سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا پسيحولوگيالىق كەڭەس الۋعا دەگەن سۇرانىس 40%-عا ارتقان. الايدا بۇل وسىممەن بىرگە كاسىبي بىلىكتىلىك ماسەلەسى دە ۋشىعىپ بارادى. ساراپشىلاردىڭ مالىمەتىنشە، ەلىمىزدەگى پسيحولوگيالىق قىزمەت نارىعىنىڭ 70%-دان استامى مەملەكەتتىڭ باقىلاۋىنسىز جۇمىس ىستەيدى.
رەسمي ءتىزىلىمنىڭ جوقتىعىنان، حالىق كوبىنە شىنايى مامانداردىڭ ەمەس، الەۋمەتتىك جەلىدە ماركەتينگتىڭ«مايىن ىشكەن» پسەۆدوپسيحولوگتاردىڭ قاقپانىنا ءتۇسىپ قالىپ جاتىر. سالدارىنان، دەنساۋلىعى, قارىم-قاتىناسى، قارجىلىق جاعدايى قۇردىمعا كەتكەن ازاماتتاردىڭ سانى جىل ساناپ ءوسىپ كەلەدى. وسىعان وراي MNU Newsroom ءتىلشىسى ديپلومى بار كاسىبي مامانمەن جانە ونلاين كۋرس وقىپ الىپ, ءوزىن پسيحولوگ رەتىندە جارنامالاپ جۇرگەن ازاماتشادان سۇقبات الىپ، ولاردىڭ قىزمەتىن ءوزارا سالىستىرىپ كوردى.
الاياقتىڭ قاقپانى
تاقىرىپتى زەرتتەۋ بارىسىندا الدىمەن Threadsجەلىسىندە جازبا قالدىرىپ، ديپلومى جوق پسيحولوگتاردان زارداپ شەككەندەر تۋرالى وقىرمانداردىڭ پىكىرىن بىلمەك بولدىق. از عانا ۋاقىتتا بىرنەشە ادام سان سوعىپ قالعانىن جازىپ, وكىنىشتەرىن ءبىلدىردى. سونىڭ ىشىندە مىنا وقيعا ءبىزدى ەلەڭ ەتكىزدى. جاس كەلىنشەك كۇيەۋىمەن قارىم-قاتىناسىندا تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر كوبەيىپ، ونىڭ شەشىمىن ىزدەپ پسيحولوگقا بارىپتى.
«پسيحولوگقا بارعان كەزدە ول مەنىڭ بويىمدا ءتۇرلى پسيحولوگيالىق جاراقاتتار بار ەكەنىن ايتتى. العاشىندا بۇل ماعان قالىپتى كورىندى، ءوزىمدى تانىپ جاتىرمىن دەپ ويلادىم. بىراق ۋاقىت وتە كەلە سەانستار سانى نەگىزسىز كوبەيىپ، ءار كەزدەسۋدىڭ باعاسى دا وسە بەردى. ول ء“سىزدىڭ ىشكى بلوگىڭىز وتە تەرەڭ، ونى اشۋ ءۇشىن ءالى كوپ جۇمىس ىستەۋ كەرەك” دەپ مەنى ماتەريالدىق تۇرعىدان عانا ەمەس، ەموتسيونالدى تۇردە دە وزىنە تاۋەلدى ەتىپ قويدى»، - دەيدى كەيىپكەر.
وقيعانىڭ ەڭ اۋىر تۇسى – ماماننىڭ وتباسىلىق قۇندىلىقتارعا ارالاسۋى. پسيحولوگيالىق ەتيكا بويىنشا مامان كليەنتءتى ناقتى شەشىم قابىلداۋعا (اجىراسۋعانەمەسە ۇيلەنۋگە) يتەرمەلەمەۋءى كەرەك.
