سۋرەت جي ارقىلى جاسالدى
مامانداردىڭ پايىمداۋىنشا، قازاقستانداعى بۇلدىرشىندەردىڭ 80 پايىزىندا سويلەۋ مەحانيزمىنىڭ دەفەكتىلەرى بار. كوپشىلىگى انىق سويلەي المايدى. مەكتەپكە باراتىن جاسقا كەلسە دە، 2–3 جاستاعى بالا سەكىلدى تۇسىنىكسىز سويلەيدى. سالدارىنان بالاسىنىڭ ءتىلىن تۇسىنبەگەن اتا-انالار جاپپاي لوگوپەدتەردىڭ قىزمەتىنە جۇگىنىپ جاتىر. سوراقىسى سول — "سۇرانىس ارتقاندا، ۇسىنىس كوبەيەدى" دەگەن ماركەتينگ زاڭى بۇل سالاعا دا جەتىپ، بالالار "تاجىريبە قۇرالى" بولىپ بارادى.
سەبەبى بۇل نارىق سوڭعى جىلدارى باقىلاۋسىز، ءوز بەتىنشە دامىپ جاتىر. MNU Newsroom ءتىلشىسى تۇتىققان ۇرپاقتىڭ ءتىلى نەگە شىقپاي جاتقانىن جانە لوگوپەد بولۋدىڭ قانشالىقتى وڭاي ەكەنىن زەرتتەپ كوردى.
لوگوپەدتىڭ دە لوگوپەدى بار
اقتوبەلىك ايگەرىم ەسىمدى كەلىنشەكتىڭ 4 جاسار بالاسى دا جەكەلەگەن سوزدەردى عانا ايتىپ، تولىق سويلەم قۇراي الماعان. ال ماماندارعا الىپ بارعاندا، ولار سويلەۋ دامۋىنىڭ كەشىگۋى (زرر) دياگنوزىن قويعان. دارىگەرلەردىڭ اۋزىنان مۇنداي دياگنوزدى ەستىگەن بويدا ايگەرىم قاتتى ۋايىمعا سالىنىپ، دەرەۋ بالاسىن جارناماسى جەر جارعان ەڭ قىمبات لوگوپەديالىق ورتالىققا الىپ بارىپتى.
«ورتالىققا بارعانىمىزدا ءبىزدى جارقىن جۇزبەن قارسى الىپ، بالانىڭ ءتىلىن 2-3 ايدا شىعارىپ بەرەمىز دەپ ۋادە بەردى. ءار ساباعىنا قوماقتى قارجى تولەدىك. باسىندا ءار ساباققا 2500 تولەسەك، كەيىن 10 مىڭعا دەيىن قىمباتتاپ وتىردى. بىراق مامان بالامەن نە ىستەپ جاتقانىن، قانداي ءادىس قولداناتىنىن اشىپ ايتپايتىن. ء"بارى جاقسى، ناتيجە بولادى، كۇتىڭىزدەر" دەگەن ءسوزدى ەستۋمەن ارادا 6 اي ءوتتى. ەڭ سوراقىسى، بىزگە ۇيگە تاپسىرما بەرمەيتىن، ء"وزىمىز ءبارىن رەتتەيمىز" دەيتىن»،- دەيدى ايگەرىم.
جارتى جىلدان سوڭ ايگەرىم بالاسىن باسقا تاجىريبەلى دەفەكتولوگقا كورسەتكەندە، توبەسىنەن جاي تۇسكەندەي بولعان. مامان بالانىڭ التىن ۋاقىتى بوسقا كەتكەنىن، ال الدىڭعى ورتالىقتىڭ تەك مەحانيكالىق جاتتىعۋلارمەن اينالىسقانىن ايتقان.
ء«بىز تەك اقشامىزدان ەمەس، ەڭ قىمبات نارسە — ۋاقىتىمىزدان ايىرىلدىق. لوگوپەديانى بيزنەسكە اينالدىرعاندار ءۇشىن بالا تاعدىرى ەمەس، كاسساعا تۇسەتىن اقشا ماڭىزدى ەكەنىن كەش تۇسىندىك. قازىر جاڭا مامانمەن ءۇي تاپسىرماسىن بىرگە ورىنداپ، كەشەندى جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. ناتيجە 2-3 اپتانىڭ ىشىندە كورىنە باستادى»، -دەيءدى كەيىپكەرىمىز.
