Suret Jİ arqyly jasaldy
Mamandardyŋ paiymdauynşa, Qazaqstandaǧy büldırşınderdıŋ 80 paiyzynda söileu mehanizmınıŋ defektılerı bar. Köpşılıgı anyq söilei almaidy. Mektepke baratyn jasqa kelse de, 2–3 jastaǧy bala sekıldı tüsınıksız söileidı. Saldarynan balasynyŋ tılın tüsınbegen ata-analar jappai logopedterdıŋ qyzmetıne jügınıp jatyr. Soraqysy sol — "sūranys artqanda, ūsynys köbeiedı" degen marketing zaŋy būl salaǧa da jetıp, balalar "täjıribe qūraly" bolyp barady.
Sebebı būl naryq soŋǧy jyldary baqylausyz, öz betınşe damyp jatyr. MNU Newsroom tılşısı tūtyqqan ūrpaqtyŋ tılı nege şyqpai jatqanyn jäne logoped boludyŋ qanşalyqty oŋai ekenın zerttep kördı.
LOGOPEDTIŊ DE LOGOPEDI BAR
Aqtöbelık Äigerım esımdı kelınşektıŋ 4 jasar balasy da jekelegen sözderdı ǧana aityp, tolyq söilem qūrai almaǧan. Al mamandarǧa alyp barǧanda, olar söileu damuynyŋ keşıguı (ZRR) diagnozyn qoiǧan. Därıgerlerdıŋ auzynan mūndai diagnozdy estıgen boida Äigerım qatty uaiymǧa salynyp, dereu balasyn jarnamasy jer jarǧan eŋ qymbat logopediialyq ortalyqqa alyp barypty.
«Ortalyqqa barǧanymyzda bızdı jarqyn jüzben qarsy alyp, balanyŋ tılın 2-3 aida şyǧaryp beremız dep uäde berdı. Är sabaǧyna qomaqty qarjy töledık. Basynda är sabaqqa 2500 tölesek, keiın 10 myŋǧa deiın qymbattap otyrdy. Bıraq maman balamen ne ıstep jatqanyn, qandai ädıs qoldanatynyn aşyp aitpaityn. "Bärı jaqsy, nätije bolady, kütıŋızder" degen sözdı estumen arada 6 ai öttı. Eŋ soraqysy, bızge üige tapsyrma bermeitın, "özımız bärın retteimız" deitın»,- deidı Äigerım.
Jarty jyldan soŋ Äigerım balasyn basqa täjıribelı defektologqa körsetkende, töbesınen jai tüskendei bolǧan. Maman balanyŋ altyn uaqyty bosqa ketkenın, al aldyŋǧy ortalyqtyŋ tek mehanikalyq jattyǧularmen ainalysqanyn aitqan.
«Bız tek aqşamyzdan emes, eŋ qymbat närse — uaqytymyzdan aiyryldyq. Logopediiany bizneske ainaldyrǧandar üşın bala taǧdyry emes, kassaǧa tüsetın aqşa maŋyzdy ekenın keş tüsındık. Qazır jaŋa mamanmen üi tapsyrmasyn bırge oryndap, keşendı jūmys ıstep jatyrmyz. Nätije 2-3 aptanyŋ ışınde körıne bastady», -deidı keiıpkerımız.
«TILDIŊ JOQTYǦYNAN TUǦAN AGRESSİIа»
Mäselenıŋ qanşalyqty kürdelenıp bara jatqany balabaqşa qabyrǧasynda anyq baiqalady. Oǧan kelesı keiıpkerımızdıŋ sözı dälel. Bız 17 jyldyq täjıribesı bar, memlekettık balabaqşada jūmys jasaityn tärbieşımen söilestık. Ol bızge mäselenı aşyq aituǧa kelıstı, bıraq aty-jönın özgertıp beruımızdı ötındı. 2009 jyldan berı bala täribesımen ainalysyp kele jatqan tärbieşı qazırgı jaǧdaidy «söileu daǧdarysy» dep atady.