«كەيىنىرەك ول ءتىپتى كۇيەۋىم ەكەۋمىز ء“ارتۇرلى پلانەتادان كەلگەن ادامدار سياقتىسىزدار” دەپ ايتىپ، بىزگە اجىراسقان دۇرىس بولاتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا، تەك سول كەزدە عانا مەن ءوزىمدى تولىق “وڭدەي” (پرورابوتات) الادى ەكەم. ەگەر دەر كەزىندە توقتاماعانىمدا، بۇگىن مەنىڭ وتباسىم بۇزىلىپ، بالالارىم اكەسىز قالار ەدى»، – دەپ اعىنان جارىلدى جاس كەلىنشەك.
«پسەۆدوپسيحولوگتىڭ» قارماعىنا تۇسكەن بۇل كەلىنشەكتى كۇيەۋى قۇتقارىپتى. ايتۋىنشا، قارالعان «مامانى» الاياق بولىپ شىققان. سەبەبى 2گيس قوسىمشاسىندا دا ءوزى سەكىلدى ءدال وسى مامانعا الدانعاندار كوپ بولىپ شىعىپتى.
سۋرەت: جي كومەگىمەن جاسالدى
«ديپلوم كەرەك بولسا، بارىپ وقىپ الامىن»
جاسىراتىنى جوق، ءبىز الەۋمەتتىك جەلىدە مىڭداعان وقىرمانى بار، پسيحولوگيالىق كەڭەس بەرىپ جۇرگەن كوپتەگەن پسيحولوگقا حابارلاسىپ, سۇقبات بەرۋىن سۇرادىق. الايدا ەلدە پسيحولوگتارعا قاتىستى زاڭ تالاپتارى كۇشەيتىلگەلى جاتقاندىقتان با، الدە ءوز قىزمەتتەرءىندە شيكىلىك بولعاندىقتان با، كىم ءبىلسىن ايتەۋىر كوبىسى ءوتىنىشىمىزدى جاۋاپسىز قالدىردى. دەگەنمەن ءبىر پسيحولوگ حانىم كەلىستى، بىراق اتى-ءجونى مەن پاراقشاسىن كورسەتپەۋىمىزدى سۇرادى. ول ءوزىنىڭ پسيحولوگ رەتىندە جوو بىتىرگەنىن راستايتىن ديپلومى جوق ەكەنىن جاسىرمادى.
«مەن ادامدارعا پسيحولوگيالىق كەڭەس بەرەمىن. ديپلومىم جوق، بىراق بىرنەشە ونلاين كۋرس وقىدىم. قازىرگى تاڭدا رەسمي ديپلومنىڭ اسا قاجەتى جوق دەپ ويلايمىن. مەنىڭشە، ادامداردى جاي عانا تىڭداپ، سويلەسۋ ارقىلى كومەكتەسۋگە بولادى. ەگەر شىنىمەن ديپلوم كەرەك بولىپ جاتسا، ماعان قيىن ەمەس. بارام دا، وقىپ الامىن»، - دەپ سەنىمدى جاۋاپ بەردى.
ونىڭ وزىنە سەنىمدى بولۋىنا نەگىز جوق ەمەس. سەبەبى الەۋمەتتىك جەلىدە مىڭداعان وقىرمانى بار. كۇنىنە 5 كليەنتتەن قابىلدايدى ەكەن. تەراپياسىنىڭ ءار ساعاتىنا 100 مىڭ تەڭگەدەن الاتىنىن جانە كليەنتتەرىنىڭ كوپ ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق ءوءزىنىڭ كليەنتتەردى قابىلدايتىن كەڭسەسى بار. كوبىنە استانا مەن الماتىنىڭ اراسىندا ءجۇرىپ، ەكى قالاداعى كليەنتتەردى وفلاين، ال باسقا جاقتاتۇراتىنداردى ونلاين قابىلدايدى. كليەنتتەر نەگىزى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى جانە «سارافاندى راديو» ارقىلى كەلەدى ەكەن.