«ءتىلدىڭ جوقتىعىنان تۋعان اگرەسسيا»
ماسەلەنىڭ قانشالىقتى كۇردەلەنىپ بارا جاتقانى بالاباقشا قابىرعاسىندا انىق بايقالادى. وعان كەلەسى كەيىپكەرىمىزدىڭ ءسوزى دالەل. ءبىز 17 جىلدىق تاجىريبەسى بار، مەملەكەتتىك بالاباقشادا جۇمىس جاسايتىن تاربيەشىمەن سويلەستىك. ول بىزگە ماسەلەنى اشىق ايتۋعا كەلىستى، بىراق اتى-ءجونىن وزگەرتىپ بەرۋىمىزدى ءوتىندى. 2009 جىلدان بەرى بالا تاريبەسىمەن اينالىسىپ كەلە جاتقان تاربيەشى قازىرگى جاعدايدى «سويلەۋ داعدارىسى» دەپ اتادى.
«مەرەكەلىك ەرتەڭگىلىكتەر (ۋترەننيك) — ءبىز ءۇشىن ەڭ اۋىر سىناق. بۇرىن بالالار تاقپاققا تالاساتىن ەدى، قازىر جاعداي مۇلدەم باسقا. توپتا 30 بالا بولسا، سونىڭ ىشىندە تاقپاقتى انىق ايتىپ، ءرولدى سومداي الاتىن نەبارى 2-3 بالا عانا تابىلادى. قالعاندارى نە دىبىستاردى «جۇتىپ» قويسا، ەندى ءبىرى مۇلدەم ءۇنسىز تۇرادى. بۇل — جاي عانا ۇيالۋ ەمەس، بۇل — ويىن جەتكىزە الماۋدىڭ زاردابى»، - دەيدى تاربيەشى.
ء«بىز بالاباقشادا شۋدان ەمەس، بالالاردىڭ ءبىر-بىرىمەن سويلەسە الماۋىنان، دۇرىس كوممۋنيكاتسيا قۇرا الماۋىنان قورقاتىن بولدىق»، - دەيدى تاربيەشى. سەبەبى ءاربىر ۇنسىزدىكتىڭ ارتىندا اگرەسسيا جاتۋى مۇمكىن.
«بالالار ءبىر-بىرىمەن ءتىل تابىسا الماعان سوڭ، ويىن جەتكىزۋ ءۇشىن ءبىر-ءبىرىن يتەرەدى، تىستەيدى نەمەسە توبەلەسەدى. بۇل — ءتىلدىڭ جوقتىعىنان تۋعان اگرەسسيا. اتا-انالارعا بۇل ماسەلەنى ايتساق، كوبى ء"بىز لوگوپەدكە اقشا تولەپ جاتىرمىز، سولار دۇرىستاسىن" دەپ جاۋاپكەرشىلىكتى مامانعا ىسىرىپ قويادى. بىراق بالامەن ۇيدە ءتىرى قارىم-قاتىناس بولماسا، ەشقانداي لوگوپەد كومەكتەسە المايدى»، - دەيدى.
راسىندا دا، تاربيەشى ايتقانداي، اتا-انالاردىڭ «اقشا تولەدىك، لوگوپەد ءبارىن رەتتەيدى» دەگەن سەنىمى كوبىنە الدامشى بولىپ شىعادى. سەبەبىبۇل سالادا دا كليەنت ءۇشىن شايقاس الدەقاشانباستالىپ كەتكەن. سول ءۇشىن لوگوپەدتەر مەن ورتالىقتار اگرەسسيۆتى جارنامالار جاساپ, ماركەتينگتىك امالداردىڭ نەشە ءتۇرىن قولدانىپجاتىر. ەڭ سوراقىسى, لوگوپەد-دەفەكتولوگتارالەۋمەتتىك جەلىلەردە وزدەرىن ەكسپەرت رەتىندەكوبىرەك كورسەتىپ, جەكە برەند جاساپ, قالايلوگوپەد بولۋدى جانە سول ارقىلى كوپ اقشا تابۋعابولاتىنىن ەلگە جاپپاي وقىتىپ جاتىر.
