بالا - ادامنىڭ باۋىر ەتى. اسىرەسە، سابيىنە بەلگىلى ەمدەۋ شاراسىن قابىلداۋ كەرەكتىگىن بىلگەندە، باۋىر ەتى بالاسى ءۇشىن اتا-انا شىبىن جانىن قويارعا جەر تابا الماي كەتەتىنى ايان.
ەلىمىزدە سابيلەردىڭ بەلگىلى ءبىر دياگنوز كورسەتكىشىنە ساي ولاردى ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارى بارشىلىق. ءار پاتسيەنت ءۇشىن ساۋىقتىرۋ ورنىنىڭ سانىنان گورى ساپاسى ماڭىزدى.
ءبىز “بولاشاق” باعدارلاماسى بويىنشا مەن “پەداگوگتار”، جان جارىم “عالىمدار” ساناتىندا امەريكادا ءبىلىم الدىق. سول جاقتا تۇردىق. سابيلەرىمىزدىڭ بىرەۋى سول جاقتا دۇنيەگە كەلدى. ەلگە ول ءتورت ايعا ەندى تولاتىن كەزىندە ورالدىق. كەزەكتى دارىگەرلىك تەكسەرۋ بارىسىندا بالالارىما بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ەم الۋى قاجەت ەكەنى بەلگىلى بولدى. ەكەۋىنە دە ۋگروزا تسپ، زپر، زرر جانە تاعى باسقا دياگنوزدار قويىلدى. باسىندا اقىلى تۇردە باستاعان ەمىمىز ۇزدىكسىز جالعاستىرۋ كەرەكتىگىن ەستىگەنىمىزدە ء بىراز داعدارىپ تا قالعانىمىز راس. الماتى، استانا قالالارىنداعى ءبىراز وڭالتۋ ورتالىقتارى تۋرالى كوپتەگەن اقپاراتتار الدىق.
كەزەكتى ەم-شارا قابىلداۋ بارىسىندا سەمەي قالاسىندا بولعان كەزىمىزدە جۇبايىم جەرگىلىكتى تىركەۋ پوليكلينيكاسىنان ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىنىڭ ءتىزىمىن الىپ، ەم الۋدى باستاۋدى نيەت ەتتىك.
ءبىزدىڭ جالپى ساۋىقتىرۋ، ونىڭ ىشىندە بالالار دەنساۋلىعىن وڭالتۋ ورتالىقتارىمەن تانىسۋ كەزەڭىمىز وسى كەزەڭدە باستالدى دەسەك تە بولادى. سولاردىڭ ىشىندە ءبىز ارنايى “ توقتامىس” بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعى تۋرالى ايتقىمىز كەلەدى.
پاتسيەنت رەتىندە ءوز كوزىمىزبەن كورگەنىمىز:
1. ەم الۋشى پاتسيەنتكە دارىگەردىك تەكسەرۋدى ساپالى جۇرگىزىپ، ناقتى ناتيجەگە جەتۋ جولدارىن كوزدەۋى:
- “توقتامىس” بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعى بالالاردى دياگنوزدارى بويىنشا كەزەككە قويادى; كەزەگى كەلگەن پاتسيەنتتى جەكە تالدامالارى ارقىلى دارىگەر قابىلداۋىنا الىپ، ءتيىستى كومپلەكستى ەم-شاراعا شاقىرادى. وسى ورايدا، بالالارىمىزدىڭ ناقتى ناتيجەگە جەتۋىنە جەكە كەڭەس بەرگەن ورتالىق باسشىسى اليمباەۆا اليا راحمەتۋللينوۆناعا، سونداي-اق دايربەكوۆ ەرنار ەرتۋعانۇلى، اليبەك ەرنار نيكولاەۆيچكە زور العىس بىلدىرەمىز.
- 2. تايم-مەنەدجمەنت.ۋاقىتتىڭ ىڭعايلى ۇيىمداستىرىلۋى.
- كەلۋ بارىسىندا قالانىڭ باسقا شەتىندە تۇرعانىمىزعا بايلانىستى كەيدە ەكى بالانى بىردەي اكەلگەندە اتا-اناسىنىڭ بىرەۋى عانا كەلە الاتىن جاعداي بولادى. وسىنداي ۋاقىتتاردا ءار پاتسيەنتكە كەز كەلگەن ۋاقىتتى وزدەرىنە ىڭعايلى ەتىپ قويىپ بەرۋى ونسىز دا دىمكاس سابيلەرىمەن سىلەسى قاتىپ جۇرگەن اتا-انالارعا پسيحولوگيالىق تۇرعىدان دا ۇلكەن قولداۋ ەكەندىگىن جاقسى تۇسىندىك. ۋاقىتتى ءار كەلۋشىنىڭ ىڭعايىنا قاراي ۇيىمداستىرىپ، كوڭىلدەرىنە قاراپ، بيىك ادامگەرشىلىكپەن ۇيىمداستىرىپ وتىراتىن رەگيستراتۋراداعى كاجەنوۆا ايدانا بەرىكقانقىزىنا، ونىڭ جانىنداعى ارىپتەستەرىنە (گۇلسەزىم سەرمەنقىزى) ۇلكەن راقمەت ايتامىز. ءاردايىم تىلەك-باتامىزدان قالدىرماي، وسى قىزداردىڭ تىلەۋىن تىلەپ وتىرامىز.