«ناتيجەگە جەتكەن كليەنتتەرىم كوپ، سول ءۇشىن ادامدار ءبىر-بىرىنەن ەستىپ كەلە بەرەدى», - دەيدى ول.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا، بۇل پسەۆدوپسيحولوگتىڭ كاسىبى وتە جاقسى ءجۇرىپ تۇر. قازاقستاندا ورتاشا جالاقى كولەمى شامامەن 423 مىڭ تەڭگە ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل كەيىپكەرىمىزءبىر كۇندە سول ءبىر ايلىق تابىستان كوىبرەك پايدا تابادى.
«كەڭەسى كومەك ەمەس، زيان بولۋى دا مۇمكىن»
ال كەلەسى كەيىپكەرىمىز – بيبىگۇل قالەل, پسيحولوگيا عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى. ول جوعارىداعى كەيىپكەرىمىز ايتقان پىكىرمەن مۇلدە كەلىسپەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا، پسيحولوگيا — بۇل جاي عانا اڭگىمەلەسۋ، تىڭداۋ ەمەس، تەرەڭ ءىلىم مەن جاۋاپكەرشىلىك.
ء«بىز ءتىسىمىز اۋىرسا، ءدارىگەردىڭ ديپلومى مەن تاجىريبەسىنە قارايمىز عوي. سول سياقتى پسيحولوگتار دا ادام جانىمەن جۇمىس ىستەيتىن مامان رەتىندە, تەك كاسىبي ءبىلىم ارقىلى عانا كومەكتەسۋى ءتيىس. ءتيىستى ءبىلىمى جوق ادامنىڭ كەڭەسى كومەك بەرۋدىڭ ورنىنا، كەرىسىنشە، ورنى تولماس زيانىن دا تيگىزۋى مۇمكىن»،- دەيدى ول.
ءبىر قىزىعى، بيبىگۇل قالەل ديپلومى بار پسيحولوگ، ماگيستر بولسا دا جوعارىداعى كەيىپكەرىمىز سەكىلدى ءار تەراپياسىنا 100 مىڭ المايدى ەكەن. ونىڭ مىڭداعان وقىرمانى دا، جەكە كابينەتى دە, كليەنتتەر بازاسى دا جوق. بىراق ول قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە قاتىسادى، مەكتەپتەر مەن مەكەمەلەرگە بارىپ ءوز ەركىمەن ءدارىس وقيدى جانە وسى ىسىنەن ءلاززات الادى. ەندى دوكتارانتۋرا وقىپ الماقشى. بيبىگۇل قالەل ەلىمىزدە پسيحولگتارعا قاتىستى تالاپتاردىڭ كۇشەيتىلگەلى جاتقانىن قولدايدى.
بىلىمسىزدىك بەلەڭ العان نارىق
«وركەن» بالالاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ينستيتۋتىنىڭ باس ساراپشىسى ەلميرا اليەۆا قازىرگى تاڭدا نارىقتا پسيحولوگيانىڭباقىلاۋسىز اقشا تابۋ كوزىنە اينالعانىن ايتىپ، دابىل قاقتى. ونىڭ ايتۋىنشا، ىرگەلى اكادەميالىق ءبىلىمى مەن كاسىبي پراكتيكالىق دايىندىعى جوق تۇلعالار كاسىبي ساراپشىلاردان بىرنەشە ەسە جوعارى اقى سۇراۋدى ادەتكە اينالدىرعان. «بۇل — تەك قارجىلىق الاياقتىق ەمەس، ادامنىڭ پسيحيكالىق ساۋلىعىنا جاسالعان تىكەلەي قاۋىپ", - دەيدى ول.
«تەك استانا قالاسى بويىنشا Kaspi قوسىمشاسىنداعى حابارلاندىرۋلاردى زەردەلەگەنىمىزدە، پسيحولوگيالىق قىزمەت ۇسىنىپ وتىرعان 365 ادامدى انىقتادىق. ولاردىڭ باعا ساياساتى ەشقانداي لوگيكاعا سىيمايدى: قاراپايىم كەڭەس 5 مىڭ تەڭگەدەن باستالسا، كەيبىر “مامانداردىڭ” ءبىر ساعاتتىق قابىلداۋى ميلليون تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. ەڭ وكىنىشتىسى – بۇل ادامداردىڭ كوبىندە ارنايى جوعارى ءبىلىمءى جوق. ولار نەبارى 34 ساعاتتىق قىسقا كۋرستى ءبىتىرىپ، قولدارىنا تيگەن جىلتىراق سەرتيفيكاتتى ديپلوممەن تەڭ كورەدى. مۇنداي “ماماندار” ادام جانىنىڭ تەرەڭ يىرىمدەرىن تۇسىنبەك تۇگىلى، پسيحولوگيانىڭ قاراپايىم ەتيكاسى مەن شەكاراسىن دا بىلمەيدى»، - دەيدى مامان.
