Qazaqstanda elektrokölıkter sany jyl saiyn artsa da respublikalyq joldardaǧy jaǧdai älı mäz emes. Kölık ministrlıgınıŋ mälımetınşe, bügınde elımızdıŋ negızgı küre joldarynda nebärı 49 elektr zariadtau stansiiasy (EZS) jūmys ıstep tūr. Eŋ qyzyǧy, memleket būl infraqūrylymnyŋ sanyn arttyrudan bas tartyp, jauapkerşılıktı «naryqtyq sūranysqa» — iaǧni jeke bizneske qaldyryp otyr. Al käsıpkerler zariadtau beketın saluǧa qatty qyzyǧar emes.
Jalpy Qazaqstanda elektrokarmen alys saparǧa şyǧu qanşalyqty oryndy? Jürgızuşıler dıttegen jerıne jetıp jatyr ma? Memleket nege zariadtau beketterın saluǧa qūlyqsyzdyq tanytty? MNU Newsroom tılşısı taqyrypty tereŋınen zerttedı.
JOL AZABYN JÜRGEN BILER
Suret Jİ kömegımen jasalǧan
«Elektrlı bolaşaqqa» qatysty memlekettık deŋgeidegı josparlar qaǧaz jüzınde pozitivtı körıngenımen, ısjüzınde bızdıŋ elde şeşılmegen mäsele köp. Basty mäselenıŋ bırı – infraqūrylym.
Zeekr avtokölıgınıŋ iesı Qanat Zakiev Qazaqstanda elektrokarmen alys jolǧa şyǧu naǧyz qaterge bas tıgu dep esepteidı. Sebebı özı būryn jolda qalyp qoiǧan. Osy oqiǧa oǧan aşy sabaq bolypty.
“Qaǧaz betınde bızde bärı zamanaui körıngenımen, ıs jüzınde servis atymen joq. Men Almatydan Astanaǧa qarai jolǧa şyqqanda, quattau stansiialarynyŋ azdyǧynan ülken qiyndyqqa tap boldym. Jol boiyndaǧy stansiialardyŋ köbı ıstemeidı nemese quaty öte tömen. Eŋ soraqysy - ekı qala arasy tūsynda kölıgımnıŋ quaty tausylyp, joldyŋ qaq ortasynda qaldym. Tün ışınde ne kömek, ne evakuator taba almadym. Eşqandai qyzmet körsetu ortalyǧy joq, bailanys naşar. Aqyr soŋynda, kölıktı tas joldyŋ jiegıne tastap, eŋ jaqyn degen auylǧa deiın bırneşe şaqyrym jaiau jüruge mäjbür boldym. Būl - masqara jaǧdai. Bızdegı infraqūrylym äzırge mūndai ūzaq saparlarǧa müldem jaramaidy”, - deidı.
Avtoäuesqoi Dias Dosanovtyŋ da qazaqstandyq serviske köŋılı tolmaidy. Sebebı «kabinettegı teoriia bır bölek, al A nüktesınen B nüktesıne qiyndyqsyz jetuge tyrysqan jürgızuşınıŋ şynaiy täjıribesı müldem bölek dünie»,-deidı ol.
Fotoda avtoäuesqoi Dias Dosanov
«Kün saiyn rulde otyrǧan adam retınde men jüiedegı barlyq olqylyqtardy ışten körıp jürmın. Kölık jelısınıŋ damuy turaly ädemı esepter bölek dünie. Al ısten şyqqan quattau stansiialarymen, megapolisterden tys jerdegı sapasyz servistermen betpe-bet kelgende bükıl oiyŋyz kül-talqan bolady», - deidı Dias.
ÖZBEKSTAN QAZAQSTANDY QALAI BASYP OZDY?
Kollaj Jİ kömegımen jasalǧan
Bız eldegı infraqūrylymdyq olqylyqtardy talqylap, «dıttegen jerge qalai jetemız» dep bas qatyrypjürgende, ırgedegı körşımız — Özbekstan elektrlı köştıŋaldyna şyǧyp ülgerdı.
2026 jyldyŋ basyndaǧy mälımetter boiynşa, Özbekstandaǧy elektrokölıkter sany 86 000-nan asqan. Būl – Qazaqstandaǧy körsetkışten (şamamen 21 700 kölık) tört ese köp.
Özbekstannyŋ özgelerdı şaŋ qaptyryp ketuınıŋ bırden bır sebebı jüielı memlekettık saiasatta jatyr. Ala taqiialy aǧaiyn elektrokölıktı jai ǧana sän emes, strategiialyq basymdyq retınde bekıttı.
• BYD fenomenı: Özbekstan tek daiyn önımdı importtap qana qoimai, älemdık alpauyt BYD kompaniiasymen bırlesken zauyt aşyp, kölıkterdı öz elınde qūrastyra bastady. Būl baǧanyŋ qoljetımdılıgı men servistıŋ sapasyn bırden arttyrdy.