اتا-انا نە ىستەيدى؟
بالاباقشاداعى مەرەكەلىك ەرتەڭگىلىكتەردە تاقپاقتى 2–3 بالا عانا مۇدىرمەي، انىق ايتادى. ال قالعان 15–20 بالانىڭ نە ايتقانىن ءتىپتى ءوز اناسى دا ۇقپايدى.
لوگوپەد-دەفەكتولوگ زۋلفيا ابدولدينوۆانىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى بالالاردىڭ انىق سويلەي الماۋىنىڭ سەبەبى تەك مەديتسينادا ەمەس، ەڭ الدىمەن وتباسىنداعى تاربيە مەن اتا-انانىڭ سالعىرتتىعىندا جاتىر.
لوگوپەد-دەفەكتولوگ زۋلفيا ابدولدينوۆا
«بالانىڭ ەڭ العاشقى ۇستازى — اتا-اناسى. بىراقبۇگىندە بالالارىمىزدى اتا-انا ەمەس, ينتەرنەت پەن "ەلەكتروندى كۇتۋشىلەر" (گادجەتتەر) تاربيەلەپ جاتىر. ءتىرى قارىم-قاتىناس, بەتپە-بەت سويلەسۋ جوق. ناتيجەسىندە, 7 جاسقا دەيىن تولىق قالىپتاسۋى ءتيىس دىبىستار مۇلدەم شىقپاي قالىپ جاتىر», - دەيدى ول.
ماماننىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى ۋاقىتتا لوگوپەديالىق كومەككە سۇرانىس وتە جوعارى. ونىڭ ورتالىعىنا قاڭتار ايىنان باستاپ نەبارى ەكى ايدىڭ ىشىندە 200 بالا تىركەلگەن. الايدا بۇل ۇلكەن سۇرانىس سالانىڭ بيزنەسكە اينالۋىنا جانە اتا-انالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ تومەندەۋىنە ءاكەپ سوققان.
«ارىپتەستەرىم تۋرالى جامان ايتقىم كەلمەيدى, بىراق كەيبىر ورتالىقتاردىڭ جابدىقتالۋىن كورگەندە: "بۇل شىنىمەن كومەك پە, الدە بيزنەس پە?" دەگەن وي كەلەدى. بىراق ماسەلەنىڭ ەكىنشى جاعى تاعى بار: ءبىز اتا-انالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى جوقتىعىنان دەنءى ساۋ بالانى "اۋرۋ" قىلىپ الىپ كەلىپ جاتقانىن كورىپ ءجۇرمىز. بالامەن اينالىسپاۋ, ونىمەن سويلەسپەۋ, ءبارىن لوگوپەدكە ىسىرىپ قويۋ — ۇلكەن قاتەلىك. لوگوپەديا — بۇل تەك ماماننىڭ كابينەتىندە شەشىلەتىن ماسەلە ەمەس، بۇل كەشەندى جۇمىس. پروتسەدۋرادان كەيىن ۇيگە بارىپ، بالامەن بىرگە تاپسىرمالاردى قايتالاپ، ەڭبەكتەنۋ كەرەك. ال بىزدە اتا-انالار لوگوپەدكە اقشا تولەسە بولدى، بالا بىردەن سايراپ كەتەدى دەپ ويلايدى. ەگەر مامانمەن جۇمىس ىستەگەندە 3-4 اي ىشىندە ەشقانداي ناتيجە بولماسا، ۋاقىت سوزباي ماماندى اۋىستىرۋ كەرەك. بىراق ەڭ باستىسى — ءۇي جۇمىسىن ۇمىتپاۋ»، - دەپءسوزىن تۇيىندەدى دەفەكتولوگ.
