى جانە ۆولونتەرلىك قىزمەتتى ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدا قولداۋ ىسىنە دە ەرەكشە ءمان بەرىلدى.
جالپىۇلتتىق كواليتسيانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى
سۋرەتتى تۇسىرگەن: جاسلان جۇمابەكوۆ، تالعات تانىباەۆ
دايىنداعان: «AMANAT MEDIA GROUP» جشس
تاپسىرىس بەرۋشى: م.ج. وسپانوۆ
«AMANAT» پارتياسى» قب قاراجاتىنان تولەندى
