Soŋǧy jyldary Qazaqstanda psihologiialyq keŋes aluǧa degen sūranys 40%-ǧa artqan. Alaida būl ösımmen bırge käsıbi bılıktılık mäselesı de uşyǧyp barady. Sarapşylardyŋ mälımetınşe, elımızdegı psihologiialyq qyzmet naryǧynyŋ 70%-dan astamy memlekettıŋ baqylauynsyz jūmys ısteidı.
Resmi tızılımnıŋ joqtyǧynan, halyq köbıne şynaiy mamandardyŋ emes, äleumettık jelıde marketingtıŋ«maiyn ışken» psevdopsihologtardyŋ qaqpanyna tüsıp qalyp jatyr. Saldarynan, densaulyǧy, qarym-qatynasy, qarjylyq jaǧdaiy qūrdymǧa ketken azamattardyŋ sany jyl sanap ösıp keledı. Osyǧan orai MNU Newsroom tılşısı diplomy bar käsıbi mamanmen jäne onlain kurs oqyp alyp, özın psiholog retınde jarnamalap jürgen azamatşadan sūqbat alyp, olardyŋ qyzmetın özara salystyryp kördı.
ALAIаQTYŊ QAQPANY
Taqyrypty zertteu barysynda aldymen Threadsjelısınde jazba qaldyryp, diplomy joq psihologtardan zardap şekkender turaly oqyrmandardyŋ pıkırın bılmek boldyq. Az ǧana uaqytta bırneşe adam san soǧyp qalǧanyn jazyp, ökınışterın bıldırdı. Sonyŋ ışınde myna oqiǧa bızdı eleŋ etkızdı. Jas kelınşek küieuımen qarym-qatynasynda tüsınıspeuşılıkter köbeiıp, onyŋ şeşımın ızdep psihologqa barypty.
«Psihologqa barǧan kezde ol menıŋ boiymda türlı psihologiialyq jaraqattar bar ekenın aitty. Alǧaşynda būl maǧan qalypty körındı, özımdı tanyp jatyrmyn dep oiladym. Bıraq uaqyt öte kele seanstar sany negızsız köbeiıp, är kezdesudıŋ baǧasy da öse berdı. Ol “sızdıŋ ışkı blogyŋyz öte tereŋ, ony aşu üşın älı köp jūmys ısteu kerek” dep menı materialdyq tūrǧydan ǧana emes, emosionaldy türde de özıne täueldı etıp qoidy», - deidı keiıpker.
Oqiǧanyŋ eŋ auyr tūsy – mamannyŋ otbasylyq qūndylyqtarǧa aralasuy. Psihologiialyq etika boiynşa maman klienttı naqty şeşım qabyldauǧa (ajyrasuǧanemese üilenuge) itermelemeuı kerek.
«Keiınırek ol tıptı küieuım ekeumız “ärtürlı planetadan kelgen adamdar siiaqtysyzdar” dep aityp, bızge ajyrasqan dūrys bolatynyn jetkızdı. Onyŋ aituynşa, tek sol kezde ǧana men özımdı tolyq “öŋdei” (prorabotat) alady ekem. Eger der kezınde toqtamaǧanymda, bügın menıŋ otbasym būzylyp, balalarym äkesız qalar edı», – dep aǧynan jaryldy jas kelınşek.
«Psevdopsihologtyŋ» qarmaǧyna tüsken būl kelınşektı küieuı qūtqarypty. Aituynşa, qaralǧan «mamany» alaiaq bolyp şyqqan. Sebebı 2GİS qosymşasynda da özı sekıldı däl osy mamanǧa aldanǧandar köp bolyp şyǧypty.
Suret: Jİ kömegımen jasaldy
«DİPLOM KEREK BOLSA, BARYP OQYP ALAMYN»
Jasyratyny joq, bız äleumettık jelıde myŋdaǧan oqyrmany bar, psihologiialyq keŋes berıp jürgen köptegen psihologqa habarlasyp, sūqbat beruın sūradyq. Alaida elde psihologtarǧa qatysty zaŋ talaptary küşeitılgelı jatqandyqtan ba, älde öz qyzmetterınde şikılık bolǧandyqtan ba, kım bılsın äiteuır köbısı ötınışımızdı jauapsyz qaldyrdy. Degenmen bır psiholog hanym kelıstı, bıraq aty-jönı men paraqşasyn körsetpeuımızdı sūrady. Ol özınıŋ psiholog retınde JOO bıtırgenın rastaityn diplomy joq ekenın jasyrmady.