لوگوپەديا سالاسىنىڭ «بيزنەسكە» اينالۋىنىڭ باستى سەبەبى — مامان تاپشىلىعى مەن باقىلاۋدىڭ السىزدىگى. قازىرگى تاڭدا ەكى اپتالىق كۋرستى ءبىتىرىپ، ءوزىن «لوگوپەد» دەپ اتايتىندار كوبەيگەن. الايدا زاڭ مەن ەتيكا بۇل تۋرالى نە دەيدى؟ قر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بەكىتكەن بۇيرىقتارعا سايكەس، «لوگوپەد» نەمەسە «دەفەكتولوگ» لاۋازىمىنا تەك ءتيىستى باعىتتاعى جوعارى كاسىبي ءبىلىمى (ديپلومى) بار تۇلعالار عانا قابىلدانادى.
ال بۇگىندە ترەندكە اينالعان «ينتەنسيۆتى كۋرستار» نەگىزگى ديپلومدى الماستىرا المايدى. زاڭ بويىنشا سەرتيفيكات تەك بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ قۇرالى بولىپ تابىلادى. ديپلومى جوق ادامنىڭ لوگوپەديالىق قىزمەت كورسەتۋى — كاسىبي قۇزىرەتسىزدىك جانە تۇتىنۋشىنى الداۋ بولىپ تابىلادى (قر اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 190-بابى بويىنشا قاراستىرىلۋى مۇمكىن).
الايدا ءبىزدىڭ قوعامدا زاڭدى اينالىپ وتەتىندەر كوپ. ماسەلەن، وسى لوگوپەديالىق قىزمەتكە قاتىستى تالاپتا ء«تيىستى باعىتتاعى جوعارى كاسىبي ءبىلىمى بار تۇلعالار عانا اينالىسۋى كەرەك» دەپ جازىلعانىمەن، ونى جالپىلاما قابىلداپ جۇرگەندەر كوپ. اسىرەسە بالامەن جۇمىس جاسايتىن پەداگوگتار، پسيحولوگتار، مەدبيكەلەر زاڭدا ناقتىلىق بولماعاندىقتان، بۇل تابىستى نيشانى جاپپاي وقىپ الىپ، كابينەت نەمەسە ورتالىق اشىپ، كليەنت قابىلداپ ءجۇر.
زەرتتەۋىمىز كورسەتكەندەي، بۇگىنگى لوگوپەديا نارىعى — ۇلكەن مۇمكىندىكتەر مەن قاۋىپتى تۇزاقتىڭ تۇيىسكەن جەرى بولىپ تۇر. ءبىر جاعىنان، بالاسىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن سوڭعى تيىنىن ساناپ بەرىپ وتىرعان اتا-انالار، ەكىنشى جاعىنان — سول مۇقتاجدىقتى پايدا كوزىنە اينالدىرعان ورتالىقتاردىڭ قىزمەتى. الايدا ماسەلەنىڭ تامىرى تەك اقشادا ەمەس. بالاباقشا تاربيەشىلەرىنىڭ «ەجىكتەگەن ۇرپاق» تۋرالى جانايقايى مەن مامانداردىڭ زاڭسىز قىزمەتى — قوعامداعى سالعىرتتىقتىڭ ايقىن كورىنىسى بولىپ تۇر.
ال بالا ءتىلىنىڭ دۇرىس شىقپاۋى تەك سويلەۋ كەمىستىگى ەمەس، بۇل — ونىڭ ەرتەڭگى كۇنى قوعامنان وقشاۋلانۋى، بىلىمنەن قاعىلۋى جانە ءوز-وزىنە سەنىمسىز بولۋى.
سول ءۇشىن لوگوپەد تاڭداعاندا ونىڭ كابينەتىنىڭ ادەمىلىگىنە ەمەس، جارناماسىنا ەمەس، قولىنداعى ديپلومى مەن مەكەمەنىڭ ليتسەنزياسىنا قاراڭىز. زاڭدى قۇجاتتى تالاپ ەتۋ — ادەپسىزدىك ەمەس، بالا الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك.
جانەل وماروۆا