• İnfraqūrylymdyq revoliusiia: Taşkent köşelerı men qala maŋyndaǧy quattau stansiialarynyŋ (EZS) sany 1 400-ge juyqtady. Salystyru üşın: bızde būl körsetkış nebary 500-dıŋ ainalasynda jäne onyŋ basym bölıgı tek ekı megapoliske (Almaty, Astana) şoǧyrlanǧan.
• Bizneske erkındık: Körşı elde EZS ornatatyn käsıpkerlerge jer telımderı oŋai bölınıp, salyqtyq jeŋıldıkter jasaldy. Nätijesınde, quattau beketterı tek memlekettıŋ emes, jeke biznestıŋ tabys közıne ainaldy.Iаǧni būl jeke käsıpkerlerge, mesenattarǧa ülken qoldau men erkındık berılgen.
Al Qazaqstandaǧy jaǧdai älı de «megapolis ışındegı jailylyq» deŋgeiınde qalyp otyr. Bızdıŋ 21 myŋ kölıgımızdıŋ 70%-dan astamy tek Almatyda jür.
Avtoäuesqoi Dias Dosanov sol sebepı bızdıŋ el būl salaǧa dūrystap den qoiuy qajet dep otyr. «Eger bız Qazaqstandy şynymen «elektrlı» el qylǧymyz kelse, qūrǧaq statistikany qoiyp, myna üş naqty qadamǧa köşuımız kerek», -deidı.
2. Trassalyq habtardy damytu: Quattau stansiialaryn jol jiegıne «şaşyp tastamai», olardy zamanaui demalys oryndarymen, ashanalarmen jäne internetpen jabdyqtalǧan keşendı habtar salu kerek. Elektrokölık quat alǧanşa, jürgızuşı de demaluy qajet.
3. Tehnikalyq standarttar men jeŋıldıkter: Tez quattaityn (DC) stansiialardyŋ sanyn arttyryp, olardy ornatatyn käsıpkerlerge salyqtyq jeŋıldıkter beru kerek. İnfraqūrylym tek memlekettıŋ emes, biznestıŋ de qyzyǧuşylyǧynda bolǧanda ǧana alǧa jyljimyz.
ELEKTROKÖLIK İNFRAQŪRYLYMY NEGE DAMYMAI OTYR?
Jürgızuşılerdıŋ janaiqaiy men sarapşylardyŋ synynaqatysty resmi taraptyŋ da aitar uäjı bar. QR Kölık ministrlıgı elde 49 elektr zariadtau stansiiasy (EZS) jūmys ıstep tūrǧanyn aityp, onyŋ naqty qai baǧyttarda ekenın naqtylap berdı.
Eŋ ūzyn tranzittık dälız «Batys Europa – Batys Qytai» (Qorǧastan Jaisaŋǧa deiın) boiynda bar bolǧany 18 stansiia ornatylypty. Al Atyrau – Oral nemese Aqtöbe – Atyrau baǧytyndaǧy jüzdegen şaqyrym jolǧa nebary 2 stansiiadan ǧana keledı eken. Bıraq soǧan qaramastan ministrlık ūstanymyn özgertpek emes. Bolaşaqta zariadtau beketterınıŋ sanyn köbeitu boiynşa naqty jospar qūrmaitynyn aşyq aitty.
«Ministrlık respublikalyq maŋyzy bar avtomobil joldary boiynda elektr zariadtau stansiialarynyŋ naqtysanyn josparlamaidy. Damu naryqtyq sūranys qaǧidatyna negızdeledı. İnvestorlar tarapynan qyzyǧuşylyq bolsa, jobalardy derbes ıske asyrady», - deidı Kölık ministrlıgınıŋ baspasöz hatşysy Däulet Sämbetbaev.
Ministrlık bügınde käsıpkerlerge stansiia ornatu boiynşa eşqandai qataŋ şekteuler nemese arnaiy talaptar qoiyp otyrǧan joq. Būl sala «naryqtyq sūranys» qaǧidatymen jūmys ısteitındıkten, kez kelgen investordyŋ öz jobasyn derbes jüzege asyruǧa mümkındıgı bar. Degenmen, stansiiany ıske qosu üşın tiıstı ministrlıkterden rūqsat aluy qajet. Qazırgı taŋda Qazaqstandaǧy elektrokarlar naryǧynyŋ bolaşaǧy osy rūqsat alu räsımderınıŋ jedeldıgı men käsıpkerlerdıŋ belsendılıgıne tıkelei bailanysty bolyp tūr. Ministrlık ökılderı atap ötkendei, investorlar tarapynan qyzyǧuşylyq bolǧan jaǧdaida, respublikalyq maŋyzy bar joldardaǧy servis deŋgeiı naryqtyq jolmen bırtındep arta tüspek.
Būl – memlekettıŋ strategiialyq infraqūrylym jauapkerşılıgın tolyqtai naryq enşısıne qaldyrǧanyn bıldıredı. Demek, investor üşın tiımsız şalǧai joldarda memleket tarapynan eşqandai balama jasalmaidy. Mūndai ūstanym jürgızuşılerdı «investor qaşan keledı?» degen belgısızdık pen «japan dalada qalyp qoimaimyn ba?» degen üreidıŋ arasynda qaldyryp otyr.
Janel Omarova