- 3. پاتسيەنتتىڭ تاڭداۋىنىڭ بولۋى. “توقتامىسقا” كەلگەن ءاربىر ەم الۋشى لفك، ماسساج الۋ بارىسىندا بەلگىلى ءبىر ينسترۋكتورعا بەكىتىلەدى. ءبىر جولدىق ەم العاننان كەيىن ناتيجەسىن كورگەن اتا-انا كەلەسى جولى كەلگەن كەزىندە دە سول ينسترۋكتوردان ەم-شاراسىن جالعاستىرعىسى كەلەدى. ءبىزدى دە وسى سۇراق قاتتى الاڭداتقان ەدى. ايتسە دە، بالانىڭ ناتيجەگە جەتۋىن كورۋ ءۇشىن بۇل جاعى دا جاقسى ۇيىمداستىرىلعانىن كوردىك. كىشى بالامىز ون ايعا تولعان كەزىندە دە اۋنامادى، وتىرمادى، ەڭبەكتەمەدى، جاعالاپ جۇرمەدى. ول تەك باسىن زورعا كوتەرىپ قۇر جاتاتىن دا قوياتىن. “توقتامىسقا” كەپ، كەڭەس العان كەزىمىزدە ورتالىق باسشىسى اليا حانىم بالامىزعا قاراپ وتىردى دا، جەكە ينسترۋكتور بەكىتىپ بەردى. بالانىڭ جاعدايىنا قاراي، جۇمىس ىستەمەيتىن سەنبى، جەكسەنبى كەزىندە دە ورتالىقتى ارنايى اشىپ بەرىپ، ماسساجدى ۇزبەي الۋىمىزدى قاداعالادى. وسى تۇرعىدان العان كەزدە، ون ايىندا ەڭبەكتەمەك تۇگىلى وتىرماعان بالامىز ەتاپ-ەتاپىمەن اۋناپ، ودان كەيىن وتىرىپ، ودان كەيىن اقىرىنداپ ەڭبەكتەپ، ءبىر جاسقا تولاتىن كەزىندە ءبىر تۇرىپ، ءبىر قۇلاپ ءجۇرۋ دارەجەسىنە جەتتى. ال ۇلكەن بالامىز لفك تۇراقتى تۇردە الۋى ناتيجەسىندە سپورتقا ىنتاسى ارتا باستادى. وسى جاعدايعا بايلانىستى ءبىز ءوز سالاسىنىڭ بىلىكتى ماماندارى بايدالينوۆ تىلەك بەكەنۇلىنا، امانگەلدىۇلى ايبولسىنعا وتە ريزامىز. بالامەن جەكە ءتىل تابىسا ءبىلۋى، قارىم-قاتىناس ورناتا الۋى جاعىنان تىلەك پەن ايبولسىننىڭ پەداگوگتىك شەبەرلىگى بيىك مادەنيەتتى، جوعارى دەڭگەيدە كورىنەدى.مەدەت، نۇرسۇلتان سىندى ماماندار دا بالالارىمىزعا قولداۋ ءبىلدىردى.
- 4. پەداگوگ مامانداردىڭ كاسىبيلىگى جانە شەبەرلىگى
- ۇلكەن بالام ءتىل دىبىستارىن ج، ز، س ايتۋ بارىسىندا قاتەلىكتەر جىبەرەتىن، كىشى بالامدى العاش اكەلگەنىمىزدە اۋزىنان سۋ اعۋىنىڭ توقتاماۋى، تۇتىقپا پايدا بولدى. وسى جەردە لوگوپەد، ريتميكا، مۋزىكا تەراپيا، پسيحولوگ، سەنسوريكا، دەفەكتولوگ، ەرگوتەراپيا، مونتەسسوري، لوگو-بوسس كابينەتتەرىندەگى ماماندارمەن جۇمىس جاساۋ بارىسىندا بالالارىمىز وزدەرىنە سەنىمدى، حالىق الدىندا قىسىلمايتىن، ءوز ويلارىن جەتكىزەتىن ءارى تولىق جەتكىزۋگە تالپىناتىن بولىپ قالىپتاسىپ كەلە جاتىر. سول سەبەپتى بالالارعا دەگەن قامقورلىعى، جاناشىرلىعى، وزدەرىنىڭ بالاسى، ءىنىسى رەتىندە جاقىننان قارايتىنى، از ۋاقىتتا (ون كۇن ىشىندە) تالاي رەزۋلتاتقا جەتكىزە الاتىن پەداگوگتىك شەبەرلىكتەرى ءۇشىن جاڭىل اقانقىزى، ەركەجان ەرلانقىزى، دانارا كاناتقىزى، ديلناز ايبەكقىزى، ادەليا رىمبەكوۆنا، يرينا ۆيكتوروۆنا، ايىم قايراتقىزى، مارال تالعاتقىزىنا زور العىس!
