قازاقستاندا ەلەكتروكولىكتەر سانى جىل سايىن ارتسا دا رەسپۋبليكالىق جولدارداعى جاعداي ءالى ءماز ەمەس. كولىك مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇگىندە ەلىمىزدىڭ نەگىزگى كۇرە جولدارىندا نەبارى 49 ەلەكتر زاريادتاۋ ستانتسياسى (ەزس) جۇمىس ىستەپ تۇر. ەڭ قىزىعى، مەملەكەت بۇل ينفراقۇرىلىمنىڭ سانىن ارتتىرۋدان باس تارتىپ، جاۋاپكەرشىلىكتى «نارىقتىق سۇرانىسقا» — ياعني جەكە بيزنەسكە قالدىرىپ وتىر. ال كاسىپكەرلەر زاريادتاۋ بەكەتىن سالۋعا قاتتى قىزىعار ەمەس.
جالپى قازاقستاندا ەلەكتروكارمەن الىس ساپارعا شىعۋ قانشالىقتى ورىندى؟ جۇرگىزۋشىلەر دىتتەگەن جەرىنە جەتىپ جاتىر ما؟ مەملەكەت نەگە زاريادتاۋ بەكەتتەرىن سالۋعا قۇلىقسىزدىق تانىتتى? MNU Newsroom ءتىلشىسى تاقىرىپتى تەرەڭىنەن زەرتتەدى.
جول ازابىن جۇرگەن بىلەر
سۋرەت جي كومەگىمەن جاسالعان
«ەلەكترلى بولاشاققا» قاتىستى مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى جوسپارلار قاعاز جۇزىندە ءپوزيتيۆتى كورىنگەنىمەن، ءىسجۇزىندە ءبىزدىڭ ەلدە شەشىلمەگەن ماسەلە كوپ. باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى – ينفراقۇرىلىم.
Zeekr اۆتوكولىگىنىڭ يەسى قانات زاكيەۆ قازاقستاندا ەلەكتروكارمەن الىس جولعا شىعۋ ناعىز قاتەرگە باس تىگۋ دەپ ەسەپتەيدى. سەبەبى ءوزى بۇرىن جولدا قالىپ قويعان. وسى وقيعا وعان اششى ساباق بولىپتى.
“قاعاز بەتىندە بىزدە ءبارى زاماناۋي كورىنگەنىمەن، ءىس جۇزىندە سەرۆيس اتىمەن جوق. مەن الماتىدان استاناعا قاراي جولعا شىققاندا، قۋاتتاۋ ستانتسيالارىنىڭ ازدىعىنان ۇلكەن قيىندىققا تاپ بولدىم. جول بويىنداعى ستانتسيالاردىڭ كوبى ىستەمەيدى نەمەسە قۋاتى وتە تومەن. ەڭ سوراقىسى - ەكى قالا اراسى تۇسىندا كولىگىمنىڭ قۋاتى تاۋسىلىپ، جولدىڭ قاق ورتاسىندا قالدىم. ءتۇن ىشىندە نە كومەك، نە ەۆاكۋاتور تابا المادىم. ەشقانداي قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى جوق، بايلانىس ناشار. اقىر سوڭىندا، كولىكتى تاس جولدىڭ جيەگىنە تاستاپ، ەڭ جاقىن دەگەن اۋىلعا دەيىن بىرنەشە شاقىرىم جاياۋ جۇرۋگە ءماجبۇر بولدىم. بۇل - ماسقارا جاعداي. بىزدەگى ينفراقۇرىلىم ازىرگە مۇنداي ۇزاق ساپارلارعا مۇلدەم جارامايدى”, - دەيدى.
اۆتواۋەسقوي دياس دوسانوۆتىڭ دا قازاقستاندىق سەرۆيسكە كوڭىلى تولمايدى. سەبەبى «كابينەتتەگى تەوريا ءبىر بولەك، ال ا نۇكتەسىنەن ب نۇكتەسىنە قيىندىقسىز جەتۋگە تىرىسقان جۇرگىزۋشىنىڭ شىنايى تاجىريبەسى مۇلدەم بولەك دۇنيە»،-دەيدى ول.
فوتودا اۆتواۋەسقوي دياس دوسانوۆ
«كۇن سايىن رۋلدە وتىرعان ادام رەتىندە مەن جۇيەدەگى بارلىق ولقىلىقتاردى ىشتەن كورىپ ءجۇرمىن. كولىك جەلىسىنىڭ دامۋى تۋرالى ادەمى ەسەپتەر بولەك دۇنيە. ال ءىستەن شىققان قۋاتتاۋ ستانتسيالارىمەن، مەگاپوليستەردەن تىس جەردەگى ساپاسىز سەرۆيستەرمەن بەتپە-بەت كەلگەندە بۇكىل ويىڭىز كۇل-تالقان بولادى»، - دەيدى دياس.