«Merekelık erteŋgılıkter (utrennik) — bız üşın eŋ auyr synaq. Būryn balalar taqpaqqa talasatyn edı, qazır jaǧdai müldem basqa. Topta 30 bala bolsa, sonyŋ ışınde taqpaqty anyq aityp, röldı somdai alatyn nebärı 2-3 bala ǧana tabylady. Qalǧandary ne dybystardy «jūtyp» qoisa, endı bırı müldem ünsız tūrady. Būl — jai ǧana ūialu emes, būl — oiyn jetkıze almaudyŋ zardaby», - deidı tärbieşı.
«Bız balabaqşada şudan emes, balalardyŋ bır-bırımen söilese almauynan, dūrys kommunikasiia qūra almauynan qorqatyn boldyq», - deidı tärbieşı. Sebebı ärbır ünsızdıktıŋ artynda agressiia jatuy mümkın.
«Balalar bır-bırımen tıl tabysa almaǧan soŋ, oiyn jetkızu üşın bır-bırın iteredı, tısteidı nemese töbelesedı. Būl — tıldıŋ joqtyǧynan tuǧan agressiia. Ata-analarǧa būl mäselenı aitsaq, köbı "Bız logopedke aqşa tölep jatyrmyz, solar dūrystasyn" dep jauapkerşılıktı mamanǧa ysyryp qoiady. Bıraq balamen üide tırı qarym-qatynas bolmasa, eşqandai logoped kömektese almaidy», - deidı.
Rasynda da, tärbieşı aitqandai, ata-analardyŋ «aqşa töledık, logoped bärın retteidı» degen senımı köbıne aldamşy bolyp şyǧady. Sebebıbūl salada da klient üşın şaiqas äldeqaşanbastalyp ketken. Sol üşın logopedter men ortalyqtar agressivtı jarnamalar jasap, marketingtık amaldardyŋ neşe türın qoldanypjatyr. Eŋ soraqysy, logoped-defektologtaräleumettık jelılerde özderın ekspert retındeköbırek körsetıp, jeke brend jasap, qalailogoped boludy jäne sol arqyly köp aqşa tabuǧabolatynyn elge jappai oqytyp jatyr.
ATA-ANA NE ISTEIDI?
Balabaqşadaǧy merekelık erteŋgılıkterde taqpaqty 2–3 bala ǧana müdırmei, anyq aitady. Al qalǧan 15–20 balanyŋ ne aitqanyn tıptı öz anasy da ūqpaidy.
Logoped-defektolog Zulfiia Abdoldinovanyŋ aituynşa, qazırgı balalardyŋ anyq söilei almauynyŋ sebebı tek medisinada emes, eŋ aldymen otbasyndaǧy tärbie men ata-ananyŋ salǧyrttyǧynda jatyr.
Logoped-defektolog Zulfiia Abdoldinova
«Balanyŋ eŋ alǧaşqy ūstazy — ata-anasy. Bıraqbügınde balalarymyzdy ata-ana emes, internet pen "elektrondy kütuşıler" (gadjetter) tärbielep jatyr. Tırı qarym-qatynas, betpe-bet söilesu joq. Nätijesınde, 7 jasqa deiın tolyq qalyptasuy tiıs dybystar müldem şyqpai qalyp jatyr», - deidı ol.
Mamannyŋ aituynşa, soŋǧy uaqytta logopediialyq kömekke sūranys öte joǧary. Onyŋ ortalyǧyna qaŋtar aiynan bastap nebärı ekı aidyŋ ışınde 200 bala tırkelgen. Alaida būl ülken sūranys salanyŋ bizneske ainaluyna jäne ata-analardyŋ jauapkerşılıgınıŋ tömendeuıne äkep soqqan.