- 5. جەكە گيگيەنا تالاپتارىنىڭ ورىندالۋى.”توقتامىس” ورتالىعىنا كىرگەننەن باستاپ، تازالىققا قاتتى ءمان بەرىلەتىنى بىردەن بايقالادى. اسىرەسە، كوكتەم، قىس ايلارىندا تازالىق ءتىپتى كۇشەيە تۇسەدى. كىرگەننەن باحيلا كيۋ، اياق كيىم اۋىستىرۋعا وتە ءمان بەرىلسە; لفك زالدارىندا ءار پاتسيەنتكە ءبىر رەتتىك جايمالار بەرىلىپ، اۋىستىرىلىپ وتىرىلادى. ءبىر توسەنىش كەلەسى پاتسيەنتكە قولدانىلمايدى. سونداي-اق لفك زالىنداعى ءاربىر ينسترۋكتور ءار بالاعا ماسساج جاساعاننان كەيىن حلورمەن، ارنايى دەزينفەكتسيامەن زالالسىزداندىرىپ، كەلەسى پاتسيەنتكە تازا ورىن ۇسىنادى. بۇل داعدى كابينەتتەردە دە سولاي قالىپتاسقان. ءبىر بالاعا بەرىلگەن ويىنشىق، ماتەريالداردىڭ كەلەسى بالاعا بەرىلمەۋى قاتاڭ قاداعالايدى. ورتالىقتىڭ تازالىعىنا عانا ەمەس، بالالاردىڭ كوڭىل كۇيىنە دە ءوز انالارىندا ءمان بەرىپ، ەركەلەتىپ جۇرەتىن رايگۇل، ايناش اپايلار بارلىق كەلۋشى بالالاردىڭ سۇيىكتى اپايلارىنا اينالعان.
- 6. ءاربىر پاتسيەنتكە ماقساتتى جەكە (ينديۆيدۋلنىي) جوسپاردىڭ بولۋى
- وڭالتۋ ەمدىك كۋرسى كەزىندە ءار بالاعا قولدانىلاتىن ءادىس-تاسىلدەر جەكە تاعايىندالادى، ءبىر ءبىرىن قايتالامايدى. بۇل ءار بالانىڭ ناتيجەگە تەز جەتۋىنە وڭ اسەرىن تيگىزەدى.
- 7. باسسەيننىڭ بولۋى
- “توقتامىس” باسسەين ورتالىعى ۇلكەن بالام التى ايدان باستاپ كەلىپ ءجۇر. ماۋسىم سايىن ەكى بالام دا تۇراقتى تۇردە باسسەينگە قاتىسىپ كەلەدى. بۇل ولاردىڭ قورقىنىشتارىن جويۋعا، بۇلشىقەتتەرىنىڭ نىعايۋىنا كوپ كومەگىن تيگىزۋدە. باسسەيىندە بالالارعا سۋعا ءجۇزۋدى ۇيرەتۋدىڭ كورولى اتانعان ارمان انۋارۇلىنا، شىڭعىس بەيسەنۇلىنا، گۇلنۇر اپايعا شىنايى العىسىمىزدى بىلدىرەمىز.“توقتامىس” قازىر سەمەي قالاسى عانا ەمەس، الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلۋشى پاتسيەنتتەردىڭ ورتالىعى. سەبەبى مۇنداعى بارلىق قىزمەتكەرلەر ۇنەمى ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ وتىرعاندىقتان ساپالى ەم الاتىندارىنا سەنىمدەرى مول. شۆەيتساريالىق ارىپتەس پروفەسسورىمىز دا ءوزىنىڭ ەرەكشە بالاسىنا وسى جەردەن ەم العىسى كەلىپ نيەت ەتىپ وتىر. دەرتىنە شيپا ىزدەگەن ءاربىر جانعا ەم تاعايىنداپ قانا قويماي، كىرگەننەن كوڭىلدەرىنە دەمەۋ بەرىپ، جان-جاعىنان قولداپ وتىراتىن اليا اكانقىزى باستاعان ۇجىمنىڭ ەڭبەكتەرىنە جەمىس، وتباسىلارىنا باقىت، ارقاشان ساتتىلىك تىلەيمىز. ءاماندا تەك العىس الا بەرىڭىزدەر!
نۇرلان اسقارۇلى،
ءا.ع.م.، قر جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى، ەرجيەس (تۇركيا) ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوكتورانت ىزدەنۋشىسى