«Men adamdarǧa psihologiialyq keŋes beremın. Diplomym joq, bıraq bırneşe onlain kurs oqydym. Qazırgı taŋda resmi diplomnyŋ asa qajetı joq dep oilaimyn. Menıŋşe, adamdardy jai ǧana tyŋdap, söilesu arqyly kömektesuge bolady. Eger şynymen diplom kerek bolyp jatsa, maǧan qiyn emes. Baram da, oqyp alamyn», - dep senımdı jauap berdı.
Onyŋ özıne senımdı boluyna negız joq emes. Sebebı äleumettık jelıde myŋdaǧan oqyrmany bar. Künıne 5 klientten qabyldaidy eken. Terapiiasynyŋ är saǧatyna 100 myŋ teŋgeden alatynyn jäne klientterınıŋ köp ekenın aitty. Sondai-aq özınıŋ klientterdı qabyldaityn keŋsesı bar. Köbıne Astana men Almatynyŋ arasynda jürıp, ekı qaladaǧy klientterdı oflain, al basqa jaqtatūratyndardy onlain qabyldaidy. Klientter negızı äleumettık jelı arqyly jäne «sarafandy radio» arqyly keledı eken.
«Nätijege jetken klientterım köp, sol üşın adamdar bır-bırınen estıp kele beredı», - deidı ol.
Bır sözben aitqanda, būl psevdopsihologtyŋ käsıbı öte jaqsy jürıp tūr. Qazaqstanda ortaşa jalaqy kölemı şamamen 423 myŋ teŋge ekenın eskersek, būl keiıpkerımızbır künde sol bır ailyq tabystan köıbrek paida tabady.
«KEŊESI KÖMEK EMES, ZİIаN BOLUY DA MÜMKIN»
Al kelesı keiıpkerımız – Bibıgül Qalel, psihologiia ǧylymdarynyŋ magistrı. Ol joǧarydaǧy keiıpkerımız aitqan pıkırmen mülde kelıspeidı. Onyŋ aituynşa, psihologiia — būl jai ǧana äŋgımelesu, tyŋdau emes, tereŋ ılım men jauapkerşılık.
«Bız tısımız auyrsa, därıgerdıŋ diplomy men täjıribesıne qaraimyz ǧoi. Sol siiaqty psihologtar da adam janymen jūmys ısteitın maman retınde, tek käsıbi bılım arqyly ǧana kömektesuı tiıs. Tiıstı bılımı joq adamnyŋ keŋesı kömek berudıŋ ornyna, kerısınşe, orny tolmas ziianyn da tigızuı mümkın»,- deidı ol.
Bır qyzyǧy, Bibıgül Qalel diplomy bar psiholog, magistr bolsa da joǧarydaǧy keiıpkerımız sekıldı är terapiiasyna 100 myŋ almaidy eken. Onyŋ myŋdaǧan oqyrmany da, jeke kabinetı de, klientter bazasy da joq. Bıraq ol qoǧamdyq jūmystarǧa belsene qatysady, mektepter men mekemelerge baryp öz erkımen därıs oqidy jäne osy ısınen läzzat alady. Endı doktarantura oqyp almaqşy. Bibıgül Qalel elımızde psiholgtarǧa qatysty talaptardyŋ küşeitılgelı jatqanyn qoldaidy.