قابىلدانباق زاڭ قوعامعا نە بەرەدى؟
ءماجىلىس دەپۋتاتى اسحات ايماعامبەتوۆ قازاقستاندا پسيحولوگيالىق قىزمەت تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانۋىازاماتتاردى الاياقتاردان قورعاپ قانا قويماي, ەلىمىزدەگىپسيحولوگيالىق مادەنيەتتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىنىنەسەنىمدى.
«قازىر كورىپ جاتىرسىزدار, اسىرەسە الەۋمەتتىك جەلىارقىلى ءتيىستى ارنايى ءبىلىمى جوق ءتۇرلى ازاماتتار وسىندايجۇمىسپەن اينالىسىپ جاتىر. سوعان بايلانىستى قانشاماازاماتتارىمىزدىڭ دەنساۋلىعىنا نۇقسان كەلتىرىلۋدە»، - دەءيدى دەپۋتات.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, «پسيحولوگيالىق قىزمەت تۋرالى» دەربەس زاڭ سالاداعى قىزمەتتەردىڭ ناقتى تالاپتارىن ايقىنداپ، نارىقتى بىلىكسىز ادامداردان تازارتادى.
جاڭا زاڭناما اياسىنداعى نەگىزگى وزگەرىستەر:
• كاسىبي سۇزگى مەن ديپلوم تالابى: بۇدان بىلاي ءتيىستىاكادەميالىق جوعارى ءبىلىمى جوق ادامدارعا پسيحولوگيالىققىزمەت كورسەتۋگە جانە ءوزىن «پسيحولوگ» دەپ تانىستىرۋعازاڭ جۇزىندە تىيىم سالىنادى.
• بىرىڭعاي مەملەكەتتىك ءتىزىلىم: ەلىمىزدەسەرتيفيكاتتالعان جانە ءبىلىمى راستالعان مامانداردىڭورتاق بازاسى جاسالادى. كەز كەلگەن ازامات مامانعا بارارالدىندا ونىڭ بۇل تىزىلىمدە بار-جوعىن تەكسەرە الادى.
• ەتيكالىق جانە زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىك: ماماننىڭ قاتەكەڭەسى نەمەسە ەتيكاعا قايشى ارەكەتى (مىسالى, وتباسىناجىراسۋعا يتەرمەلەۋ نەمەسە كليەنتكە قىسىم كورسەتۋ) ءۇشىن ناقتى قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلادى. ليتسەنزياسىنان ايىرۋ نەمەسە ايىپپۇل سالۋ تەتىكتەرىەنگىزىلەدى.
• قىزمەت ساپاسىن باقىلاۋ: پسيحولوگيالىق ورتالىقتارمەن جەكە پراكتيكامەن اينالىساتىندارعا قويىلاتىنتالاپتار كۇشەيتىلىپ, ولاردىڭ جۇمىسى جۇيەلى تۇردەقاداعالاناتىن بولادى.
جالپى العاندا پسيحولوگيا — بۇل ەكسپەريمەنت جاسايتىنالاڭ ەمەس, ول ىرگەلى ءبىلىم مەن جوعارى جاۋاپكەرشىلىكتىتالاپ ەتەتىن عىلىم. سول ءۇشىن مامان تاڭداعاندا «جىلتىراعان جارناماعا» ەمەس، رەسمي ديپلوم مەن كاسىبي تاجىريبەگە سۇيەنۋ قاجەت.
جانەل وماروۆا