وزبەكستان قازاقستاندى قالاي باسىپ وزدى؟
كوللاج جي كومەگىمەن جاسالعان
ءبىز ەلدەگى ينفراقۇرىلىمدىق ولقىلىقتاردى تالقىلاپ, «دىتتەگەن جەرگە قالاي جەتەمىز» دەپ باس قاتىرىپجۇرگەندە, ىرگەدەگى كورشىمىز — وزبەكستان ەلەكترلى كوشتىڭالدىنا شىعىپ ۇلگەردى.
2026 جىلدىڭ باسىنداعى مالىمەتتەر بويىنشا, وزبەكستانداعى ەلەكتروكولىكتەر سانى 86 000-نان اسقان. بۇل – قازاقستانداعى كورسەتكىشتەن (شامامەن 21 700 كولىك) ءتورت ەسە كوپ.
وزبەكستاننىڭ وزگەلەردى شاڭ قاپتىرىپ كەتۋىنىڭ بىردەن ءبىر سەبەبى جۇيەلى مەملەكەتتىك ساياساتتا جاتىر. الا تاقيالى اعايىن ەلەكتروكولىكتى جاي عانا ءسان ەمەس، ستراتەگيالىق باسىمدىق رەتىندە بەكىتتى.
• BYD فەنومەنى: وزبەكستان تەك دايىن ءونىمدى يمپورتتاپ قانا قويماي، الەمدىك الپاۋىت BYD كومپانياسىمەن بىرلەسكەن زاۋىت اشىپ، كولىكتەردى ءوز ەلىندە قۇراستىرا باستادى. بۇل باعانىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن سەرۆيستىڭ ساپاسىن بىردەن ارتتىردى.
• ينفراقۇرىلىمدىق رەۆوليۋتسيا: تاشكەنت كوشەلەرى مەن قالا ماڭىنداعى قۋاتتاۋ ستانتسيالارىنىڭ (ەزس) سانى 1 400-گە جۋىقتادى. سالىستىرۋ ءۇشىن: بىزدە بۇل كورسەتكىش نەبارى 500-ءدىڭ اينالاسىندا جانە ونىڭ باسىم بولىگى تەك ەكى مەگاپوليسكە (الماتى، استانا) شوعىرلانعان.
• بيزنەسكە ەركىندىك: كورشى ەلدە ەزس ورناتاتىن كاسىپكەرلەرگە جەر تەلىمدەرى وڭاي ءبولىنىپ، سالىقتىق جەڭىلدىكتەر جاسالدى. ناتيجەسىندە، قۋاتتاۋ بەكەتتەرى تەك مەملەكەتتىڭ ەمەس، جەكە بيزنەستىڭ تابىس كوزىنە اينالدى.ياعني بۇل جەكە كاسىپكەرلەرگە، مەتسەناتتارعا ۇلكەن قولداۋ مەن ەركىندىك بەرىلگەن.
ال قازاقستانداعى جاعداي ءالى دە «مەگاپوليس ىشىندەگى جايلىلىق» دەڭگەيىندە قالىپ وتىر. ءبىزدىڭ 21 مىڭ كولىگىمىزدىڭ 70%-دان استامى تەك الماتىدا ءجۇر.
اۆتواۋەسقوي دياس دوسانوۆ سول سەبەپى ءبىزدىڭ ەل بۇل سالاعا دۇرىستاپ دەن قويۋى قاجەت دەپ وتىر. «ەگەر ءبىز قازاقستاندى شىنىمەن «ەلەكترلى» ەل قىلعىمىز كەلسە، قۇرعاق ستاتيستيكانى قويىپ، مىنا ءۇش ناقتى قادامعا كوشۋىمىز كەرەك»، -دەيدى.
2. تراسسالىق حابتاردى دامىتۋ: قۋاتتاۋ ستانتسيالارىن جول جيەگىنە «شاشىپ تاستاماي»، ولاردى زاماناۋي دەمالىس ورىندارىمەن، اسحانالارمەن جانە ينتەرنەتپەن جابدىقتالعان كەشەندى حابتار سالۋ كەرەك. ەلەكتروكولىك قۋات العانشا، جۇرگىزۋشى دە دەمالۋى قاجەت.