«Ärıptesterım turaly jaman aitqym kelmeidı, bıraq keibır ortalyqtardyŋ jabdyqtaluyn körgende: "Būl şynymen kömek pe, älde biznes pe?" degen oi keledı. Bıraq mäselenıŋ ekınşı jaǧy taǧy bar: bız ata-analardyŋ jauapkerşılıgı joqtyǧynan denı sau balany "auru" qylyp alyp kelıp jatqanyn körıp jürmız. Balamen ainalyspau, onymen söilespeu, bärın logopedke ysyryp qoiu — ülken qatelık. Logopediia — būl tek mamannyŋ kabinetınde şeşıletın mäsele emes, būl keşendı jūmys. Proseduradan keiın üige baryp, balamen bırge tapsyrmalardy qaitalap, eŋbektenu kerek. Al bızde ata-analar logopedke aqşa tölese boldy, bala bırden sairap ketedı dep oilaidy. Eger mamanmen jūmys ıstegende 3-4 ai ışınde eşqandai nätije bolmasa, uaqyt sozbai mamandy auystyru kerek. Bıraq eŋ bastysy — üi jūmysyn ūmytpau», - depsözın tüiındedı defektolog.
Logopediia salasynyŋ «bizneske» ainaluynyŋ basty sebebı — maman tapşylyǧy men baqylaudyŋ älsızdıgı. Qazırgı taŋda ekı aptalyq kursty bıtırıp, özın «logoped» dep ataityndar köbeigen. Alaida zaŋ men etika būl turaly ne deidı? QR Bılım jäne ǧylym ministrlıgı men Densaulyq saqtau ministrlıgı bekıtken būiryqtarǧa säikes, «logoped» nemese «defektolog» lauazymyna tek tiıstı baǧyttaǧy joǧary käsıbi bılımı (diplomy) bar tūlǧalar ǧana qabyldanady.
Al bügınde trendke ainalǧan «intensivtı kurstar» negızgı diplomdy almastyra almaidy. Zaŋ boiynşa sertifikat tek bılıktılıktı arttyru qūraly bolyp tabylady. Diplomy joq adamnyŋ logopediialyq qyzmet körsetuı — käsıbi qūzyretsızdık jäne tūtynuşyny aldau bolyp tabylady (QR Äkımşılık qūqyq būzuşylyq turaly kodeksınıŋ 190-baby boiynşa qarastyryluy mümkın).
Alaida bızdıŋ qoǧamda zaŋdy ainalyp ötetınder köp. Mäselen, osy logopediialyq qyzmetke qatysty talapta «tiıstı baǧyttaǧy joǧary käsıbi bılımı bar tūlǧalar ǧana ainalysuy kerek» dep jazylǧanymen, ony jalpylama qabyldap jürgender köp. Äsırese balamen jūmys jasaityn pedagogtar, psihologtar, medbikeler zaŋda naqtylyq bolmaǧandyqtan, būl tabysty nişany jappai oqyp alyp, kabinet nemese ortalyq aşyp, klient qabyldap jür.
Zertteuımız körsetkendei, bügıngı logopediia naryǧy — ülken mümkındıkter men qauıptı tūzaqtyŋ tüiısken jerı bolyp tūr. Bır jaǧynan, balasynyŋ bolaşaǧy üşın soŋǧy tiynyn sanap berıp otyrǧan ata-analar, ekınşı jaǧynan — sol mūqtajdyqty paida közıne ainaldyrǧan ortalyqtardyŋ qyzmetı. Alaida mäselenıŋ tamyry tek aqşada emes. Balabaqşa tärbieşılerınıŋ «ejıktegen ūrpaq» turaly janaiqaiy men mamandardyŋ zaŋsyz qyzmetı — qoǧamdaǧy salǧyrttyqtyŋ aiqyn körınısı bolyp tūr.
Al bala tılınıŋ dūrys şyqpauy tek söileu kemıstıgı emes, būl — onyŋ erteŋgı künı qoǧamnan oqşaulanuy, bılımnen qaǧyluy jäne öz-özıne senımsız boluy.
Sol üşın logoped taŋdaǧanda onyŋ kabinetınıŋ ädemılıgıne emes, jarnamasyna emes, qolyndaǧy diplomy men mekemenıŋ lisenziiasyna qaraŋyz. Zaŋdy qūjatty talap etu — ädepsızdık emes, bala aldyndaǧy jauapkerşılık.
Janel Omarova