BILIMSIZDIK BELEŊ ALǦAN NARYQ
«Örken» balalardyŋ äl-auqatyn arttyru Ūlttyq ǧylymi-praktikalyq institutynyŋ bas sarapşysy Elmira Älieva qazırgı taŋda naryqta psihologiianyŋbaqylausyz aqşa tabu közıne ainalǧanyn aityp, dabyl qaqty. Onyŋ aituynşa, ırgelı akademiialyq bılımı men käsıbi praktikalyq daiyndyǧy joq tūlǧalar käsıbi sarapşylardan bırneşe ese joǧary aqy sūraudy ädetke ainaldyrǧan. «Būl — tek qarjylyq alaiaqtyq emes, adamnyŋ psihikalyq saulyǧyna jasalǧan tıkelei qauıp", - deidı ol.
«Tek Astana qalasy boiynşa Kaspi qosymşasyndaǧy habarlandyrulardy zerdelegenımızde, psihologiialyq qyzmet ūsynyp otyrǧan 365 adamdy anyqtadyq. Olardyŋ baǧa saiasaty eşqandai logikaǧa syimaidy: qarapaiym keŋes 5 myŋ teŋgeden bastalsa, keibır “mamandardyŋ” bır saǧattyq qabyldauy million teŋgege deiın jetedı. Eŋ ökınıştısı – būl adamdardyŋ köbınde arnaiy joǧary bılımı joq. Olar nebärı 34 saǧattyq qysqa kursty bıtırıp, qoldaryna tigen jyltyraq sertifikatty diplommen teŋ köredı. Mūndai “mamandar” adam janynyŋ tereŋ iırımderın tüsınbek tügılı, psihologiianyŋ qarapaiym etikasy men şekarasyn da bılmeidı», - deidı maman.
QABYLDANBAQ ZAŊ QOǦAMǦA NE BEREDI?
Mäjılıs deputaty Ashat Aimaǧambetov Qazaqstanda psihologiialyq qyzmet turaly zaŋnyŋ qabyldanuyazamattardy alaiaqtardan qorǧap qana qoimai, elımızdegıpsihologiialyq mädeniettı jaŋa deŋgeige köteretınınesenımdı.
«Qazır körıp jatyrsyzdar, äsırese äleumettık jelıarqyly tiıstı arnaiy bılımı joq türlı azamattar osyndaijūmyspen ainalysyp jatyr. Soǧan bailanysty qanşamaazamattarymyzdyŋ densaulyǧyna nūqsan keltırılude», - deidı deputat.
Deputattyŋ aituynşa, «Psihologiialyq qyzmet turaly» derbes zaŋ saladaǧy qyzmetterdıŋ naqty talaptaryn aiqyndap, naryqty bılıksız adamdardan tazartady.
Jaŋa zaŋnama aiasyndaǧy negızgı özgerıster:
• Käsıbi süzgı men diplom talaby: Būdan bylai tiıstıakademiialyq joǧary bılımı joq adamdarǧa psihologiialyqqyzmet körsetuge jäne özın «psiholog» dep tanystyruǧazaŋ jüzınde tyiym salynady.
• Bıryŋǧai memlekettık tızılım: Elımızdesertifikattalǧan jäne bılımı rastalǧan mamandardyŋortaq bazasy jasalady. Kez kelgen azamat mamanǧa bararaldynda onyŋ būl tızılımde bar-joǧyn teksere alady.
• Etikalyq jäne zaŋdyq jauapkerşılık: Mamannyŋ qatekeŋesı nemese etikaǧa qaişy äreketı (mysaly, otbasynajyrasuǧa itermeleu nemese klientke qysym körsetu) üşın naqty qūqyqtyq jauapkerşılık qarastyrylady. Lisenziiasynan aiyru nemese aiyppūl salu tetıkterıengızıledı.
• Qyzmet sapasyn baqylau: Psihologiialyq ortalyqtarmen jeke praktikamen ainalysatyndarǧa qoiylatyntalaptar küşeitılıp, olardyŋ jūmysy jüielı türdeqadaǧalanatyn bolady.
Jalpy alǧanda psihologiia — būl eksperiment jasaitynalaŋ emes, ol ırgelı bılım men joǧary jauapkerşılıktıtalap etetın ǧylym. Sol üşın maman taŋdaǧanda «jyltyraǧan jarnamaǧa» emes, resmi diplom men käsıbi täjıribege süienu qajet.
Janel Omarova