3. تەحنيكالىق ستاندارتتار مەن جەڭىلدىكتەر: تەز قۋاتتايتىن (DC) ستانتسيالاردىڭ سانىن ارتتىرىپ، ولاردى ورناتاتىن كاسىپكەرلەرگە سالىقتىق جەڭىلدىكتەر بەرۋ كەرەك. ينفراقۇرىلىم تەك مەملەكەتتىڭ ەمەس، بيزنەستىڭ دە قىزىعۋشىلىعىندا بولعاندا عانا العا جىلجيمىز.
ەلەكتروكولىك ينفراقۇرىلىمى نەگە دامىماي وتىر؟
جۇرگىزۋشىلەردىڭ جانايقايى مەن ساراپشىلاردىڭ سىنىناقاتىستى رەسمي تاراپتىڭ دا ايتار ءۋاجى بار. قر كولىك مينيسترلىگى ەلدە 49 ەلەكتر زاريادتاۋ ستانتسياسى (ەزس) جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن ايتىپ، ونىڭ ناقتى قاي باعىتتاردا ەكەنىن ناقتىلاپ بەردى.
ەڭ ۇزىن ترانزيتتىك ءدالىز «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» (قورعاستان جايساڭعا دەيىن) بويىندا بار بولعانى 18 ستانتسيا ورناتىلىپتى. ال اتىراۋ – ورال نەمەسە اقتوبە – اتىراۋ باعىتىنداعى جۇزدەگەن شاقىرىم جولعا نەبارى 2 ستانتسيادان عانا كەلەدى ەكەن. بىراق سوعان قاراماستان مينيسترلىك ۇستانىمىن وزگەرتپەك ەمەس. بولاشاقتا زاريادتاۋ بەكەتتەرىنىڭ سانىن كوبەيتۋ بويىنشا ناقتى جوسپار قۇرمايتىنىن اشىق ايتتى.
«مينيسترلىك رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارى بويىندا ەلەكتر زاريادتاۋ ستانتسيالارىنىڭ ناقتىسانىن جوسپارلامايدى. دامۋ نارىقتىق سۇرانىس قاعيداتىنا نەگىزدەلەدى. ينۆەستورلار تاراپىنان قىزىعۋشىلىق بولسا, جوبالاردى دەربەس ىسكە اسىرادى»، - دەيدى كولىك مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى داۋلەت سامبەتباەۆ.
مينيسترلىك بۇگىندە كاسىپكەرلەرگە ستانتسيا ورناتۋ بويىنشا ەشقانداي قاتاڭ شەكتەۋلەر نەمەسە ارنايى تالاپتار قويىپ وتىرعان جوق. بۇل سالا «نارىقتىق سۇرانىس» قاعيداتىمەن جۇمىس ىستەيتىندىكتەن، كەز كەلگەن ينۆەستوردىڭ ءوز جوباسىن دەربەس جۇزەگە اسىرۋعا ءمۇمكىندىگى بار. دەگەنمەن، ستانتسيانى ىسكە قوسۋ ءۇشىن ءتيىستى مينيسترلىكتەردەن رۇقسات الۋى قاجەت. قازىرگى تاڭدا قازاقستانداعى ەلەكتروكارلار نارىعىنىڭ بولاشاعى وسى رۇقسات الۋ راسىمدەرىنىڭ جەدەلدىگى مەن كاسىپكەرلەردىڭ بەلسەندىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى بولىپ تۇر. مينيسترلىك وكىلدەرى اتاپ وتكەندەي، ينۆەستورلار تاراپىنان قىزىعۋشىلىق بولعان جاعدايدا، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولدارداعى سەرۆيس دەڭگەيى نارىقتىق جولمەن بىرتىندەپ ارتا تۇسپەك.
بۇل – مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق ينفراقۇرىلىم جاۋاپكەرشىلىگىن تولىقتاي نارىق ەنشىسىنە قالدىرعانىن بىلدىرەدى. دەمەك، ينۆەستور ءۇشىن ءتيىمسىز شالعاي جولداردا مەملەكەت تاراپىنان ەشقانداي بالاما جاسالمايدى. مۇنداي ۇستانىم جۇرگىزۋشىلەردى «ينۆەستور قاشان كەلەدى؟» دەگەن بەلگىسىزدىك پەن «جاپان دالادا قالىپ قويمايمىن با؟» دەگەن ۇرەيدىڭ اراسىندا قالدىرىپ وتىر.
جانەل وماروۆا
